មេរៀនទី៥៖ ផែនទីទីសណ្ឋាន ខ្សែរយៈកម្ពស់ និងក្រឡាកូអរដោនេ¶
ពីផែនទីទៅវាល
ប្រើ មគ្គុទ្ទេសក៍សន្លឹកផែនទី សម្រាប់ map index និងកាតផ្លូវ ហើយប្រើ មគ្គុទ្ទេសក៍ GPS/GNSS សម្រាប់ waypoint និង track។
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៥ ក្នុងចំណោម ១៥
ផែនទីទីសណ្ឋាន (Topographic map) ជាផែនទីយោងទូទៅដ៏សំខាន់បំផុតមួយ។ វាបង្ហាញទាំងវត្ថុលើដី (ផ្លូវ ភូមិ ស្ទឹង) និង រូបរាងនៃដី តាមរយៈខ្សែរយៈកម្ពស់។ វិស្វករ អ្នករៀបចំផែនការ កងទ័ព និងអ្នកជួយសង្គ្រោះ សុទ្ធតែប្រើវា។
មេរៀននេះបង្រៀនការអានខ្សែរយៈកម្ពស់ ការគណនាជម្រាល ការគូសផ្នែកកាត់បញ្ឈរ និងការអានលេខយោងក្រឡាកូអរដោនេ។
៥.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- ពន្យល់ខ្សែរយៈកម្ពស់ ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ និងខ្សែរយៈកម្ពស់គោល។
- អានរូបរាងដីពីខ្សែរយៈកម្ពស់៖ ភ្នំ ជ្រលង ជួរភ្នំ កំពូលរាប និងភាពចោត។
- គណនាជម្រាលជាភាគរយ និងគូសផ្នែកកាត់បញ្ឈរ។
- អានលេខយោងក្រឡា ៤ ខ្ទង់ និង ៦ ខ្ទង់ ពីក្រឡា UTM។
- អានព័ត៌មាននៅគែមផែនទីទីសណ្ឋាន៖ ដាទុម ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ លេខសន្លឹក។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
៥.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផ្លូវណាដែលឡានដឹកទំនិញអាចឡើងបាន?¶
ក្រុមស្ថាបនាមួយត្រូវដឹកសម្ភារៈទៅភូមិមួយនៅជើងភ្នំក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ មានផ្លូវពីរ៖ ផ្លូវខ្លីឆ្លងកាត់ជម្រាល និងផ្លូវវែងជាងវាងជុំវិញ។ ឡានដឹកទំនិញឡើងបានលុះត្រាតែជម្រាលក្រោម ១០%។
លើផែនទីទីសណ្ឋាន ១ : ៥០ ០០០ ផ្លូវខ្លីឆ្លងកាត់ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ១០ ចន្លោះ ក្នុងចម្ងាយ ១ គីឡូម៉ែត្រ។ តើនោះជាជម្រាលប៉ុន្មាន?
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- ខ្សែរយៈកម្ពស់ប្រាប់អ្វី ហើយអានយ៉ាងដូចម្ដេច?
- គណនាជម្រាលពីផែនទីដោយរបៀបណា?
- របៀបប្រាប់ទីតាំងឱ្យក្រុមផ្សេងតាមរយៈលេខយោងក្រឡា?
៥.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
៥.៣.១. ផែនទីទីសណ្ឋាន¶
ផែនទីទីសណ្ឋាន បង្ហាញទាំងវត្ថុធម្មជាតិ និងវត្ថុមនុស្សបង្កើត ព្រមទាំងកម្ពស់។ វាត្រូវបានផលិតជាស៊េរីសន្លឹកតាមមាត្រដ្ឋានស្តង់ដារ។ នៅកម្ពុជា មាត្រដ្ឋានដែលប្រើញឹកញាប់គឺ ១ : ៥០ ០០០ និង ១ : ១០០ ០០០។
ព័ត៌មាននៅ គែមផែនទី (Map margin) ដែលត្រូវអានមុនប្រើ៖
| ព័ត៌មាន | ហេតុអ្វីសំខាន់ |
|---|---|
| លេខ និងឈ្មោះសន្លឹក | រកសន្លឹកជាប់គ្នា |
| មាត្រដ្ឋាន និងរបារមាត្រដ្ឋាន | វាស់ចម្ងាយ |
| ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ | គណនាកម្ពស់ និងជម្រាល |
| ដាទុម និងចំណោល | ភ្ជាប់ជាមួយ GPS និង GIS (មេរៀនទី២) |
| ក្រឡាកូអរដោនេ | អានលេខយោងក្រឡា |
| ឆ្នាំផលិត និងឆ្នាំកែ | ទិន្នន័យចាស់ប៉ុណ្ណា |
| សញ្ញាសម្គាល់ផែនទី | អត្ថន័យនៃនិមិត្តសញ្ញា |
រូបទី៥.១ បង្ហាញសន្លឹកផែនទីទីសណ្ឋានពិតមួយ ដែលផលិតដោយដេប៉ាតឺម៉ង់ភូមិវិទ្យា និងរៀបចំដែនដី ពីរូបភាព Sentinel-2 ឆ្នាំ ២០២៣ និងទិន្នន័យកម្ពស់។ ចូរសាកស្វែងរកព័ត៌មានទាំងប្រាំពីរនៅគែមផែនទី មុនពេលអានខ្លឹមសារខាងក្នុង។
ផែនទីចាស់
ផែនទីទីសណ្ឋានជាច្រើននៅតំបន់នេះត្រូវបានផលិតជាច្រើនទសវត្សរ៍មុន។ រូបរាងភ្នំមិនប្ដូរទេ ប៉ុន្តែផ្លូវ ភូមិ អាងទឹក និងព្រំដែនរដ្ឋបាល ប្ដូរច្រើន។ ត្រូវអានឆ្នាំផលិតជានិច្ច។
៥.៣.២. ខ្សែរយៈកម្ពស់¶
ខ្សែរយៈកម្ពស់ (Contour line) ភ្ជាប់ចំណុចដែលមានកម្ពស់ស្មើគ្នា។ ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ (Contour interval) គឺជាភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់រវាងខ្សែពីរជាប់គ្នា ឧទាហរណ៍ ២០ ម។ ខ្សែរយៈកម្ពស់គោល (Index contour) គូសក្រាស់ជាង ហើយមានលេខកម្ពស់ ជាធម្មតារៀងរាល់ ៥ ខ្សែ។
ក្បួនសំខាន់៖ V នៃខ្សែរយៈកម្ពស់ដែលឆ្លងកាត់ស្ទឹង ចង្អុលទៅដើមទឹក (ទៅតំបន់ខ្ពស់)។ នេះជាវិធីលឿនបំផុតដើម្បីបែងចែកជ្រលង និងជួរភ្នំលើផែនទី។
៥.៣.៣. ជម្រាល និងផ្នែកកាត់បញ្ឈរ¶
ជម្រាល (Slope) = កម្ពស់ឡើង ÷ ចម្ងាយផ្ដេក។
- ជាភាគរយ៖ (Δh ÷ d) × ១០០
- ជាដឺក្រេ៖ arctan(Δh ÷ d)
ឧទាហរណ៍៖ ឆ្លងកាត់ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ១០ ចន្លោះ ដែលមានចន្លោះ ២០ ម ក្នុងចម្ងាយផ្ដេក ១ ០០០ ម → Δh = ២០០ ម → ជម្រាល = ២០០ ÷ ១ ០០០ = ២០% (ប្រហែល ១១°)។
ផ្នែកកាត់បញ្ឈរ (Profile) គឺជាក្រាបកម្ពស់តាមបណ្ដោយខ្សែមួយ។ វាបង្ហាញភាពចោត ការឡើងចុះ និងថាតើមើលឃើញពីចំណុច A ទៅ B ឬអត់ (Line of sight)។
ពិសោធន៍៖ ខ្សែរយៈកម្ពស់ និងផ្នែកកាត់បញ្ឈរ
ប្ដូរចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ហើយសង្កេតថាផែនទីក្លាយជាលម្អិត ឬសាមញ្ញ។ អូសចំណុច A និង B ឆ្លងកាត់កំពូលភ្នំ ដើម្បីមើលផ្នែកកាត់បញ្ឈរ និងជម្រាល។ កម្ពស់ក្នុងគំរូនេះជាតម្លៃសំយោគសម្រាប់បង្រៀន។
៥.៣.៤. លេខយោងក្រឡា¶
ផែនទីទីសណ្ឋានមាន ក្រឡាកូអរដោនេ (Grid) ដែលជាធម្មតាជាក្រឡា UTM រៀងរាល់ ១ ឬ ២ គីឡូម៉ែត្រ។ លេខយោងក្រឡា (Grid reference) ជាវិធីខ្លីប្រាប់ទីតាំង ដោយប្រើតែខ្ទង់សំខាន់ៗនៃកូអរដោនេ។
ក្បួន «ស្ដាំមុន ឡើងក្រោយ» (Eastings first, Northings second)៖
| ចំនួនខ្ទង់ | ភាពច្បាស់ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| ៤ ខ្ទង់ | ១ ០០០ ម | 05 55 |
| ៦ ខ្ទង់ | ១០០ ម | 052 554 |
| ៨ ខ្ទង់ | ១០ ម | 0520 5540 |
ភាពច្បាស់ និងភាពត្រឹមត្រូវ
លេខយោង ៨ ខ្ទង់មានភាពច្បាស់ ១០ ម ប៉ុន្តែផែនទី ១ : ៥០ ០០០ មានភាពត្រឹមត្រូវប្រហែល ២៥ ម (មេរៀនទី៧ សៀវភៅទី២)។ កុំរាយការណ៍ភាពច្បាស់ ដែលទិន្នន័យមិនអាចទ្រទ្រង់។
៥.៣.៥. ការបង្ហាញរលកដីបែបផ្សេង¶
ក្រៅពីខ្សែរយៈកម្ពស់ រូបរាងដីអាចបង្ហាញដោយ៖
| វិធី | គុណសម្បត្តិ | គុណវិបត្តិ |
|---|---|---|
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ | អានកម្ពស់ជាលេខបាន | អានរូបរាងពិបាកសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្ដើម |
| ស្រមោលភ្នំ (Hillshade) | មើលឃើញរូបរាងភ្លាមៗ | អានកម្ពស់ជាលេខមិនបាន |
| ពណ៌តាមកម្ពស់ (Hypsometric tints) | បង្ហាញកម្រិតកម្ពស់ | ត្រូវការសញ្ញាសម្គាល់ច្បាស់ |
| ក្រាបផ្នែកកាត់ | បង្ហាញភាពចោតតាមខ្សែ | មួយខ្សែក្នុងមួយរូប |
ការបញ្ចូលខ្សែរយៈកម្ពស់លើស្រមោលភ្នំ ជាការអនុវត្តល្អបំផុតលើផែនទីទំនើប។ ការគណនាស្រមោលភ្នំ និងជម្រាលពី DEM ជាខ្លឹមសារមេរៀនទី១៣ សៀវភៅទី២ ឯមេរៀននេះផ្ដោតលើ ការអាន និងការបង្ហាញ។
៥.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ផ្លូវណាដែលឡានឡើងបាន?¶
ផែនទី ១ : ៥០ ០០០ ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ២០ ម។ ផ្លូវ ក ខ្លី ឆ្លងកាត់ជម្រាល · ផ្លូវ ខ វែងជាង វាងជុំវិញ។
ជំហានទី១៖ រាប់ខ្សែរយៈកម្ពស់¶
ផ្លូវ ក ឆ្លងកាត់ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ១០ ចន្លោះ រវាងកម្ពស់ ៦០ ម និង ២៦០ ម → Δh = ២០០ ម។
ជំហានទី២៖ វាស់ចម្ងាយផ្ដេក¶
លើផែនទី ២ សម → ២ × ៥០ ០០០ = ១ ០០០ ម។
ជំហានទី៣៖ គណនាជម្រាល¶
ជម្រាល = ២០០ ÷ ១ ០០០ = ០,២០ = ២០% ≈ ១១,៣° ។ លើសដែនកំណត់ ១០%។
ជំហានទី៤៖ ពិនិត្យផ្លូវ ខ¶
ផ្លូវ ខ ឡើងកម្ពស់ដដែល ២០០ ម ប៉ុន្តែវែង ៥,៥ សម → ២ ៧៥០ ម → ជម្រាល = ២០០ ÷ ២ ៧៥០ = ៧,៣%។ ផ្លូវនេះសមស្របសម្រាប់ឡានដឹកទំនិញ។
ជំហានទី៥៖ ប្រាប់ទីតាំងជុំ¶
ចំណុចជួបនៅលើផ្លូវ ខ មានលេខយោងក្រឡា ៦ ខ្ទង់ 052 554 ដែលកំណត់ទីតាំងក្នុងចន្លោះ ១០០ ម។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶
«ផ្លូវ ក មានជម្រាលមធ្យម ២០% ដែលលើសដែនកំណត់ ១០% ឯផ្លូវ ខ មានជម្រាលមធ្យម ៧,៣% ដូច្នេះក្រុមការងារគួរជ្រើសផ្លូវ ខ ទោះវែងជាងជិត ៣ ដង។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
ជម្រាលមធ្យមមិនប្រាប់ពីចំណុចចោតបំផុតទេ។ ផ្លូវ ខ អាចមានផ្នែកខ្លីមួយចោត ១៥% ដែលលាក់ក្នុងតម្លៃមធ្យម។ ត្រូវពិនិត្យផ្នែកកាត់បញ្ឈរ ឬចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់តូចបំផុត។ ផែនទីក៏មិនប្រាប់ពីស្ថានភាពផ្ទៃផ្លូវ និងស្ពានដែរ។
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ អានភ្នំតាមខ្សែ និងផ្នែកកាត់¶
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶
ក្រុមសិក្សាត្រូវជ្រើសខ្សែដើរឆ្លងភ្នំ។ ខ្សែខ្លីលើផែនទីអាចឡើងចោតជាងខ្សែវែងដែលជៀសកំពូល។ ប្រើគំរូកម្ពស់សំយោគក្នុងវគ្គនេះសម្រាប់សាកល្បង។
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶
ខ្សែរយៈកម្ពស់មួយមានកម្ពស់ថេរ។ ចន្លោះខ្សែជិតគ្នាបង្ហាញការប្ដូរកម្ពស់លឿនក្នុងចម្ងាយផ្ដេកតិច។ ការប្រៀបធៀបជម្រាលត្រូវធ្វើលើផែនទីដែលមានមាត្រដ្ឋាន និង contour interval ដូចគ្នា។ ការប្ដូរចន្លោះខ្សែពី 20 ម ទៅ 100 ម មិនធ្វើឱ្យដីរាបជាងមុនទេ។
ផ្នែកកាត់បញ្ឈរជាខ្សែកម្ពស់តាមផ្លូវដែលបានជ្រើស។ បើអ័ក្សកម្ពស់ពង្រីកខ្លាំងជាងអ័ក្សចម្ងាយ រូបភ្នំមើលចោតជាងពិត។ ត្រូវអានឯកតាអ័ក្សទាំងពីរ និងកុំវាស់មុំដោយភ្នែកលើ profile ដែលមាន vertical exaggeration។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶
ពីខ្សែ 100 ម ទៅ 200 ម មានចន្លោះកម្ពស់ 100 ម។ បើចម្ងាយផ្ដេក 500 ម ជម្រាលមធ្យម = 100/500 × 100 = 20%។ មុំ = arctan(0.2) ≈ 11.3°។ 20% មិនស្មើ 20° ទេ។ ខ្សែ 6 ដែលរាប់ទាំងខ្សែដើម និងខ្សែចុង មានតែ 5 ចន្លោះ៖ 5 × 20 = 100 ម។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶
- អូស A និង B ឱ្យខ្សែកាត់ឆ្លងកំពូល។ កត់កម្ពស់ខ្ពស់បំផុត និងចម្ងាយ។
- ផ្លាស់ខ្សែកាត់ទៅជ្រលង ហើយប្រៀបធៀប profile ដោយប្រើអ័ក្សដដែល។
- ប្ដូរ contour interval 20→100 ម។ ពន្យល់អ្វីដែលលម្អិតបាត់ ខណៈកម្ពស់គំរូនៅដដែល។
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|---|---|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶
បញ្ហាប្រឈម៖ ជ្រើសខ្សែ A–B ពីរដែលមានចម្ងាយស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែមានការឡើងចុះខុសគ្នា។ គូស profile ទាំងពីរ និងពន្យល់មូលហេតុជ្រើសខ្សែដើរ។ គំរូនេះមិនប្រើសម្រាប់ផ្លូវសុវត្ថិភាពពិតទេ។
QGIS៖ ប្រើ dem_sample_synthetic.tif ក្នុង assets/data/lab-05។ បង្កើត Contour ចន្លោះ 20 ម និង 100 ម។ ប្រើ Elevation Profile បើកំណែ QGIS គាំទ្រ ឬ Identify កម្ពស់តាមខ្សែ។ ប្រៀបធៀបដោយប្រើ DEM ដដែល។
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 5 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
៥.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី៥។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
៥.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «ខ្សែរយៈកម្ពស់ជាផ្លូវ ឬព្រំដែន» ខ្សែរយៈកម្ពស់ជាខ្សែស្មើកម្ពស់ ដែលមិនមាននៅលើដីពិតទេ។
២. «ខ្សែរយៈកម្ពស់អាចកាត់គ្នា» ចំណុចមួយមានកម្ពស់តែមួយ ដូច្នេះខ្សែរយៈកម្ពស់មិនកាត់គ្នាទេ លើកលែងករណីច្រាំងឈរបញ្ឈរ ដែលគូសដោយសញ្ញាពិសេស។
៣. «V នៃខ្សែរយៈកម្ពស់ចង្អុលតាមទិសទឹកហូរ» V ចង្អុលទៅ ដើមទឹក ពោលគឺផ្ទុយពីទិសទឹកហូរ។
៤. «ជម្រាល ១០០% ស្មើ ៩០°» ជម្រាល ១០០% មានន័យថាឡើង ១ ម ក្នុងចម្ងាយផ្ដេក ១ ម ពោលគឺ ៤៥°។
៥. «លេខយោង ៨ ខ្ទង់ ត្រឹមត្រូវ ១០ ម» វាមានភាពច្បាស់ ១០ ម ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវអាស្រ័យលើផែនទី ដែលអាចត្រឹម ២៥ ម ឬអាក្រក់ជាង។
៥.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
ផែនទីទីសណ្ឋានបង្ហាញវត្ថុលើដី និងរូបរាងដី។ ខ្សែរយៈកម្ពស់ភ្ជាប់ចំណុចកម្ពស់ស្មើ ហើយចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ជាមូលដ្ឋាននៃការគណនាកម្ពស់ និងជម្រាល។ ខ្សែជិតគ្នាមានន័យថាចោត ហើយ V ចង្អុលទៅដើមទឹក។
ជម្រាល = កម្ពស់ឡើង ÷ ចម្ងាយផ្ដេក។ លេខយោងក្រឡាប្រាប់ទីតាំងខ្លីៗ ដោយអានស្ដាំមុន ឡើងក្រោយ។ ព័ត៌មាននៅគែមផែនទី ជាពិសេសដាទុម និងឆ្នាំផលិត ត្រូវអានមុនប្រើផែនទី។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
ខ្សែរយៈកម្ពស់ប្រែផ្ទៃបីវិមាត្រឱ្យអានបានលើក្រដាសពីរវិមាត្រ។ អ្នកអានផែនទីល្អ មើលឃើញភ្នំ និងជ្រលង នៅពេលអ្នកផ្សេងឃើញតែខ្សែកោង។
៥.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ផែនទីទីសណ្ឋាន | Topographic map | បង្ហាញវត្ថុ និងរូបរាងដី |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ | Contour line | ខ្សែស្មើកម្ពស់ |
| ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ | Contour interval | ភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់រវាងខ្សែ |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់គោល | Index contour | ខ្សែក្រាស់ដែលមានលេខ |
| ជម្រាល | Slope | កម្ពស់ឡើងធៀបចម្ងាយផ្ដេក |
| ផ្នែកកាត់បញ្ឈរ | Profile | ក្រាបកម្ពស់តាមខ្សែ |
| ក្រឡាកូអរដោនេ | Coordinate grid | បណ្ដាញខ្សែ UTM លើផែនទី |
| លេខយោងក្រឡា | Grid reference | លេខខ្លីប្រាប់ទីតាំង |
| គែមផែនទី | Map margin | ព័ត៌មានជុំវិញផែនទី |
៥.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- ពន្យល់ខ្សែរយៈកម្ពស់ ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ និងខ្សែរយៈកម្ពស់គោល។
- ក្បួន V នៃខ្សែរយៈកម្ពស់មានន័យដូចម្ដេច?
- សរសេររូបមន្តជម្រាលជាភាគរយ។
- បែងចែកលេខយោង ៤ ខ្ទង់ និង ៦ ខ្ទង់។
- ព័ត៌មានគែមផែនទីណាខ្លះដែលត្រូវអានមុនប្រើផែនទីជាមួយ GPS?
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- ខ្សែរយៈកម្ពស់ ៥ ខ្សែ ចន្លោះ ១០ ម ឆ្លងកាត់ក្នុងចម្ងាយ ២ សម លើផែនទី ១ : ២៥ ០០០។ គណនាជម្រាលជាភាគរយ។
- នៅលើផែនទីមួយ តំបន់ A មានខ្សែរយៈកម្ពស់ជិតគ្នា តំបន់ B មានខ្សែឆ្ងាយគ្នា។ តំបន់ណាសមស្របសម្រាប់សាងសង់សាលារៀន ហើយហេតុអ្វី?
- ពន្យល់ដល់មិត្តរបៀបប្រាប់ទីតាំងជម្រកបណ្ដោះអាសន្ន តាមវិទ្យុ ដោយប្រើលេខយោងក្រឡា ៦ ខ្ទង់។
- ផែនទីមួយបោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៦០។ ធាតុណាខ្លះនៅតែប្រើបាន ធាតុណាខ្លះត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមុន?
- ក្រុមជួយសង្គ្រោះត្រូវជ្រើសផ្លូវសម្រាប់រថយន្តសង្គ្រោះ។ រាយព័ត៌មានបីពីផែនទីទីសណ្ឋានដែលពួកគេគួរពិនិត្យ។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
យកផែនទីទីសណ្ឋានមួយ (ក្រដាស ឬរូបភាពក្នុងលំហាត់ទី៥)។ រកភ្នំមួយ និងជ្រលងមួយ ហើយពន្យល់ថាអ្នកដឹងដោយរបៀបណា។ គណនាជម្រាលរវាងចំណុចពីរ ហើយសរសេរលេខយោងក្រឡា ៦ ខ្ទង់នៃចំណុចទាំងពីរ។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផ្លូវឡើងភ្នំ | ១៥ នាទី |
| ផែនទីទីសណ្ឋាន និងគែមផែនទី | ២៥ នាទី |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ និងក្បួនអាន | ៣០ នាទី |
| ជម្រាល ផ្នែកកាត់ និងពិសោធន៍ | ៤០ នាទី |
| លេខយោងក្រឡា | ២៥ នាទី |
| ការបង្ហាញរលកដីបែបផ្សេង និងឧទាហរណ៍ | ៤០ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ៥ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
យើងបានអានផែនទីដែលអ្នកផ្សេងធ្វើរួច។ ចាប់ពីមេរៀនបន្ទាប់ យើងចាប់ផ្ដើម រចនា ផែនទីដោយខ្លួនឯង។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញសញ្ញាចំណុចពីរបែប (រង្វង់ធំតូច និងពណ៌ខុសគ្នា) សម្រាប់ទិន្នន័យដដែល ហើយសួរ៖
«ហេតុអ្វីសញ្ញាមួយប្រាប់ «ច្រើនជាង» ឯសញ្ញាមួយទៀតប្រាប់តែ «ខុសគ្នា»?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៦៖ អថេរមើលឃើញ និងការរចនានិមិត្តសញ្ញា។