បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
ក្នុងខែកក្កដា ២០១៩ កសិករនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ តាកែវ និងខេត្តជាច្រើនទៀត រាយការណ៍ថាភ្លៀងមកយឺត ហើយស្រូវដែលទើបស្ទូងចាប់ផ្ដើមស្រពោន។ ក្រសួងកសិកម្មត្រូវការដឹងយ៉ាងឆាប់ថា ខេត្ត និងស្រុកណាខ្លះរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ ដើម្បីរៀបចំការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងពូជ។ ស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀងមានតិច ហើយការស្ទង់វាលត្រូវការពេលច្រើនសប្ដាហ៍។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
តើត្រូវកំណត់ «ភ្លៀងធម្មតា» សម្រាប់ទីកន្លែង និងខែនីមួយៗយ៉ាងដូចម្ដេច?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៨ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
គ្រោះរាំងស្ងួតខុសពីទឹកជំនន់៖ វាមកយឺតៗ គ្មានព្រំដែនច្បាស់ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេដឹងតែនៅពេលស្រូវស្លាប់រួចទៅហើយ។ នៅកម្ពុជា ឆ្នាំ El Niño ដូចជា ២០១៥–២០១៦ និង ២០១៩ បាននាំមកនូវរដូវវស្សាចាប់ផ្ដើមយឺត រយៈពេលស្ងួតក្នុងរដូវ (dry spell) និងការខូចខាតដំណាំនៅខេត្តជាច្រើន។
គ្រោះរាំងស្ងួតមិនមែនជា «ភ្លៀងតិច» ទេ ប៉ុន្តែជា «ភ្លៀងតិចជាងធម្មតា សម្រាប់ទីកន្លែង និងពេលនោះ»។ ១០០ មីលីម៉ែត្រក្នុងខែកក្កដា ជាគ្រោះរាំងស្ងួតនៅខេត្តកោះកុង ប៉ុន្តែជាភ្លៀងល្អនៅខេត្តបាត់ដំបង។ មេរៀននេះបង្រៀនរបៀបវាស់ «ធម្មតា» និង «ខុសពីធម្មតា» ដោយទិន្នន័យទឹកភ្លៀង CHIRPS និងសន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិ MODIS …
| ប្រភេទ | អត្ថន័យ | សន្ទស្សន៍ក្នុងមេរៀននេះ |
|---|---|---|
| ឧតុនិយម | ភ្លៀងតិចជាងធម្មតាក្នុងរយៈពេលមួយ | CHIRPS anomaly · SPI |
| កសិកម្ម | សំណើមដីមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណាំ | VCI · TCI · VHI |
| ជលសាស្ត្រ | ទឹកទន្លេ បឹង អាងស្តុកទឹក និងទឹកក្រោមដីថយ | ផ្ទៃទឹក (មេរៀនទី៧) · SPI-១២ |
| សង្គមសេដ្ឋកិច្ច | ផលប៉ះពាល់លើទិន្នផល ចំណូល និងស្បៀង | ស្ថិតិ និងការស្ទង់ (ក្រៅផ្កាយរណប) |
ប្រភេទទាំងនេះកើតជាដំណាក់កាល។
រយៈពេលស្ងួតខ្លី អាចជាគ្រោះរាំងស្ងួតឧតុនិយម ដោយមិនប៉ះពាល់ដំណាំទេ ប្រសិនបើដីនៅមានសំណើម ឬស្រែមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ ដូច្នេះសន្ទស្សន៍ទឹកភ្លៀងតែមួយ មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីនិយាយថា «ដំណាំរងគ្រោះ» ទេ។
រាយគ្រោះរាំងស្ងួតបួនប្រភេទ ហើយផ្ដល់សន្ទស្សន៍ផ្កាយរណបមួយសម្រាប់ប្រភេទនីមួយៗ (ប្រសិនបើមាន)។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
CHIRPS (Climate Hazards Group InfraRed Precipitation with Station data) រួមបញ្ចូលរូបភាពផ្កាយរណបអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ ជាមួយទិន្នន័យស្ថានីយ ដើម្បីផ្ដល់ទឹកភ្លៀង ប្រចាំថ្ងៃ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨១ នៅក្រឡា ~៥,៥ គីឡូម៉ែត្រ។
ប្រវត្តិយូរនេះសំខាន់ណាស់ ព្រោះការគណនា «ធម្មតា» ត្រូវការយ៉ាងហោចណាស់ ៣០ ឆ្នាំ។
```javascript var chirps = ee.ImageCollection('UCSB-CHG/CHIRPS/DAILY').select('precipitation'); var kh = ee.FeatureCollection('FAO/GAUL/2015/level0').filter(ee.Filter.eq('ADM0_NAME', 'Cambodia'));
// ទឹកភ្លៀងសរុបប្រចាំខែ (mm)៖ sum() មិនមែន mean() function monthly(y, m) ); } var jul2019 = monthly(2019, 7); …
ចំណាំ៖ សម្រាប់ទឹកភ្លៀង យើងប្រើ sum() ដើម្បីបានសរុបក្នុងខែ។
Climatology គឺជាស្ថិតិនៃខែដូចគ្នា ក្នុងរយៈពេលយោងវែង (ជាទូទៅ ១៩៩១–២០២០)។
ដើម្បីដឹងថាខែកក្កដា ២០១៩ ស្ងួតប៉ុណ្ណា យើងប្រៀបធៀបវាជាមួយខែកក្កដាទាំង ៣០ ក្នុងរយៈពេលយោង៖
```javascript var years = ee.List.sequence(1991, 2020); var julys = ee.ImageCollection.fromImages(years.map(function(y) )); var mean = julys.mean(), sd = julys.reduce(ee.Reducer.stdDev()); var pctNormal = jul2019.divide(mean).multiply(100).rename('pct'); var z = …
% នៃធម្មតា ងាយពន្យល់ដល់អ្នកសម្រេចចិត្ត ប៉ុន្តែវាបំភាន់ក្នុងខែប្រាំង៖ ភ្លៀង ២០ mm ធៀបនឹងមធ្យម ១០ mm គឺ ២០០%។
z-score គិតពីភាពប្រែប្រួលធម្មតានៃខែនោះ៖ z = −១ មានន័យថាស្ងួតជាងធម្មតាមួយគម្លាតស្តង់ដារ ដែលកើតប្រហែល ១ ឆ្នាំក្នុង ៦ ឆ្នាំ។
SPI (Standardized Precipitation Index) គឺជា z-score នៃទឹកភ្លៀង បូកក្នុងរយៈពេល k ខែ (SPI-១ SPI-៣ SPI-៦ SPI-១២)។
ក្នុងការគណនាផ្លូវការ ទឹកភ្លៀងត្រូវបានបម្លែងតាមការចែកចាយ gamma មុនគណនា z ព្រោះទឹកភ្លៀងមិនចែកចាយតាមរាង normal ទេ (មិនអាចអវិជ្ជមាន និងលំអៀងទៅខាងស្ដាំ)។ ក្នុង Earth Engine យើងអាចគណនា SPI សាមញ្ញ (z-score នៃទឹកភ្លៀងបូក) ដែលល្អគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការបង្រៀន និងការមើលលំនាំលំហ៖
```javascript // SPI-3 សាមញ្ញ សម្រាប់ខែ ឧសភា–កក្កដា function acc3(y) var ref = ee.ImageCollection.fromImages(years.map(function(y) )); var spi3 = …
| SPI | ថ្នាក់ |
|---|---|
| ≥ ២,០ | សើមខ្លាំងបំផុត |
| ១,០ ដល់ ២,០ | សើម |
| −១,០ ដល់ ១,០ | ជិតធម្មតា |
| −១,៥ ដល់ −១,០ | ស្ងួតមធ្យម |
| −២,០ ដល់ −១,៥ | ស្ងួតខ្លាំង |
| ≤ −២,០ | ស្ងួតខ្លាំងបំផុត |
SPI-១ ប្រតិកម្មលឿន តែមានសំឡេងរំខាន។
SPI-៣ ទាក់ទងនឹងសំណើមដី និងដំណាំរដូវវស្សា។ SPI-៦ ដល់ ១២ ទាក់ទងនឹងលំហូរទន្លេ អាងស្តុកទឹក និងទឹកក្រោមដី។
ជ្រើសឆ្នាំ និងរយៈពេលបូក ហើយមើលថាខែណាខ្លះធ្លាក់ក្រោម −១។ ប្រៀបធៀបឆ្នាំ El Niño (២០១៥ ២០១៩ ២០២៣) ជាមួយឆ្នាំផ្សេង។ ទឹកភ្លៀងក្នុងពិសោធន៍នេះត្រូវបានក្លែងធ្វើ ដោយផ្អែកលើកម្រិតមធ្យមប្រចាំខែប្រហាក់ប្រហែលនៃភ្នំពេញ។
ហេតុអ្វី % នៃធម្មតាបំភាន់ក្នុងខែប្រាំង?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
VCI (Vegetation Condition Index) ដែលស្នើដោយ Kogan ដាក់ NDVI បច្ចុប្បន្ន ក្នុងចន្លោះ min–max នៃក្រឡាដដែល ក្នុងពេលដដែលនៃឆ្នាំ៖
VCI = (NDVI − NDVImin) / (NDVImax − NDVImin) × ១០០
VCI = ០ មានន័យថា NDVI ទាបបំផុតដែលធ្លាប់ឃើញសម្រាប់ខែនេះ នៅក្រឡានេះ។ ការធ្វើឱ្យស្តង់ដារនេះ អនុញ្ញាតឱ្យប្រៀបធៀបព្រៃ ស្រែ និងវាលស្មៅ ដែលមាន NDVI ខុសគ្នាធម្មជាតិ។ យើងប្រើ MODIS MOD13Q1 (NDVI ១៦ ថ្ងៃ ២៥០ ម ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០០) ព្រោះវាមានប្រវត្តិយូរ៖
```javascript var mod = ee.ImageCollection('MODIS/061/MOD13Q1').select('NDVI'); function ndviMonth(col, m) var hist = ndviMonth(mod.filterDate('2001-01-01', '2024-01-01'), 8); …
MOD13Q1 NDVI មានមាត្រដ្ឋាន ០,០០០១ ប៉ុន្តែក្នុង VCI មាត្រដ្ឋាននេះលុបគ្នាចេញ ដូច្នេះមិនចាំបាច់គុណទេ។
រុក្ខជាតិដែលខ្វះទឹក បិទរន្ធស្លឹក ហើយឈប់ត្រជាក់ខ្លួនដោយការបញ្ចេញចំហាយ៖ ផ្ទៃរបស់វាក្ដៅឡើង។
TCI (Temperature Condition Index) វាស់ចំណុចនេះពីសីតុណ្ហភាពផ្ទៃដី (MODIS MOD11A2 ៨ ថ្ងៃ ១ គម)៖
TCI = (LSTmax − LST) / (LSTmax − LSTmin) × ១០០
សូមកត់សម្គាល់ថាលំដាប់ត្រូវបានបញ្ច្រាស៖ ក្ដៅ = TCI ទាប = អាក្រក់។ VHI (Vegetation Health Index) រួមបញ្ចូលទាំងពីរ៖ VHI = ០,៥ × VCI + ០,៥ × TCI។
```javascript var lst = ee.ImageCollection('MODIS/061/MOD11A2').select('LST_Day_1km'); var lhist = ndviMonth(lst.filterDate('2001-01-01', '2024-01-01'), 8); var lmin = lhist.min(), lmax = lhist.max(); var lcur = …
ក្នុងរដូវវស្សា LST មានចន្លោះច្រើនដោយសារពពក (MOD11A2 ជា composite ៨ ថ្ងៃ ប៉ុន្តែនៅតែខ្វះ)។
រុក្ខជាតិមិនឆ្លើយតបភ្លាមៗទៅនឹងភ្លៀងខ្វះទេ៖ ទឹកក្នុងដី ទឹកក្នុងស្រែ និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ពន្យារពេលផលប៉ះពាល់ពីពីរបីសប្ដាហ៍ ទៅពីរខែ។
នេះមានន័យថា៖
ភាពខុសគ្នារវាង SPI-១ SPI-៣ និង SPI-១២ ក្នុងការប្រើប្រាស់?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
គ្រោះរាំងស្ងួតកសិកម្មត្រូវវាស់លើ ដីកសិកម្ម មិនមែនលើព្រៃ ឬទីក្រុងទេ។
ប្រើ ESA WorldCover (ថ្នាក់ ៤០) ឬផែនទីស្រែ (មេរៀនទី១១) ជា mask មុនពេលគណនាស្ថិតិតាមខេត្ត៖
```javascript var crop = ee.ImageCollection('ESA/WorldCover/v200').first().eq(40); var provs = ee.FeatureCollection('FAO/GAUL/2015/level1').filter(ee.Filter.eq('ADM0_NAME', 'Cambodia')); var table = vhi.updateMask(crop.reproject(vhi.projection())).reduceRegions({ collection: provs, reducer: …
គណនា SPI-៣ សាមញ្ញ (ផ្នែក ៨.៣.៤) សម្រាប់ ឧសភា–កក្កដា ២០១៩ ធៀបនឹង ១៩៩១–២០២០។
បង្ហាញជាផែនទី ហើយគណនាមធ្យមតាមខេត្ត។
ខែសីហា ជ្រើសដើម្បីគិតពីការយឺតនៃរុក្ខជាតិ (ផ្នែក ៨.៣.៧)។
គណនា VCI TCI និង VHI (ផ្នែក ៨.៣.៥–៨.៣.៦)។
គណនា SPI-៣ និង VHI មធ្យមលើដីដំណាំ តាមខេត្ត (ផ្នែក ៨.៣.៨)។
នាំចេញតារាងដែលមានជួរឈរ ADM1_NAME SPI3 VHI។
| SPI-៣ | VHI | ការបកស្រាយ |
|---|---|---|
| < −១ | < ៤០ | គ្រោះរាំងស្ងួតកសិកម្មដែលបានបញ្ជាក់ |
| < −១ | ≥ ៤០ | ភ្លៀងខ្វះ តែរុក្ខជាតិនៅល្អ (ធារាសាស្ត្រ? យឺត?) |
| ≥ −១ | < ៤០ | រុក្ខជាតិខ្សោយ ដោយមូលហេតុផ្សេង (ពិនិត្យ) |
| ≥ −១ | ≥ ៤០ | ធម្មតា |
CHIRPS នៅក្រឡា ៥,៥ គម មិនចាប់ភ្លៀងផ្គររន្ទះក្នុងតំបន់តូចទេ ហើយភាពត្រឹមត្រូវរបស់វាអាស្រ័យលើចំនួនស្ថានីយ ដែលមានតិចនៅកម្ពុជា។ VHI ក្នុងរដូវវស្សាមានចន្លោះពពក។ សន្ទស្សន៍ទាំងនេះបង្ហាញ ហានិភ័យ និង សញ្ញា មិនមែនការខូចខាតទិន្នផលដែលបានវាស់ទេ។
លំហាត់ដំណើរការក្នុង Earth Engine Code Editor ជាមួយទិន្នន័យកាតាឡុក ហើយមានរូបលទ្ធផលគំរូ តារាងកំហុសទូទៅ និងប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
គ្រោះរាំងស្ងួតរីកដាលពីឧតុនិយម ទៅកសិកម្ម ជលសាស្ត្រ និងសង្គមសេដ្ឋកិច្ច។ CHIRPS ផ្ដល់ទឹកភ្លៀងប្រចាំថ្ងៃចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដែលយើងបូកជាខែ ហើយប្រៀបធៀបជាមួយ climatology ជា % នៃធម្មតា z-score និង SPI តាមរយៈពេលបូក ១ ៣ ឬ ៦ ខែ។
VCI ដាក់ NDVI បច្ចុប្បន្នក្នុងចន្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រនៃក្រឡាដដែល TCI ធ្វើដូចគ្នាជាមួយ LST ហើយ VHI រួមបញ្ចូលទាំងពីរ។ ដោយសាររុក្ខជាតិឆ្លើយតបយឺត SPI ជាសញ្ញាព្រមាន ហើយ VHI ជាការបញ្ជាក់។ ការរួមបញ្ចូលទាំងពីរ លើដីដំណាំ តាមខេត្ត ផ្ដល់ការវាយតម្លៃដែលមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែត្រូវរាយការណ៍ដែនកំណត់ជានិច្ច។
គ្រោះរាំងស្ងួតតែងតែជាការប្រៀបធៀប៖ ខែនេះ ធៀបនឹងខែដដែលក្នុងឆ្នាំផ្សេងៗ នៅកន្លែងដដែល។ ដូច្នេះប្រវត្តិទិន្នន័យវែង និងរយៈពេលយោងច្បាស់លាស់ សំខាន់ដូចរូបភាពបច្ចុប្បន្នដែរ។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| គ្រោះរាំងស្ងួត | Drought | ទឹកតិចជាងធម្មតា ក្នុងរយៈពេលវែង |
| ទឹកភ្លៀងធម្មតា | Climatology | ស្ថិតិនៃខែដូចគ្នាក្នុងរយៈពេលយោង |
| ភាពមិនប្រក្រតី | Anomaly | ភាពខុសពីធម្មតា |
| សន្ទស្សន៍ទឹកភ្លៀងស្តង់ដារ | SPI | z-score នៃទឹកភ្លៀងបូក k ខែ |
| សន្ទស្សន៍ស្ថានភាពរុក្ខជាតិ | VCI | NDVI ក្នុងចន្លោះ min–max ប្រវត្តិសាស្ត្រ |
| សន្ទស្សន៍ស្ថានភាពសីតុណ្ហភាព | TCI | LST ក្នុងចន្លោះ min–max (បញ្ច្រាស) |
| សន្ទស្សន៍សុខភាពរុក្ខជាតិ | VHI | បន្សំ VCI និង TCI |
| រយៈពេលយោង | Reference period | ឆ្នាំដែលប្រើកំណត់ «ធម្មតា» |
គណនា SPI-៣ ខែឧសភា–កក្កដា សម្រាប់ឆ្នាំ ២០១៥ ២០១៩ និង ២០២៣ លើខេត្តរបស់អ្នក។ ធ្វើតារាង ហើយសរសេរកថាខណ្ឌមួយប្រៀបធៀបជាមួយព័ត៌មាន ឬការចងចាំរបស់គ្រួសារអំពីឆ្នាំទាំងនោះ។
ទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់លើដី មិននៅមួយកន្លែងទេ៖ វាហូរតាមជម្រាល ប្រមូលផ្ដុំក្នុងប្រឡាយ ស្ទឹង និងទន្លេ។ ដើម្បីយល់ពីទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួតជលសាស្ត្រ និងការគ្រប់គ្រងទឹក យើងត្រូវដឹងថាទឹកហូរទៅណា។
តើត្រូវកំណត់ទិសលំហូរ ប្រឡាយទឹក និងអាងរងទឹក ពីកម្ពស់ដីយ៉ាងដូចម្ដេច?
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី៨
https://khgeo.github.io/applied-gis-rs/lessons/lesson-08/