មេរៀនទី៩៖ ផែនទី Choropleth និងការធ្វើឱ្យស្តង់ដារ

ព័ត៌មានមេរៀន

រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៩ ក្នុងចំណោម ១៥

ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ

ផែនទី Choropleth ផ្ដល់ពណ៌ដល់តំបន់រដ្ឋបាល (ខេត្ត ស្រុក ឃុំ) តាមតម្លៃទិន្នន័យ។ វាជាប្រភេទផែនទីប្រធានបទដែលប្រើញឹកញាប់បំផុត និងងាយធ្វើខុសបំផុតផងដែរ។

មេរៀននេះពន្យល់ថាពេលណាប្រើ Choropleth ហេតុអ្វីត្រូវធ្វើឱ្យស្តង់ដារ របៀបជ្រើសអ្នកភាគបែង និងបញ្ហាទំហំឯកតា (MAUP)។

---

៩.១. គោលបំណងសិក្សា

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖

1. ពន្យល់ថាពេលណា Choropleth សមស្រប និងពេលណាមិនសមស្រប។
2. ធ្វើឱ្យទិន្នន័យស្តង់ដារ៖ ដង់ស៊ីតេ ភាគរយ និងអត្រាក្នុងចំនួនប្រជាជន។
3. ជ្រើសអ្នកភាគបែងដែលសមហេតុផលសម្រាប់សំណួរ។
4. ពន្យល់បញ្ហាឯកតាផ្ទៃអថេរ (MAUP) និងផលប៉ះពាល់លើសេចក្ដីសន្និដ្ឋាន។
5. រចនា Choropleth ពេញលេញ ជាមួយថ្នាក់ ពណ៌ និងសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីច្បាស់។

ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន

• ខ្លឹមសារមេរៀនទី៧៖ ការចាត់ថ្នាក់។
• ខ្លឹមសារមេរៀនទី៨៖ ឈុតពណ៌។

---

៩.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ខេត្តណាមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ?

ក្នុងកិច្ចប្រជុំមួយ អ្នកវិភាគបង្ហាញផែនទីពីរ។

• ផែនទីទីមួយ ពណ៌តាម ចំនួនប្រជាជនដុល ឆ្នាំ ២០១៧។ បាត់ដំបង (១ ២៦៨ ១២០ នាក់) មានពណ៌ដិតជិតដូចភ្នំពេញ (១ ៤០៣ ២៩៣ នាក់)។
• ផែនទីទីពីរ ពណ៌តាម ដង់ស៊ីតេ។ ភ្នំពេញ (២ ០៤៩ នាក់/គម²) ដិតខ្លាំង ឯបាត់ដំបង (១០៧ នាក់/គម²) ស្រាល។

ភ្នំពេញមានផ្ទៃ ៦៨៥ គម² ឯបាត់ដំបងមាន ១១ ៨៦៨ គម² ពោលគឺធំជាង ១៧ ដង។

សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖

• ហេតុអ្វី Choropleth ត្រូវការតម្លៃស្តង់ដារ?
• តើត្រូវចែកនឹងអ្វី?
• តើការជ្រើសទំហំឯកតា (ខេត្ត ឬឃុំ) ប្ដូរសេចក្ដីសន្និដ្ឋានយ៉ាងណា?

---

៩.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល

៩.៣.១. Choropleth ជាអ្វី និងពេលណាប្រើ

Choropleth បំពេញពណ៌ពេញតំបន់នីមួយៗ តាមតម្លៃមួយ។ វាសន្មតថា តម្លៃដូចគ្នាពេញតំបន់ ដែលកម្រពិត។

សមស្រប	មិនសមស្រប
អត្រា ភាគរយ ដង់ស៊ីតេ មធ្យម	ចំនួនដុល (ប្រជាជន ចំនួនសាលា)
ទិន្នន័យដែលប្រមូលតាមតំបន់រដ្ឋបាល	បាតុភូតបន្តដូចទឹកភ្លៀង (ប្រើអ៊ីសូលីន · មេរៀនទី១១)
តំបន់ដែលអ្នកអានស្គាល់	ទីតាំងជាក់លាក់ (ប្រើចំណុច)

សម្រាប់ចំនួនដុល ប្រើ សញ្ញាសមាមាត្រ ឬ ចំណុចដង់ស៊ីតេ (មេរៀនទី១០)។

៩.៣.២. ការធ្វើឱ្យស្តង់ដារ

ភ្នែកអាន Choropleth តាម ផ្ទៃ។ តំបន់ធំដែលមានពណ៌ដិត មើលទៅ «សំខាន់» ដោយសារវាធំ។ ដូច្នេះត្រូវលុបឥទ្ធិពលនៃទំហំតំបន់ ដោយចែកនឹងអ្វីមួយ៖

អ្នកភាគបែង	លទ្ធផល	សំណួរដែលវាឆ្លើយ
ផ្ទៃ	ដង់ស៊ីតេ (នាក់/គម²)	មនុស្សរស់នៅក្រាស់កន្លែងណា?
ចំនួនប្រជាជនសរុប	ភាគរយ ឬអត្រា	ចំណែកនៃប្រជាជនប៉ុន្មាន?
ក្រុមគោលដៅ	អត្រាជាក់លាក់	សិស្សក្នុងមួយគ្រូ · គ្រែពេទ្យក្នុងប្រជាជន ១ ០០០
តម្លៃឆ្នាំមុន	ភាគរយប្រែប្រួល	កន្លែងណាកើន ឬថយ?

រូបទី៩.១៖ ទិន្នន័យតែមួយ វិធីបង្ហាញពីរ។ បាត់ដំបង (ផ្ទៃ ១១ ៨៦៨ គម²) និងភ្នំពេញ (៦៨៥ គម²) មានប្រជាជនប្រហែលគ្នា ប៉ុន្តែដង់ស៊ីតេខុសគ្នាជិត ២០ ដង។

ពិសោធន៍៖ ចំនួនដុល ដង់ស៊ីតេ ឬផ្ទៃ?

ប្ដូររវាងចំនួនប្រជាជនដុល ដង់ស៊ីតេ និងផ្ទៃខេត្ត។ សង្កេតថាបញ្ជីខេត្តខ្ពស់បំផុតប្ដូរយ៉ាងណា។ ផែនទីចំនួនដុលប្រហែលនឹងផែនទីផ្ទៃប៉ុណ្ណា?

៩.៣.៣. ជ្រើសអ្នកភាគបែងឱ្យត្រូវនឹងសំណួរ

អ្នកភាគបែងខុស ផ្ដល់ផែនទីខុស ហើយឆ្លើយសំណួរខុសគ្នា។ ឧទាហរណ៍ សម្រាប់សាលារៀន៖

• សាលា ÷ ផ្ទៃ → ដង់ស៊ីតេសាលា។ ខេត្តតូចក្រាស់មើលទៅល្អ ទោះមានសិស្សច្រើនក្នុងមួយសាលា។
• សាលា ÷ ចំនួនកុមារអាយុសិក្សា → ការផ្គត់ផ្គង់សេវា។ នេះឆ្លើយសំណួរគោលនយោបាយបានត្រង់ជាង។
• សិស្ស ÷ គ្រូ → បន្ទុកបង្រៀន។

ក្បួន៖ សរសេរសំណួរជាប្រយោគមុន រួចជ្រើសអ្នកភាគបែងដែលឆ្លើយវា។ បន្ទាប់មក សរសេរអ្នកភាគបែងក្នុងចំណងជើង ឬសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកអានច្រឡំ។

លេខតូចជាភាគបែង

អត្រាដែលគណនាពីចំនួនតូច មិនស្ថិរទេ។ ឃុំដែលមានកុមារ ២០ នាក់ ហើយមានករណីជំងឺ ២ នាក់ ផ្ដល់អត្រា ១០% ដែលអាចប្ដូរជា ៥% ដោយករណីតែមួយ។ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នពេលធ្វើផែនទីអត្រាសុខភាព ឬឧក្រិដ្ឋកម្មនៅឯកតាតូច។

៩.៣.៤. បញ្ហាទំហំឯកតា (MAUP)

បញ្ហាឯកតាផ្ទៃអថេរ (Modifiable Areal Unit Problem · MAUP) មានពីរផ្នែក៖

1. ឥទ្ធិពលមាត្រដ្ឋាន (Scale effect)៖ លទ្ធផលប្ដូរតាមកម្រិតឯកតា (ខេត្ត ស្រុក ឃុំ)។
2. ឥទ្ធិពលការបែងចែក (Zoning effect)៖ លទ្ធផលប្ដូរតាមរបៀបគូសព្រំដែន ទោះចំនួនឯកតាដដែល។

រូបទី៩.២៖ បញ្ហាឯកតាផ្ទៃអថេរ (MAUP)៖ តម្លៃមធ្យមកម្រិតខេត្តលាក់ភាពខុសគ្នាខាងក្នុង។ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ជំរឿន ២០០៨។

ពិសោធន៍៖ ខេត្ត ឬឃុំ?

ប្ដូររវាងកម្រិតខេត្ត និងកម្រិតឃុំសម្រាប់ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ តម្លៃមធ្យមខេត្តលាក់អ្វីខ្លះ?

ផលវិបាក៖ សេចក្ដីសន្និដ្ឋានពីផែនទីកម្រិតខេត្ត មិនអាចអនុវត្តលើមនុស្សម្នាក់ៗ បានទេ។ ការធ្វើបែបនេះហៅថា កំហុសអេកូឡូស៊ី (Ecological fallacy)៖ «ខេត្តនេះមានអត្រាអក្ខរកម្មទាប ដូច្នេះអ្នកភូមិនេះមិនចេះអក្សរ»។

វិធីកាត់បន្ថយ៖ ប្រើឯកតាតូចបំផុតដែលទិន្នន័យអនុញ្ញាត · បង្ហាញផែនទីពីរកម្រិត · ឬបន្ថែមផែនទីចំណុច ឬសញ្ញាសមាមាត្រ។

៩.៣.៥. រចនា Choropleth ល្អ

បញ្ជីត្រួតពិនិត្យ៖

1. តម្លៃជាអត្រា ឬដង់ស៊ីតេ (មិនមែនចំនួនដុល)។
2. វិធីចាត់ថ្នាក់សមនឹងការចែកចាយ ហើយបានប្រាប់លើផែនទី (មេរៀនទី៧)។
3. ឈុតពណ៌តគ្នា ឬពីរទិស ព្រមទាំងពណ៌ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ «គ្មានទិន្នន័យ» (មេរៀនទី៨)។
4. សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីមានឯកតា និងឆ្នាំ។
5. ព្រំតំបន់ស្ដើង ដើម្បីកុំលាក់ពណ៌។
6. ប្រភព ឆ្នាំទិន្នន័យ និងឆ្នាំព្រំដែន។
7. បើអាច បន្ថែមក្រាបចែកចាយតូច ឬចំនួនឯកតាក្នុងថ្នាក់នីមួយៗ។

Choropleth ជាមួយពណ៌បន្ត (Unclassed) ក៏ជាជម្រើសដែរ៖ វារក្សាព័ត៌មានទាំងអស់ ប៉ុន្តែពិបាកអានតម្លៃពិតពីសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី។ សមស្របសម្រាប់ផែនទីអន្តរកម្មដែលមានប្រអប់បង្ហាញតម្លៃ។

---

៩.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ផែនទីដង់ស៊ីតេប្រជាជនកម្ពុជា

ទិន្នន័យ៖ POP2017 និង Area_Km2 ក្នុង Kh_Province_Boundary ព្រមទាំងទិន្នន័យឃុំពីជំរឿន ២០០៨ សម្រាប់ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។

ជំហានទី១៖ សំណួរ

«តើមនុស្សរស់នៅក្រាស់បំផុតនៅឯណា?» → ត្រូវការដង់ស៊ីតេ មិនមែនចំនួនដុល។

ជំហានទី២៖ គណនា

Density = POP2017 / Area_Km2។ ភ្នំពេញ ២ ០៤៩ · កណ្ដាល ៣៨៥ · តាកែវ ២៩០ · បាត់ដំបង ១០៧ · មណ្ឌលគិរី ៦ នាក់/គម²។

ជំហានទី៣៖ ចាត់ថ្នាក់ និងពណ៌

ចន្លោះធម្មជាតិ ៥ ថ្នាក់ · ឈុតតគ្នា Reds · សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីមានឯកតា «នាក់/គម² (២០១៧)»។

ជំហានទី៤៖ ពិនិត្យ MAUP

ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងទាំងមូលមានដង់ស៊ីតេ ៨៩ នាក់/គម² (ជំរឿន ២០០៨) ប៉ុន្តែឃុំក្នុងខេត្តមានពី ១០ ដល់ ២ ៨២១ នាក់/គម²។ ផែនទីកម្រិតខេត្តលាក់ការប្រមូលផ្ដុំនៅក្រុងកំពង់ឆ្នាំង។

ជំហានទី៥៖ សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលអាចសរសេរ

«ភ្នំពេញមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ជាងខេត្តដទៃប្រហែល ៥ ដងឡើងទៅ។ នៅក្នុងខេត្តនីមួយៗ ប្រជាជនប្រមូលផ្ដុំតាមទីរួមខេត្ត និងតាមដងទន្លេ ដែលមើលឃើញតែនៅកម្រិតឃុំ។»

សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប

«ផែនទី Choropleth ដែលធ្វើឱ្យស្តង់ដារ (ដង់ស៊ីតេ) ឆ្លើយសំណួរ «មនុស្សរស់នៅក្រាស់ឯណា» ត្រឹមត្រូវ ឯផែនទីចំនួនដុលឆ្លើយស្ទើរតែសំណួរ «ខេត្តណាធំ»។ ការបន្ថែមផែនទីកម្រិតឃុំ បង្ហាញលំនាំដែលកម្រិតខេត្តលាក់។»

អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន

យើងមិនអាចនិយាយអំពីគ្រួសារ ឬបុគ្គលណាមួយពីផែនទីនេះទេ (កំហុសអេកូឡូស៊ី)។ ដង់ស៊ីតេក៏មិនប្រាប់ពីទីតាំងផ្ទះពិតក្នុងឃុំដែរ ព្រោះវាជាតម្លៃមធ្យមលើផ្ទៃទាំងមូល រួមទាំងស្រែ និងទឹក។

---

សិក្ខាសាលារូបភាព៖ ជ្រើសភាគបែង មុនជ្រើសពណ៌

រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី

ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។

បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ

ខេត្តធំមានប្រជាជនច្រើន ហើយក្លាយជាពណ៌ដិតលើផែនទី counts។ តែសំណួររបស់អ្នកគឺទីណាមនុស្សរស់នៅកកកុញ។ តើលេខបង្ហាញសំណួរនេះឬនៅ?

ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ

Choropleth ផ្ដល់ពណ៌ឱ្យឯកតាផ្ទៃទាំងមូល។ Counts ងាយរងឥទ្ធិពលទំហំឯកតា ដូច្នេះ density, rate ឬ percentage ជាញឹកញាប់សមស្របជាង។ ប៉ុន្តែភាគបែងត្រូវតែត្រូវនឹងសំណួរ៖ ប្រជាជន/ផ្ទៃគឺដង់ស៊ីតេ; ចំនួនគ្រួសារមានទឹក/គ្រួសារសរុបគឺភាគរយ។

អត្រាមធ្យមរបស់ឃុំមិនមែនអត្រារបស់មនុស្សគ្រប់គ្នាទេ។ ការប្រែព្រំឯកតាអាចប្ដូរលំនាំ MAUP។ ឯកតាដែលមានភាគបែងតូចអាចមានអត្រាប្រែប្រួលខ្លាំង។ ត្រូវបង្ហាញចំនួនមូលដ្ឋាន និងកំណត់ចំណាំ ដោយមិនអះអាងពីបុគ្គលតាមតម្លៃក្រុម។

មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់

បញ្ហា / Before — ពណ៌ counts លើឯកតាផ្ទៃខុសគ្នា ត្រូវបានបកស្រាយថាជាដង់ស៊ីតេ។

កែលម្អ / After — បែងចែក counts ដោយផ្ទៃ ឬភាគបែងត្រឹមត្រូវ និងសរសេរឯកតា។

រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។

គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង

ឃុំ ក៖ 10000 នាក់ / 100 គម² = 100 នាក់/គម²។ ឃុំ ខ៖ 4000 / 10 = 400 នាក់/គម²។ ក មានមនុស្សច្រើនជាង ខ ប៉ុន្តែ ខ កកកុញជាង 4 ដង។ បើអត្រាទឹកស្អាតគឺ 90/100 និង 1/10 អត្រារួម = 91/110 ×100 = 82.7% មិនមែន (90%+10%)/2=50% ទេ។

ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ

1. ប្ដូរ count→density ក្នុង normalise ហើយសង្កេតកន្លែងដែលប្ដូរថ្នាក់។
2. ប្ដូរឯកតាឃុំ→ខេត្ត ហើយកត់លំនាំដែលបាត់ដោយសារការប្រមូលផ្ដុំ។
3. ពន្យល់មូលហេតុដែលពណ៌ក្នុងឃុំមួយមិនមានន័យថាមនុស្សចែកស្មើគ្នាលើផ្ទៃទាំងមូល។

សាកល្បង	ការព្យាករណ៍មុនចុច	អ្វីដែលឃើញ	មូលហេតុ
លក្ខខណ្ឌដើម	សរសេរការរំពឹង	កត់តម្លៃ/លំនាំ	ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត
ប្ដូរអថេរមួយ	ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត	ប្រៀបធៀបនឹងដើម	ពន្យល់ដោយភស្តុតាង

បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS

បញ្ហាប្រឈម៖ គណនាអត្រារួមពីតារាងឃុំបីដោយបូកភាគយក និងភាគបែងសិន។ ប្រៀបធៀបនឹងមធ្យមអត្រាធម្មតា ហើយពន្យល់ភាពខុសគ្នា។

QGIS៖ Field Calculator៖ បង្កើត density = population / area_km2 និងកំណត់ NULL ពេល area_km2 ≤ 0។ កុំបម្លែង NULL ទៅ 0។ ប្រើ Graduated លើ density ហើយបង្ហាញឯកតាក្នុង Legend។

លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 9 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។

សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង

1. 4000 នាក់/10 គម² =?

40 400 40000

មើលហេតុផល / Explanation

400 — ដង់ស៊ីតេ = 400 នាក់/គម²។

2. អត្រារួមពីក្រុមខុសទំហំគួរ?

មធ្យមភាគរយដោយផ្ទាល់ ជ្រើសក្រុមធំបំផុត បូកភាគយក និងភាគបែងសិន

មើលហេតុផល / Explanation

បូកភាគយក និងភាគបែងសិន — អត្រារួមមានទម្ងន់តាមភាគបែង។

3. ពណ៌ឃុំមួយប្រាប់ថាមនុស្សគ្រប់រូបមានតម្លៃដូចគ្នាឬ?

ទេ បាទ តែឃុំធំ

មើលហេតុផល / Explanation

ទេ — នេះជាទិន្នន័យប្រមូលផ្ដុំ មិនមែនបុគ្គល។

សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។

---

៩.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត

លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត

ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី៩។

និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។

---

៩.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន

១. «Choropleth អាចបង្ហាញចំនួនដុលបាន បើចាត់ថ្នាក់ល្អ» ការចាត់ថ្នាក់មិនលុបឥទ្ធិពលនៃទំហំតំបន់ទេ។ ត្រូវធ្វើឱ្យស្តង់ដារ។

២. «ចែកនឹងផ្ទៃជានិច្ច គឺត្រឹមត្រូវ» អ្នកភាគបែងត្រូវសមនឹងសំណួរ។ សម្រាប់សេវាសាធារណៈ ចែកនឹងចំនួនប្រជាជនគោលដៅ ជួនកាលសមហេតុផលជាង។

៣. «ឯកតាតូចជាង ល្អជាងជានិច្ច» ឯកតាតូចផ្ដល់លម្អិត ប៉ុន្តែអត្រាពីចំនួនតូចមិនស្ថិរ ហើយអាចប៉ះពាល់ឯកជនភាព។

៤. «តម្លៃខេត្តអនុវត្តលើមនុស្សគ្រប់គ្នាក្នុងខេត្ត» នេះជាកំហុសអេកូឡូស៊ី។ តម្លៃជាតម្លៃមធ្យមរបស់តំបន់។

៥. «ព្រំដែនដិតធ្វើឱ្យផែនទីច្បាស់» ព្រំដិតលាក់ពណ៌ និងទាញភ្នែកចេញពីទិន្នន័យ។ ប្រើព្រំស្ដើង។

---

៩.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន

Choropleth ផ្ដល់ពណ៌ដល់តំបន់តាមតម្លៃ ហើយត្រូវការតម្លៃស្តង់ដារ (ដង់ស៊ីតេ ភាគរយ អត្រា) ព្រោះភ្នែកអានផ្ទៃ។ អ្នកភាគបែងត្រូវសមនឹងសំណួរ ហើយត្រូវសរសេរឱ្យច្បាស់លើផែនទី។

លទ្ធផលប្រែប្រួលតាមទំហំ និងការគូសឯកតា (MAUP) ដូច្នេះត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះកំហុសអេកូឡូស៊ី។ រចនាល្អត្រូវការថ្នាក់សមរម្យ ឈុតពណ៌ត្រឹមត្រូវ និងសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីដែលមានឯកតា និងឆ្នាំ។

គំនិតស្នូលនៃមេរៀន

មុនដាក់ពណ៌លើតំបន់ ត្រូវសួរថា «លេខនេះចែកនឹងអ្វី?» បើចម្លើយគឺ «គ្មាន» ទំនងជាអ្នកត្រូវការប្រភេទផែនទីផ្សេង។

---

៩.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស

ពាក្យខ្មែរ	ពាក្យអង់គ្លេស	អត្ថន័យខ្លី
ផែនទី Choropleth	Choropleth map	ពណ៌តាមតំបន់
ការធ្វើឱ្យស្តង់ដារ	Normalisation	ចែកនឹងផ្ទៃ ឬចំនួន
អ្នកភាគបែង	Denominator	លេខដែលយកមកចែក
ដង់ស៊ីតេ	Density	បរិមាណក្នុងឯកតាផ្ទៃ
អត្រា	Rate	ករណីក្នុងចំនួនប្រជាជន
បញ្ហាឯកតាផ្ទៃអថេរ	MAUP	លទ្ធផលប្ដូរតាមឯកតា
កំហុសអេកូឡូស៊ី	Ecological fallacy	យកតម្លៃក្រុមទៅបុគ្គល
Choropleth ពណ៌បន្ត	Unclassed choropleth	គ្មានថ្នាក់

---

៩.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ

ក. សំណួរយល់ដឹង

1. ហេតុអ្វី Choropleth មិនគួរបង្ហាញចំនួនដុល?
2. រាយអ្នកភាគបែងបួន និងសំណួរដែលនីមួយៗឆ្លើយ។
3. ពន្យល់ឥទ្ធិពលមាត្រដ្ឋាន និងឥទ្ធិពលការបែងចែកនៃ MAUP។
4. កំហុសអេកូឡូស៊ីជាអ្វី? ផ្ដល់ឧទាហរណ៍មួយ។
5. រាយធាតុប្រាំដែលត្រូវមានលើផែនទី Choropleth ល្អ។

ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត

1. អ្នកមានចំនួនមណ្ឌលសុខភាពតាមស្រុក។ ស្នើអ្នកភាគបែងពីរផ្សេងគ្នា និងសំណួរដែលនីមួយៗឆ្លើយ។
2. ផែនទីអត្រាជំងឺតាមឃុំ បង្ហាញឃុំតូចមួយមានអត្រាខ្ពស់បំផុត។ តើអ្នកនឹងពិនិត្យអ្វីមុនរាយការណ៍?
3. ពន្យល់ដល់អ្នកសារព័ត៌មានថា ហេតុអ្វីផែនទីចំនួនប្រជាជនដុលមើលទៅស្រដៀងផែនទីផ្ទៃខេត្ត។
4. ផែនទីកម្រិតខេត្ត និងកម្រិតឃុំផ្ដល់លំនាំខុសគ្នា។ តើត្រូវរាយការណ៍យ៉ាងណា?
5. សរសេរចំណងជើង និងបន្ទាត់ប្រភពសម្រាប់ផែនទីដង់ស៊ីតេឃុំក្នុងខេត្តរបស់អ្នក។

គ. កិច្ចការខ្លី

ជ្រើសសូចនាករមួយសម្រាប់ខេត្តរបស់អ្នក (សាលារៀន មណ្ឌលសុខភាព ឬប្រជាជន)។ គណនាតម្លៃស្តង់ដារពីរបែប (ចែកនឹងផ្ទៃ និងចែកនឹងចំនួនប្រជាជន) សម្រាប់ស្រុកនីមួយៗ ហើយសរសេរមួយទំព័រ៖ តារាងលទ្ធផល · ស្រុកកំពូលតាមវិធីនីមួយៗ · សំណួរដែលវិធីនីមួយៗឆ្លើយ · អ្វីដែលអ្នកមិនអាចសន្និដ្ឋាន។

---

កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន

ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី

សកម្មភាព	ពេលវេលា
ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ខេត្តណាច្រើនជាងគេ	១៥ នាទី
Choropleth និងករណីប្រើប្រាស់	២០ នាទី
ការធ្វើឱ្យស្តង់ដារ និងពិសោធន៍	៤០ នាទី
ជ្រើសអ្នកភាគបែង	២៥ នាទី
MAUP និងពិសោធន៍ឯកតា	៤០ នាទី
រចនា Choropleth និងឧទាហរណ៍	៣៥ នាទី
សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់	៥ នាទី
សរុប	១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង

ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់

Choropleth ត្រូវការអត្រា។ ប៉ុន្តែជួនកាលយើងពិតជាចង់បង្ហាញ ចំនួន៖ ចំនួនប្រជាជន ចំនួនសិស្ស ចំនួនផលិតកម្មស្រូវ។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖

«បើមិនអាចដាក់ពណ៌តាមចំនួនដុល តើយើងបង្ហាញចំនួនលើផែនទីដោយរបៀបណា?»

សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី១០៖ និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ និងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ។

⬅️ មេរៀនទី៨ · ➡️ មេរៀនទី១០