បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
គម្រោងមួយមានថវិកាសម្រាប់ជីក ស្រះសហគមន៍ ២០ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដើម្បីស្តុកទឹកភ្លៀងសម្រាប់ស្រែក្នុងរយៈពេលស្ងួត (មេរៀនទី៨)។ ក្រុមបច្ចេកទេសកំណត់លក្ខខណ្ឌ៖ ដីរាបស្មើ ដីឥដ្ឋច្រើន (ទប់ទឹកបាន) ជិតស្រែ ទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ មិននៅក្នុងព្រៃ តំបន់ការពារ ទឹកអចិន្ត្រៃយ៍ ឬភូមិ។ ពួកគេចង់បានបញ្ជីទីតាំងបេក្ខភាព ដើម្បីចុះពិនិត្យវាល។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
តើលក្ខខណ្ឌនីមួយៗក្លាយជាស្រទាប់រ៉ាស្ទ័រយ៉ាងដូចម្ដេច?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១៣ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
មេរៀនមុនៗបានផ្ដល់ស្រទាប់ជាច្រើន៖ ជម្រាល HAND ទឹកភ្លៀង VHI ផែនទីស្រែ ព្រៃ ទីក្រុង និង LST។ ប៉ុន្តែសំណួរជាក់ស្ដែងកម្រត្រូវការស្រទាប់តែមួយណាស់។ «តើគួរជីកស្រះសហគមន៍នៅទីណា ដើម្បីជួយស្រែនៅរដូវរាំងស្ងួត?» «តើកន្លែងណាសមសម្រាប់ជម្រកសង្គ្រោះពេលទឹកជំនន់?» សំណួរទាំងនេះត្រូវការ រួមបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌច្រើន …
មេរៀននេះបង្រៀន ការវិភាគពហុលក្ខខណ្ឌ (Multi-Criteria Decision Analysis · MCDA) ក្នុង Earth Engine៖ ការបែងចែកកត្តា និងឧបសគ្គ ការធ្វើស្តង់ដារ ការកំណត់ទម្ងន់ដោយ AHP ការបូកបញ្ចូលដោយ Weighted Linear Combination ការវិភាគភាពរសើប និងការបម្លែងផែនទីទៅជាទីតាំងបេក្ខភាព។
MCDA មានប្រាំមួយជំហាន៖ (១) សំណួរ និងអ្នកសម្រេចចិត្ត (២) លក្ខខណ្ឌ (៣) ស្តង់ដារ (៤) ទម្ងន់ (៥) បូកបញ្ចូល និងដាក់ឧបសគ្គ (៦) ពិនិត្យភាពរសើប និងផ្ទៀងផ្ទាត់នៅវាល។
ចំណុចសំខាន់គឺបែងចែក៖
ភាពខុសគ្នារវាងកត្តា និងឧបសគ្គ? ផ្ដល់ឧទាហរណ៍ពីរនីមួយៗ សម្រាប់ជម្រកទឹកជំនន់។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
| លក្ខខណ្ឌ | ប្រភេទ | ទិន្នន័យ Earth Engine |
|---|---|---|
| ជម្រាលតិច | កត្តា | USGS/SRTMGL1_003 → ee.Terrain.slope |
| ជិតស្រែ | កត្តា | ESA/WorldCover/v200 (៤០) → fastDistanceTransform |
| ដីឥដ្ឋច្រើន | កត្តា | OpenLandMap/SOL/SOL_CLAY-WFRACTION_USDA-3A1A1A_M/v02 |
| ទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ | កត្តា | UCSB-CHG/CHIRPS/DAILY (សរុបប្រចាំឆ្នាំ) |
| មិនមែនព្រៃ ទឹក ទីក្រុង | ឧបសគ្គ | WorldCover ១០ · ៥០ · ៨០ · JRC |
| មិននៅតំបន់ការពារ | ឧបសគ្គ | WCMC/WDPA/current/polygons |
```javascript var aoi = ee.FeatureCollection('FAO/GAUL/2015/level1').filter(ee.Filter.eq('ADM1_NAME', 'Kampong Speu')); var slope = ee.Terrain.slope(ee.Image('USGS/SRTMGL1_003')); var wc = …
fastDistanceTransform ផ្ដល់ចម្ងាយការ៉េជាក្រឡា ដូច្នេះយើងយកឫសការ៉េ ហើយគុណនឹងទំហំក្រឡា។
កត្តានីមួយៗត្រូវបម្លែងទៅជា ០ (អាក្រក់បំផុត) ដល់ ១ (ល្អបំផុត)។
មុខងារដែលប្រើញឹកញាប់៖
img.unitScale(a, b).clamp(0, 1) សម្រាប់កត្តា «កាន់តែច្រើន កាន់តែល្អ»។ee.Image(1).subtract(img.unitScale(a, b).clamp(0, 1)) សម្រាប់ «កាន់តែតិច កាន់តែល្អ»។```javascript function up(img, a, b) function down(img, a, b) var fSlope = down(slope, 1, 6).rename('fSlope'); // ≤ ១° …
ចំណុចបត់ (១° ៦° ១៥០០ ម …) ជាការសម្រេចចិត្តបច្ចេកទេស ដែលគួរមកពីអក្សរសិល្ប៍ គោលការណ៍ណែនាំ ឬអ្នកជំនាញក្នុងស្រុក ហើយត្រូវរាយការណ៍ក្នុងវិធីសាស្ត្រ។
ហេតុអ្វីត្រូវធ្វើស្តង់ដារ ហើយហេតុអ្វីទិសសំខាន់?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
AHP (Analytic Hierarchy Process · Saaty) ស្នើឱ្យអ្នកជំនាញប្រៀបធៀបលក្ខខណ្ឌម្ដងពីរ៖ «ជម្រាលសំខាន់ជាងទឹកភ្លៀងប៉ុន្មានដង?
Consistency ratio (CR) វាស់ថាការសម្រេចផ្ទុយគ្នាប៉ុណ្ណា (ឧ. ក > ខ ខ > គ ប៉ុន្តែ គ > ក)។ CR < ០,១ ជាទូទៅទទួលយកបាន។ ក្នុងឧទាហរណ៍នេះ ម៉ាទ្រីសផ្ដល់ទម្ងន់ ជម្រាល ៤៧% ដីឥដ្ឋ ២៨% ចម្ងាយពីស្រែ ១៦% និងទឹកភ្លៀង ១០% ជាមួយ CR ប្រហែល ០,០១។ ការគណនា AHP ធ្វើក្នុង Excel QGIS ឬ Python …
វិធីសាមញ្ញជាងនេះ៖ ចំណាត់ថ្នាក់ (rank sum)៖ ដាក់លក្ខខណ្ឌតាមលំដាប់ ហើយទម្ងន់ = (n − r + ១) / Σ។ សម្រាប់ ៤ លក្ខខណ្ឌ៖ ៤០% ៣០% ២០% ១០%។
```javascript var W = ; // ពី AHP var S = fSlope.multiply(W.slope).add(fCrop.multiply(W.crop)) .add(fClay.multiply(W.clay)).add(fRain.multiply(W.rain)).rename('S'); …
```javascript var pa = ee.FeatureCollection('WCMC/WDPA/current/polygons').filter(ee.Filter.eq('ISO3', 'KHM')); var notPA = ee.Image(1).paint(pa, 0); // ០ ក្នុងតំបន់ការពារ var jrc = …
WLC អនុញ្ញាតឱ្យ ទូទាត់ (compensation)៖ ដីឥដ្ឋល្អខ្លាំង អាចទូទាត់ចម្ងាយពីស្រែឆ្ងាយបន្តិច។ ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌណាមួយមិនអាចទូទាត់បាន ត្រូវប្ដូរវាទៅជាឧបសគ្គ។ paint(pa, 0) បង្កើតរូបភាពដែលមានតម្លៃ ០ ក្នុងពហុកោណ ហើយ ១ នៅកន្លែងផ្សេង។
ប្ដូរទម្ងន់កត្តាទាំងបួន ហើយមើលផែនទី និងទីតាំងល្អបំផុតប្ដូរ។ ប្រៀបធៀបទម្ងន់ស្មើគ្នា ជាមួយទម្ងន់ AHP។ ស្រទាប់ក្នុងពិសោធន៍ត្រូវបានក្លែងធ្វើលើ DEM គំរូ។
ពន្យល់ម៉ាទ្រីស AHP និងអត្ថន័យនៃ CR។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ទម្ងន់មកពីការវិនិច្ឆ័យរបស់មនុស្ស ដូច្នេះត្រូវសួរ៖ «ប្រសិនបើអ្នកជំនាញម្នាក់ទៀតផ្ដល់ទម្ងន់ខុសបន្តិច ទីតាំងល្អនៅតែល្អឬទេ?
» វិធីសាមញ្ញ៖ ប្ដូរទម្ងន់នីមួយៗ ±២០% (ហើយធ្វើឱ្យផលបូកនៅ ១) ហើយវាស់ភាគរយនៃទីតាំងល្អបំផុត ១០% ដែលនៅដដែល៖
``javascript function top10(img) ).values().get(0); return img.gte(ee.Number(p90)); } ``
ទីតាំងដែលស្ថិតក្នុងក្រុមល្អបំផុត ក្នុងគ្រប់សេណារីយ៉ូ គឺជាការណែនាំដែលរឹងមាំជាងគេ។
```javascript var best = suit.gte(0.75).selfMask(); var big = best.updateMask(best.connectedPixelCount(100, true).gte(20)); // ≥ ២០ ក្រឡា (~១,៨ ហិកតា) var sites = big.reduceToVectors({geometry: aoi.geometry(), …
ផែនទីភាពសមស្រប តម្រង ជម្រើស ហើយកាត់បន្ថយការចុះវាល៖ វាមិនសម្រេចជំនួសមនុស្សទេ។ កម្មសិទ្ធិដី ការយល់ព្រមរបស់សហគមន៍ និងលក្ខខណ្ឌនៅនឹងកន្លែង មិនមាននៅក្នុងទិន្នន័យផ្កាយរណបទេ។
MCDA មិនត្រឹមតែរកទីតាំងសមស្របទេ។
ក្របខណ្ឌ UNDRR និង IPCC កំណត់ ហានិភ័យ (risk) ជាការរួមបញ្ចូលនៃ គ្រោះ (hazard) ដែលជាឱកាស និងកម្លាំងនៃទឹកជំនន់ ការប៉ះពាល់ (exposure) ដែលជាមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិនៅកន្លែងនោះ និង ភាពងាយរងគ្រោះ (vulnerability) ដែលជាលទ្ធភាពទប់ទល់ និងស្ដារឡើងវិញ។ របាយការណ៍គំរូ Flood Mapper v2.3 សម្រាប់ខេត្តបាត់ដំបង (មេរៀនទី៧) ប្រើ៖
រូបទី១៣.៨៖ ផែនទីស៊េរីពីរបាយការណ៍គំរូ Flood Mapper v2.3 ខេត្តបាត់ដំបង។ ជួរលើ៖ គ្រោះ ការប៉ះពាល់ ភាពងាយរងគ្រោះ។ ជួរក្រោម៖ ហានិភ័យបន្ត (ឆ្វេង) និងសន្ទស្សន៍ហានិភ័យចាត់ថ្នាក់ (ស្ដាំ)។ ទិន្នន័យដូចគ្នា ប៉ុន្តែផែនទីទាំងពីរខាងក្រោមមើលទៅផ្ទុយគ្នា។
មើលជួរក្រោមនៃរូបនេះឱ្យបានល្អិត៖ ផែនទីហានិភ័យបន្ត ស្ទើរតែពណ៌បៃតងទាំងស្រុង ប៉ុន្តែសន្ទស្សន៍ហានិភ័យមានពណ៌ក្រហមច្រើន។
មូលហេតុមានពីរ៖
1. ប្រើ «គុណមានទម្ងន់» និង «កម្រិតថេរ»៖ ផ្ទៃប៉ុន្មានភាគរយជាហានិភ័យខ្ពស់? ប្ដូរទៅ «Quantile»៖ ផែនទីប្ដូរយ៉ាងណា ទោះទិន្នន័យមិនប្ដូរ? 2. ដាក់ទម្ងន់ V ដល់ ០ ហើយមើលផែនទីហានិភ័យ៖ ហេតុអ្វីលំនាំស្ទើរមិនប្ដូរ? (ជំនួយ៖ V ស្ទើរតែថេរទាំងខេត្ត) 3. ប្រៀបធៀប «គុណ» និង «បូក» នៅតំបន់ព្រៃភាគខាងលិច ដែលគ្រោះខ្ពស់ ប៉ុន្តែការប៉ះពាល់ទាប។
ពេលរាយការណ៍ហានិភ័យ ត្រូវរាយការណ៍ ទាំងផ្ទៃ និងប្រជាជន តាមថ្នាក់ ព្រោះប្រជាជនច្រើនបំផុតច្រើនតែមិននៅក្នុងថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតទេ ហើយត្រូវសរសេរវិធីរួមបញ្ចូល និងវិធីចាត់ថ្នាក់នៅលើផែនទី។
ប្រើកូដក្នុងផ្នែក ១៣.៣.២–១៣.៣.៣ ដើម្បីបាន fSlope fCrop fClay និង fRain។
បង្ហាញស្រទាប់នីមួយៗ (០–១) ហើយពិនិត្យថាទិសត្រឹមត្រូវ (បៃតង = ល្អ)។
ប្រើទម្ងន់ AHP (ផ្នែក ១៣.៣.៤) និងឧបសគ្គ (ផ្នែក ១៣.៣.៥)។
គណនាភាគរយនៃខេត្តដែលនៅសល់ក្រោយឧបសគ្គ។
គណនាផែនទីបី៖ ទម្ងន់ AHP ទម្ងន់ស្មើ (២៥% ម្នាក់) និងទម្ងន់ចំណាត់ថ្នាក់ (៤០ ៣០ ២០ ១០)។
រកក្រឡាដែលស្ថិតក្នុង top10 ទាំងបី៖ top10(sA).and(top10(sB)).and(top10(sC))។
បម្លែងក្រឡារឹងមាំទៅជាពហុកោណ (ផ្នែក ១៣.៣.៧) តម្រៀបតាមពិន្ទុ ហើយនាំចេញ ៤០ ទីតាំងជា KML សម្រាប់ Google Earth និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទចុះវាល។
ផែនទីភាពសមស្រប ពឹងលើការជ្រើសលក្ខខណ្ឌ ចំណុចបត់ និងទម្ងន់ ដែលជាការវិនិច្ឆ័យរបស់មនុស្ស។ OpenLandMap និង WorldCover មានកំហុសក្នុងស្រុក។ ផែនទីនេះមិនដឹងពីកម្មសិទ្ធិដី ជម្លោះ ឬតម្រូវការរបស់សហគមន៍ទេ។
លំហាត់ដំណើរការក្នុង Earth Engine Code Editor ជាមួយទិន្នន័យកាតាឡុក ហើយមានរូបលទ្ធផលគំរូ តារាងកំហុសទូទៅ និងប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
MCDA បម្លែងសំណួរទីតាំងទៅជាកត្តា (អាចទូទាត់) និងឧបសគ្គ (បាទ/ទេ)។ កត្តាត្រូវបានធ្វើស្តង់ដារទៅ ០–១ ដោយ unitScale ឬមុខងារ fuzzy តាមទិសត្រឹមត្រូវ ហើយទម្ងន់មកពីចំណាត់ថ្នាក់ ឬ AHP ជាមួយ CR < ០,១។ WLC បូកកត្តាមានទម្ងន់ ហើយឧបសគ្គ mask ក្រឡាដែលមិនអាចប្រើ។
ការវិភាគភាពរសើបពិនិត្យថាទីតាំងល្អរឹងមាំចំពោះការប្ដូរទម្ងន់ ហើយ connectedPixelCount និង reduceToVectors បម្លែងក្រឡាល្អទៅជាទីតាំងបេក្ខភាព សម្រាប់ការចុះវាល និងការពិគ្រោះយោបល់។
MCDA ធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តមានតម្លាភាព៖ គ្រប់ការជ្រើស (លក្ខខណ្ឌ ចំណុចបត់ ទម្ងន់) ត្រូវបានសរសេរ និងអាចពិភាក្សាបាន។ តម្លៃរបស់វាមិនស្ថិតនៅលើផែនទីចុងក្រោយតែមួយទេ ប៉ុន្តែស្ថិតលើការសន្ទនាដែលវាបង្កើត។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការវិភាគពហុលក្ខខណ្ឌ | MCDA | ការរួមបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌច្រើន ដើម្បីសម្រេចចិត្ត |
| កត្តា | Factor | លក្ខខណ្ឌបន្ត ដែលអាចទូទាត់ |
| ឧបសគ្គ | Constraint | លក្ខខណ្ឌ បាទ/ទេ |
| ការធ្វើស្តង់ដារ | Standardization | បម្លែងទៅមាត្រដ្ឋាន ០–១ |
| ដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ | AHP | ទម្ងន់ពីការប្រៀបធៀបជាគូ |
| សមាមាត្រស៊ីសង្វាក់ | Consistency ratio (CR) | វាស់ភាពផ្ទុយគ្នានៃការវិនិច្ឆ័យ |
| ការបូកលីនេអ៊ែរមានទម្ងន់ | WLC | Σ ទម្ងន់ × កត្តា |
| ការវិភាគភាពរសើប | Sensitivity analysis | ពិនិត្យឥទ្ធិពលនៃការប្ដូរធាតុចូល |
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| គ្រោះ | Hazard | ឱកាស និងកម្លាំងនៃព្រឹត្តិការណ៍ |
| ការប៉ះពាល់ | Exposure | មនុស្ស និងទ្រព្យនៅក្នុងតំបន់គ្រោះ |
| ភាពងាយរងគ្រោះ | Vulnerability | ភាពខ្សោយក្នុងការទប់ទល់ និងស្ដារ |
| ហានិភ័យ | Risk | ការរួមបញ្ចូលគ្រោះ ការប៉ះពាល់ និងភាពងាយរងគ្រោះ |
បំពេញម៉ាទ្រីស AHP សម្រាប់ «ជម្រកសង្គ្រោះពេលទឹកជំនន់» ជាមួយលក្ខខណ្ឌបួន (HAND ចម្ងាយពីភូមិ ចម្ងាយពីផ្លូវ ជម្រាល)។ គណនាទម្ងន់ និង CR ក្នុង Excel ឬ Python ហើយពន្យល់ការវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នក។
ផែនទីភាពសមស្រប តារាងទឹកជំនន់ និងផែនទីកំដៅ មានប្រយោជន៍ លុះត្រាតែអ្នកសម្រេចចិត្តអាចមើល និងប្រើវាបាន។ មន្ត្រីខេត្តភាគច្រើនមិនមានគណនី Earth Engine ហើយមិនសរសេរកូដទេ។
តើយើងអាចចែករំលែកការវិភាគ ជាឧបករណ៍វេបដែលអ្នកណាក៏ប្រើបាន ដោយគ្រាន់តែចុចបានទេ?
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១៣
https://khgeo.github.io/applied-gis-rs/lessons/lesson-13/