មេរៀនទី២៖ រាងផែនដី ដាទុម និងប្រព័ន្ធកូអរដោនេ¶
អនុវត្តនៅវាល
បន្ទាប់ពីមេរៀននេះ សូមអនុវត្តការកំណត់ datum, position format និង zone ក្នុង មគ្គុទ្ទេសក៍ GPS/GNSS។
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ២ ក្នុងចំណោម ១៥
មុនធ្វើផែនទី យើងត្រូវដឹងថាទីតាំងមួយលើផែនដីត្រូវបានកំណត់ដោយលេខយ៉ាងដូចម្ដេច។ ផែនដីមិនមែនជាស្វ៊ែរឥតខ្ចោះទេ ហើយប្រទេសផ្សេងៗធ្លាប់ប្រើគំរូរាងផែនដីខុសគ្នា។ ដូច្នេះទីតាំងតែមួយអាចមានកូអរដោនេច្រើនបែប។
មេរៀននេះណែនាំ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ (រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ) អេលីបសូអ៊ីត ដាទុម និងប្រព័ន្ធដែលជួបញឹកញាប់នៅកម្ពុជា ដូចជា WGS 84 និង Indian 1960។
២.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- ពន្យល់រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ ខ្សែអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌានដើម។
- បម្លែងកូអរដោនេរវាងទម្រង់ទសភាគ និងដឺក្រេ នាទី វិនាទី (DMS)។
- បែងចែកផ្ទៃផែនដីពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត។
- ពន្យល់ដាទុម និងហេតុអ្វីកូអរដោនេតែមួយប្ដូរ ពេលប្ដូរដាទុម។
- ស្គាល់ប្រព័ន្ធកូអរដោនេ និងលេខ EPSG ដែលប្រើញឹកញាប់នៅកម្ពុជា។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី១៖ ផែនទីជាគំរូ និងលក្ខណៈមូលដ្ឋានបីរបស់ផែនទី។
២.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ចំណុច GPS ធ្លាក់ក្នុងទន្លេ¶
និស្សិតម្នាក់ទទួលបានតារាងទីតាំងអណ្ដូងទឹកពីផែនទីក្រដាសចាស់ ដែលកូអរដោនេសរសេរជាម៉ែត្រ។ គាត់បញ្ចូលលេខទាំងនោះទៅក្នុង QGIS ជាមួយប្រព័ន្ធ WGS 84 / UTM zone 48N ដូចទិន្នន័យវគ្គសិក្សា។ អណ្ដូងទាំងអស់ធ្លាក់រំកិលប្រហែលកន្លះគីឡូម៉ែត្រទៅភាគនិរតី ហើយខ្លះធ្លាក់ចំកណ្ដាលទន្លេ។
លេខមិនខុសទេ។ ផែនទីចាស់នោះប្រើដាទុម Indian 1960 ដែលមានគំរូរាងផែនដីខុសពី WGS 84។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ និងកូអរដោនេជាម៉ែត្រ ខុសគ្នាដូចម្ដេច?
- ដាទុមជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីវាធ្វើឱ្យទីតាំងរំកិលរាប់រយម៉ែត្រ?
- តើត្រូវដឹងយ៉ាងណាថាទិន្នន័យមួយប្រើប្រព័ន្ធណា?
២.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
២.៣.១. ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ¶
ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ (Geographic Coordinate System) កំណត់ទីតាំងលើផែនដីដោយមុំពីរ៖
- រយៈទទឹង (Latitude, φ)៖ មុំពីខ្សែអេក្វាទ័រ ទៅខាងជើង (N) ឬខាងត្បូង (S) ពី ០° ដល់ ៩០°។ ខ្សែដែលមានរយៈទទឹងស្មើគ្នា ហៅថា ខ្សែស្របអេក្វាទ័រ (Parallel)។
- រយៈបណ្ដោយ (Longitude, λ)៖ មុំពីខ្សែមេរីឌានដើម (ឆ្លងកាត់ Greenwich) ទៅខាងកើត (E) ឬខាងលិច (W) ពី ០° ដល់ ១៨០°។ ខ្សែដែលមានរយៈបណ្ដោយស្មើគ្នា ហៅថា ខ្សែមេរីឌាន (Meridian)។
ចំណុចប្រសព្វនៃខ្សែអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌានដើម មានកូអរដោនេ (០°, ០°)។ បណ្ដាញខ្សែស្របអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌាន ហៅថា ក្រឡាភូមិសាស្ត្រ (Graticule)។
ទម្រង់សរសេរ៖
| ទម្រង់ | ឧទាហរណ៍ (វិមានឯករាជ្យ) | ប្រើនៅ |
|---|---|---|
| ដឺក្រេទសភាគ (DD) | 11.5564, 104.9282 |
GIS · កម្មវិធីទូរស័ព្ទ |
| ដឺក្រេ នាទី វិនាទី (DMS) | 11°33′23″N 104°55′42″E |
ផែនទីក្រដាស · GPS ចាស់ |
១° = ៦០′ (នាទី) · ១′ = ៦០″ (វិនាទី)។ ដើម្បីបម្លែង DMS ទៅ DD៖ DD = D + M/៦០ + S/៣ ៦០០។
លំដាប់ X Y
កម្មវិធី GIS ភាគច្រើនប្រើលំដាប់ (X = រយៈបណ្ដោយ, Y = រយៈទទឹង) ឯ Google Maps បង្ហាញ (រយៈទទឹង, រយៈបណ្ដោយ)។ ការប្ដូរលំដាប់ អាចធ្វើឱ្យកូអរដោនេមិនត្រឹមត្រូវ៖ 104° មិនអាចជារយៈទទឹងបានទេ។
២.៣.២. រាងផែនដី៖ ផ្ទៃពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត¶
ផែនដីមិនមែនជាស្វ៊ែរឥតខ្ចោះទេ។ វាមានរាងស្ដើងបន្តិចនៅប៉ូល ដោយសារការវិលជុំវិញខ្លួនឯង ហើយផ្ទៃរបស់វាមានភ្នំ និងជ្រលង។ អ្នកវាស់វែងប្រើផ្ទៃបីប្រភេទ៖
| ផ្ទៃ | អត្ថន័យ | ប្រើសម្រាប់ |
|---|---|---|
| ផ្ទៃផែនដីពិត | ដី ភ្នំ បាតសមុទ្រ | មិនអាចគណនាដោយរូបមន្តបាន |
| ជីអូអ៊ីត (Geoid) | ផ្ទៃទំនាញស្មើ ប្រហែលកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យម | កម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រ |
| អេលីបសូអ៊ីត (Ellipsoid) | ផ្ទៃគណិតវិទ្យារលោង កំណត់ដោយកាំអេក្វាទ័រ និងការសំប៉ែត | គណនារយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ |
អេលីបសូអ៊ីតផ្សេងៗត្រូវបានកំណត់សម្រាប់តំបន់ផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ Everest 1830 ត្រូវនឹងតំបន់ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូចិនបានល្អ ឯ WGS 84 ត្រូវនឹងផែនដីទាំងមូល ហើយប្រើដោយប្រព័ន្ធ GPS។
២.៣.៣. ដាទុម¶
ដាទុម (Datum) គឺជាអេលីបសូអ៊ីតមួយ ព្រមទាំងទីតាំង និងទិសដៅរបស់វាធៀបនឹងផែនដី។ ដាទុមពីរអាចប្រើអេលីបសូអ៊ីតដូចគ្នា ប៉ុន្តែដាក់វាខុសទីតាំង។
- ដាទុមតំបន់ (Local datum)៖ ដាក់អេលីបសូអ៊ីតឱ្យត្រូវនឹងតំបន់មួយបានល្អបំផុត ដូចជា Indian 1954 Indian 1960 និង Indian 1975 ដែលប្រើអេលីបសូអ៊ីត Everest។
- ដាទុមសកល (Global datum)៖ ផ្ចិតអេលីបសូអ៊ីតនៅចំផ្ចិតម៉ាស់ផែនដី ដូចជា WGS 84។
ដោយសារអេលីបសូអ៊ីតដាក់ខុសគ្នា ទីតាំងតែមួយលើដី មានកូអរដោនេខុសគ្នា។ នៅភ្នំពេញ ភាពខុសគ្នារវាង WGS 84 និង Indian 1960 មានប្រហែល ៥០០ ម៉ែត្រ។
ពិសោធន៍៖ ទីតាំងតែមួយ ដាទុមខុសគ្នា
ជ្រើសប្រព័ន្ធកូអរដោនេផ្សេងៗ ហើយមើលថាលេខ E និង N ប្ដូរប៉ុណ្ណា។ បន្ទាប់មក ធីក «បញ្ចូលក្នុងស្រទាប់ WGS 84 ដោយខុស» ដើម្បីឃើញថាចំណុចធ្លាក់ទៅកន្លែងណា។
ការបំប្លែងដាទុម (Datum transformation)
ពេល QGIS បំប្លែងពីដាទុមមួយទៅដាទុមមួយទៀត វាត្រូវការ ប៉ារ៉ាម៉ែត្របំប្លែង។ បើគ្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រត្រឹមត្រូវ កម្មវិធីអាចប្រើការប៉ាន់ស្មាន «Ballpark» ដែលអាចខុសរាប់រយម៉ែត្រ ដោយគ្មានសារព្រមានច្បាស់។ ពេល QGIS បើកប្រអប់ Select Transformation ត្រូវអាន និងជ្រើសការបំប្លែងដែលមានតំបន់ប្រើប្រាស់ (Area of use) រួមបញ្ចូលកម្ពុជា។
២.៣.៤. ប្រព័ន្ធកូអរដោនេនៅកម្ពុជា និងលេខ EPSG¶
នៅកម្ពុជា អ្នកនឹងជួបប្រព័ន្ធកូអរដោនេជាច្រើន ជាពិសេសពេលប្រើផែនទី ឬទិន្នន័យចាស់៖
EPSG គឺជាបញ្ជីលេខកូដអន្តរជាតិ ដែលផ្ដល់លេខតែមួយគត់ឱ្យប្រព័ន្ធកូអរដោនេនីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍ EPSG:4326 = WGS 84 ជាដឺក្រេ · EPSG:32648 = WGS 84 / UTM zone 48N ជាម៉ែត្រ។ ការសរសេរលេខ EPSG ក្នុងមេតាទិន្នន័យ និងក្រោមផែនទី ធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងប្រើទិន្នន័យបានត្រឹមត្រូវ។
ប្រព័ន្ធ UTM ដែលប្រើម៉ែត្រ ជាប្រព័ន្ធ ចំណោលកូអរដោនេ (Projected coordinate system) ដែលនឹងសិក្សាក្នុងមេរៀនទី៣។ វាតែងផ្អែកលើដាទុមមួយ។ ដូច្នេះ «UTM zone 48N» តែម្នាក់ឯងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ត្រូវប្រាប់ថា WGS 84 ឬ Indian 1960។
២.៣.៥. របៀបដឹងថាទិន្នន័យប្រើប្រព័ន្ធណា¶
- មេតាទិន្នន័យ ឬឯកសារ
.prjក្នុង Shapefile។ - ក្នុង QGIS៖ Layer Properties → Information → CRS។
- ផែនទីក្រដាស៖ ពិនិត្យអត្ថបទនៅគែមផែនទី (Datum · Projection · Grid)។
- ពិនិត្យជួរលេខ៖
104.9ជាដឺក្រេ ·492 171ជាម៉ែត្រ (E) ·1 277 503ជាម៉ែត្រ (N)។ - ពិនិត្យដោយត្រួតស្រទាប់៖ ដាក់ទិន្នន័យលើស្រទាប់ដែលដឹងប្រព័ន្ធច្បាស់ (ឧ. ផ្លូវជាតិ)។ រំកិលស្មើៗគ្នាប្រហែល ៥០០ ម ទៅទិសដូចគ្នា ជាសញ្ញានៃដាទុមខុស។
Set CRS ឬ Reproject?
Set Layer CRS ប្ដូរតែស្លាក ពេលស្លាកខុស (ឧ. ទិន្នន័យពិតជា Indian 1960 ប៉ុន្តែ QGIS គិតថា WGS 84)។ Reproject Layer គណនាកូអរដោនេឡើងវិញ ពេលចង់ប្ដូរទិន្នន័យដែលស្លាកត្រឹមត្រូវ ទៅប្រព័ន្ធថ្មី។ ការច្រឡំទាំងពីរនេះ ជាកំហុសទូទៅបំផុត។
២.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ តើអណ្ដូងទឹកនៅកន្លែងណាពិតប្រាកដ?¶
យើងត្រឡប់ទៅស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ អណ្ដូងមួយមានកូអរដោនេពីផែនទីចាស់ E = ៤៩២ ៥៩០ ម · N = ១ ២៧៧ ១៨០ ម (ឧបមាថាជាចំណុចជិតវិមានឯករាជ្យ)។
ជំហានទី១៖ ពិនិត្យជួរលេខ¶
លេខជាម៉ែត្រ ដែលស្ថិតក្នុងជួរ UTM zone 48N សម្រាប់ភ្នំពេញ។ ប៉ុន្តែមិនដឹងដាទុម។
ជំហានទី២៖ ពិនិត្យប្រភព¶
គែមផែនទីក្រដាសសរសេរថា ដាទុម Indian 1960។ ដូច្នេះប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវគឺ Indian 1960 / UTM zone 48N (EPSG:3148) មិនមែន EPSG:32648 ទេ។
ជំហានទី៣៖ កំណត់ស្លាក CRS ឱ្យត្រូវ¶
នាំតារាងចូល QGIS ជាមួយ CRS EPSG:3148។ ចំណុចធ្លាក់ត្រូវទីតាំងលើផ្លូវ។
ជំហានទី៤៖ បំប្លែងទៅប្រព័ន្ធវគ្គសិក្សា¶
Reproject ទៅ EPSG:32648 ដោយជ្រើសការបំប្លែង «Indian 1960 to WGS 84»។ លទ្ធផល៖ E ≈ ៤៩២ ១៧១ ម · N ≈ ១ ២៧៧ ៥០៣ ម។ ភាពខុសគ្នា ΔE ≈ −៤១៩ ម · ΔN ≈ +៣២៣ ម · ចម្ងាយ ≈ ៥៣០ ម។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶
«អណ្ដូងមិនបានធ្លាក់ក្នុងទន្លេទេ។ កូអរដោនេត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែត្រូវបានកំណត់ស្លាក CRS ខុស។ ពេលកំណត់ Indian 1960 / UTM 48N ហើយបំប្លែងទៅ WGS 84 ចំណុចធ្លាក់ត្រូវទីតាំង ដែលខុសពីទីតាំងមុនប្រហែល ៥៣០ ម៉ែត្រ។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
យើងមិនអាចនិយាយថាទីតាំងក្រោយបំប្លែងត្រឹមត្រូវដល់ម៉ែត្រទេ។ ប៉ារ៉ាម៉ែត្របំប្លែងនីមួយៗមានភាពមិនច្បាស់ច្រើនម៉ែត្រ ដល់រាប់សិបម៉ែត្រ ហើយផែនទីក្រដាសចាស់ក៏មានកំហុសគូសផ្ទាល់ខ្លួនដែរ។
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ លេខកូអរដោនេត្រូវមានអត្ថន័យ¶
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶
ឯកសារ CSV មួយមាន 104.9282 និង 11.5564។ ឯកសារមួយទៀតមាន Easting និង Northing ជាម៉ែត្រ។ មុនបញ្ចូលចំណុចនៅភ្នំពេញ អ្នកត្រូវស្គាល់លំដាប់អ័ក្ស ឯកតា និង CRS។
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶
លេខពីរមិនមែនជាទីតាំងពេញលេញទេ។ ត្រូវមានប្រព័ន្ធយោង ដាទុម ឯកតា និងលំដាប់វាល។ សម្រាប់ការនាំចូល CSV ជាទូទៅ X ជារយៈបណ្ដោយ និង Y ជារយៈទទឹង។ កុំយកលំដាប់អ័ក្សនេះទៅសន្មតសម្រាប់គ្រប់សេវា៖ ត្រូវអានលក្ខណៈបច្ចេកទេសរបស់ទម្រង់នោះ។
Assign CRS ប្រាប់កម្មវិធីថាលេខដែលមានស្រាប់មានន័យអ្វី ហើយមិនប្ដូរលេខទេ។ Reproject គណនាលេខថ្មីតាម CRS គោលដៅ។ បើ Assign ខុស ការបំប្លែងបន្ទាប់ក៏ខុស។ ការមើលឃើញស្រទាប់ត្រួតគ្នាតាម on-the-fly មិនបញ្ជាក់ថាទិន្នន័យដើមត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង CRS ដូចគ្នាទេ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶
11°33′23″ N = 11 + 33/60 + 23/3600 = 11.556389°។ បង្គត់ទៅ 11.5564° សម្រាប់ការបង្ហាញ ប៉ុន្តែរក្សាខ្ទង់ដើមក្នុងទិន្នន័យ។ ចំនួនខ្ទង់ច្រើនបង្ហាញ precision មិនបញ្ជាក់ accuracy ទេ។ ប្រសិនបើកំហុស GNSS ប្រហែល 8 ម ការសរសេរ 10 ខ្ទង់ទសភាគមិនធ្វើឱ្យការវាស់មានភាពត្រឹមត្រូវដល់មីលីម៉ែត្រឡើយ។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶
- កត់លេខ E និង N ក្នុងពិសោធន៍ datum-shift សម្រាប់ប្រព័ន្ធពីរ។
- បើកជម្រើសបញ្ចូល CRS ខុស ហើយប្រៀបធៀបការផ្លាស់ទីជាមួយការប្ដូរលេខធម្មតា។
- សរសេរផ្លូវកែ៖ ស្គាល់ CRS ដើម → Assign ត្រឹមត្រូវបើបាត់ → Reproject → ពិនិត្យចំណុចយោង។
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|---|---|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶
បញ្ហាប្រឈម៖ អ្នកទទួល CSV ដែលមាន X=11.56 និង Y=104.93។ សរសេរការត្រួតពិនិត្យបី មុននាំចូល។ សម្គាល់ថា latitude 104.93° មិនអាចមានបាន ព្រោះលើស 90°។
QGIS៖ នាំចូល CSV ជា Delimited Text ដោយកំណត់ X/Y និង EPSG:4326។ Export → Save Features As ទៅ EPSG:32648។ ពិនិត្យ Layer Properties → Information មុន និងក្រោយ ហើយប្រៀបធៀបកូអរដោនេ។
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 2 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
២.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី២។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
២.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «GPS ឬ WGS 84 ត្រឹមត្រូវ ឯ Indian 1960 ខុស» ដាទុមទាំងពីរត្រឹមត្រូវក្នុងប្រព័ន្ធរបស់វា។ បញ្ហាកើតឡើងតែពេលលាយលេខពីដាទុមពីរដោយមិនបំប្លែង។
២. «UTM zone 48N គឺជាប្រព័ន្ធតែមួយ» UTM zone 48N មានច្រើនបែបតាមដាទុម៖ WGS 84 (32648) Indian 1960 (3148) Indian 1975 (24048)។
៣. «Set CRS គឺជាការបំប្លែងកូអរដោនេ» Set CRS ប្ដូរតែស្លាក។ ដើម្បីបំប្លែងលេខ ត្រូវប្រើ Reproject Layer។
៤. «រយៈទទឹង ១° ស្មើរយៈបណ្ដោយ ១° ជានិច្ច» ចម្ងាយនៃរយៈបណ្ដោយ ១° ថយតាម cos(រយៈទទឹង)។ នៅកម្ពុជា ប្រហែល ១០៩ គម ឯនៅរយៈទទឹង ៦០° ត្រឹមតែ ៥៦ គម។
៥. «កម្ពស់ពី GPS គឺជាកម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រ» GPS វាស់កម្ពស់ពីអេលីបសូអ៊ីត។ កម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រវាស់ពីជីអូអ៊ីត ហើយនៅកម្ពុជាអាចខុសគ្នាច្រើនម៉ែត្រ ដល់រាប់សិបម៉ែត្រ។
២.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រប្រើរយៈទទឹង និងរយៈបណ្ដោយ ដែលអាចសរសេរជាទសភាគ ឬ DMS។ ផែនដីត្រូវបានតំណាងដោយអេលីបសូអ៊ីតសម្រាប់គណនា និងជីអូអ៊ីតសម្រាប់កម្ពស់។
ដាទុមកំណត់ទីតាំងអេលីបសូអ៊ីតធៀបនឹងផែនដី។ ទីតាំងតែមួយនៅកម្ពុជាអាចមានកូអរដោនេខុសគ្នារាប់រយម៉ែត្រ រវាង WGS 84 និង Indian 1960 ឬ 1975។ លេខ EPSG កំណត់ប្រព័ន្ធឱ្យច្បាស់ ហើយត្រូវបែងចែក Set CRS និង Reproject។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
កូអរដោនេគ្មានដាទុម គឺជាលេខដែលគ្មានន័យពេញលេញ។ ត្រូវសរសេរ ឬពិនិត្យប្រព័ន្ធកូអរដោនេជានិច្ច មុនប្រើ ឬចែករំលែកទិន្នន័យ។
២.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| រយៈទទឹង | Latitude | មុំពីខ្សែអេក្វាទ័រ |
| រយៈបណ្ដោយ | Longitude | មុំពីខ្សែមេរីឌានដើម |
| ក្រឡាភូមិសាស្ត្រ | Graticule | បណ្ដាញខ្សែស្របអេក្វាទ័រ និងមេរីឌាន |
| អេលីបសូអ៊ីត | Ellipsoid | ផ្ទៃគណិតវិទ្យានៃផែនដី |
| ជីអូអ៊ីត | Geoid | ផ្ទៃទំនាញស្មើ ≈ កម្រិតទឹកសមុទ្រ |
| ដាទុម | Datum | អេលីបសូអ៊ីត និងទីតាំងរបស់វា |
| ការបំប្លែងដាទុម | Datum transformation | បម្លែងកូអរដោនេរវាងដាទុម |
| ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ | Geographic coordinate system | កូអរដោនេជាដឺក្រេ |
| ចំណោលកូអរដោនេ | Projected coordinate system | កូអរដោនេជាម៉ែត្រលើប្លង់ |
| លេខកូដ EPSG | EPSG code | លេខសម្គាល់ប្រព័ន្ធកូអរដោនេ |
២.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- បែងចែករយៈទទឹង និងរយៈបណ្ដោយ ហើយប្រាប់ជួររយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយរបស់កម្ពុជា។
- បម្លែង 13°21′45″N ទៅជាដឺក្រេទសភាគ។
- ពន្យល់ភាពខុសគ្នារវាងជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត។
- ដាទុមជាអ្វី? ហេតុអ្វីទីតាំងតែមួយមានកូអរដោនេខុសគ្នា ក្នុងដាទុមពីរ?
- EPSG:4326 និង EPSG:32648 ខុសគ្នាដូចម្ដេច?
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- ទិន្នន័យមួយរំកិលប្រហែល ៥០០ ម ទៅទិសដូចគ្នាទាំងអស់ ធៀបនឹងផ្លូវជាតិ។ តើមូលហេតុទំនងជាអ្វី ហើយត្រូវពិនិត្យអ្វីខ្លះ?
- អ្នកទទួលតារាងកូអរដោនេ (104.9, 11.5) ដែលបង្ហាញនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌាក្នុង QGIS។ ពន្យល់កំហុស និងវិធីកែ។
- ពេលណាដែលត្រូវប្រើ Set Layer CRS និងពេលណាត្រូវប្រើ Reproject Layer? ផ្ដល់ឧទាហរណ៍មួយសម្រាប់នីមួយៗ។
- គណនាចម្ងាយប្រហែលនៃរយៈបណ្ដោយ ១° នៅរយៈទទឹង ១០° និង ១៥° (កាំផែនដី ៦ ៣៧១ គម)។
- សរសេរព័ត៌មាន CRS ដែលត្រូវដាក់ក្រោមផែនទីមួយ ដែលប្រើទិន្នន័យវគ្គសិក្សា។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
យកទូរស័ព្ទមក ហើយកត់ត្រាកូអរដោនេទីតាំងពីរ (ផ្ទះ និងសាលា) ជាដឺក្រេទសភាគ។ បម្លែងទៅជា DMS ដោយដៃ។ ស្វែងរកលេខ EPSG នៃប្រព័ន្ធដែលទូរស័ព្ទប្រើ ហើយពន្យល់មួយកថាខណ្ឌថា ហេតុអ្វីមិនអាចបញ្ចូលលេខទាំងនេះដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងស្រទាប់ EPSG:32648 បាន។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ អណ្ដូងក្នុងទន្លេ | ១៥ នាទី |
| រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ និង DMS | ៣៥ នាទី |
| រាងផែនដី | ២៥ នាទី |
| ដាទុម និងពិសោធន៍ | ៣៥ នាទី |
| ប្រព័ន្ធនៅកម្ពុជា និង EPSG | ២៥ នាទី |
| ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដូងទឹក | ៤០ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ៥ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
យើងមានកូអរដោនេជាដឺក្រេលើអេលីបសូអ៊ីតរួចហើយ។ ប៉ុន្តែផែនទីក្រដាស និងអេក្រង់សំប៉ែត ហើយយើងចង់វាស់ជាម៉ែត្រ។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីពិភពលោកពីរ ដែលកម្ពុជា និងឥណ្ឌូនេស៊ីមានទំហំធៀបគ្នាខុសៗគ្នា ហើយសួរ៖
«ផែនទីមួយណាបង្ហាញទំហំពិត? ហេតុអ្វីផែនទីទាំងពីរខុសគ្នា?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៣៖ ចំណោលផែនទី និងការបង្ខូចទ្រង់ទ្រាយ។