មេរៀនទី១១៖ ផែនទីអ៊ីសូលីន និងការបង្ហាញរលកដី¶
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១១ ក្នុងចំណោម ១៥
ទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព សម្ពាធខ្យល់ និងកម្ពស់ មិនផ្លាស់ប្ដូរភ្លាមៗនៅព្រំឃុំទេ។ វាប្រែប្រួលជាបន្តបន្ទាប់លើលំហ។ បាតុភូតបែបនេះត្រូវបង្ហាញដោយ ខ្សែអ៊ីសូលីន និងវិធីបង្ហាញរលកដី មិនមែនដោយ Choropleth ទេ។
មេរៀននេះពន្យល់ប្រភេទខ្សែអ៊ីសូលីន ការជ្រើសចន្លោះខ្សែ ការបង្ហាញភាពមិនច្បាស់ និងវិធីបង្ហាញរលកដីលើផែនទីទំនើប។
១១.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- បែងចែកបាតុភូតបន្ត និងបាតុភូតដាច់ (discrete)។
- អានផែនទីអ៊ីសូលីន៖ isohyet isotherm isobar និងខ្សែរយៈកម្ពស់។
- ជ្រើសចន្លោះខ្សែ និងពន្យល់ផលប៉ះពាល់នៃដង់ស៊ីតេស្ថានីយ៍។
- ប្រៀបធៀបវិធីបង្ហាញរលកដី៖ ខ្សែរយៈកម្ពស់ ស្រមោលភ្នំ ពណ៌តាមកម្ពស់ និងទិដ្ឋភាពបីវិមាត្រ។
- បង្ហាញភាពមិនច្បាស់នៃការប៉ាន់ស្មានលើផែនទី។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី៥៖ ខ្សែរយៈកម្ពស់ និងជម្រាល។
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី៩៖ ហេតុអ្វី Choropleth មិនសមនឹងបាតុភូតបន្ត។
១១.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីទឹកភ្លៀងពីស្ថានីយ៍ប្រាំពីរ¶
ក្រសួងធនធានទឹកមានស្ថានីយ៍វាស់ទឹកភ្លៀងប្រាំពីរក្នុងតំបន់មួយ។ អ្នកវិភាគបង្កើតផែនទីខ្សែអ៊ីសូលីនដ៏ស្អាត ដែលមានខ្សែរលោងពេញផែនទី។
អ្នកគ្រប់គ្រងសួរថា៖ «តំបន់ភាគអាគ្នេយ៍បង្ហាញទឹកភ្លៀង ១ ២០០ មម។ តើយើងទុកចិត្តលេខនេះបានទេ?» តំបន់នោះនៅឆ្ងាយពីស្ថានីយ៍ទាំងអស់ប្រហែល ៦០ គីឡូម៉ែត្រ។
ខ្សែនៅទីនោះមកពីរូបមន្ត មិនមែនពីការវាស់ទេ។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- ខ្សែអ៊ីសូលីនបង្កើតឡើងយ៉ាងណា ហើយអានយ៉ាងណា?
- តើត្រូវជ្រើសចន្លោះខ្សែ និងចំនួនស្ថានីយ៍យ៉ាងណា?
- តើត្រូវបង្ហាញភាពមិនច្បាស់ដល់អ្នកអានយ៉ាងណា?
១១.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
១១.៣.១. បាតុភូតបន្ត និងខ្សែអ៊ីសូលីន¶
បាតុភូតបន្ត (Continuous phenomenon) មានតម្លៃនៅគ្រប់ចំណុច៖ កម្ពស់ ទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព។ ខ្សែអ៊ីសូលីន (Isoline) ភ្ជាប់ចំណុចដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា។
| ឈ្មោះ | បាតុភូត |
|---|---|
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ (Contour) | កម្ពស់ |
| Isohyet | ទឹកភ្លៀង |
| Isotherm | សីតុណ្ហភាព |
| Isobar | សម្ពាធបរិយាកាស |
| Isochrone | ពេលវេលាធ្វើដំណើរ |
ក្បួនដូចខ្សែរយៈកម្ពស់៖ ខ្សែមិនកាត់គ្នា · បិទជុំវិញខ្លួនឯង ឬចេញក្រៅផែនទី · ខ្សែជិតគ្នា = ការប្រែប្រួលលឿន។
១១.៣.២. ពីចំណុចទៅខ្សែ¶
ខ្សែអ៊ីសូលីនមិនត្រូវបានវាស់ទេ។ វា គណនាពីចំណុច ដោយអាំងទែប៉ូឡាស្យុង (IDW · Spline · Kriging)។ ការសិក្សាលម្អិតអំពីវិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុងស្ថិតក្នុងមេរៀនទី១៣ សៀវភៅទី២។ នៅទីនេះ យើងផ្ដោតលើ ការបង្ហាញ៖
- ដង់ស៊ីតេស្ថានីយ៍ កំណត់ភាពត្រឹមត្រូវ។ ខ្សែនៅតំបន់គ្មានស្ថានីយ៍ ជាការទាយ។
- ចន្លោះខ្សែ ត្រូវសមនឹងជួរទិន្នន័យ និងគោលបំណង៖ ចន្លោះតូចពេក បង្កើតខ្សែច្រើនរញ៉េរញ៉ៃ ចន្លោះធំពេក លាក់លំនាំ។
- ភាពរលោង នៃខ្សែ មិនមែនជាសញ្ញានៃភាពត្រឹមត្រូវទេ។
ពិសោធន៍៖ ស្ថានីយ៍ និងខ្សែអ៊ីសូលីន
អូសស្ថានីយ៍ ហើយសង្កេតថាខ្សែប្ដូរយ៉ាងណា។ ចុចទ្វេដងដើម្បីបន្ថែមស្ថានីយ៍ថ្មីក្នុងតំបន់ទទេ។ ប្ដូរចន្លោះខ្សែ ហើយពិនិត្យថាផែនទីងាយអានឬទេ។
១១.៣.៣. ការបង្ហាញភាពមិនច្បាស់¶
ផែនទីអ៊ីសូលីនងាយបំភាន់ ព្រោះខ្សែមើលទៅច្បាស់ ទោះទិន្នន័យតិច។ វិធីស្មោះត្រង់៖
- បង្ហាញស្ថានីយ៍ ជាចំណុចលើផែនទី ជាមួយតម្លៃ។
- កាត់ផែនទី ត្រឹមតំបន់ដែលមានស្ថានីយ៍គ្របដណ្ដប់ ឬធ្វើឱ្យតំបន់ឆ្ងាយស្លេក។
- បន្ថែមកំណត់សម្គាល់៖ វិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុង ចំនួនស្ថានីយ៍ និងកំហុសប៉ាន់ស្មាន បើមាន។
- ជៀសវាងខ្ទង់ច្រើនពេក៖ «១ ២០០ មម» ស្មោះត្រង់ជាង «១ ២០៣,៧ មម»។
១១.៣.៤. ការបង្ហាញរលកដី¶
| វិធី | អានតម្លៃ | មើលឃើញរូបរាង | កំណត់សម្គាល់ |
|---|---|---|---|
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ | ✓ | ⚠ ត្រូវការការហ្វឹកហាត់ | ស្តង់ដារលើផែនទីទីសណ្ឋាន |
| ស្រមោលភ្នំ | ✗ | ✓ | ព្រះអាទិត្យសន្មតពីភាគពាយ័ព្យ (៣១៥°) |
| ពណ៌តាមកម្ពស់ | ⚠ តាមថ្នាក់ | ✓ | ត្រូវការសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីច្បាស់ |
| ទិដ្ឋភាពបីវិមាត្រ | ✗ | ✓✓ | ស្អាត ប៉ុន្តែលាក់តំបន់ខាងក្រោយ |
ស្រមោលភ្នំបញ្ច្រាស
បើពន្លឺមកពីភាគអាគ្នេយ៍ (១៣៥°) ភ្នែកមនុស្សភាគច្រើនមើលឃើញភ្នំក្លាយជាជ្រលង។ នេះហៅថា relief inversion។ ដូច្នេះការអនុវត្តស្តង់ដារគឺដាក់ព្រះអាទិត្យនៅភាគពាយ័ព្យ ទោះជាមិនពិតខាងតារាសាស្ត្រនៅកម្ពុជាក៏ដោយ។
ការគណនាស្រមោលភ្នំ និងជម្រាលពី DEM ស្ថិតក្នុងមេរៀនទី១៣ សៀវភៅទី២។ នៅទីនេះ យើងសិក្សាការជ្រើស និងការផ្សំវិធីទាំងនេះ ដើម្បីឱ្យផែនទីអានបាន។
១១.៣.៥. ផែនទីបីវិមាត្រ៖ គម្របដីលើរលកដី¶
ផែនទីបីវិមាត្រ (ឬ ២,៥ វិមាត្រ) ដាក់ស្រទាប់ប្រធានបទមួយ ដូចជាគម្របដី «គ្រប» (drape) លើផ្ទៃ DEM ហើយបង្ហាញពីមុំទំនោរ។ វាធ្វើឱ្យអ្នកអានឃើញភ្លាមថា ប្រភេទដីទាក់ទងនឹងរលកដីយ៉ាងណា៖ ព្រៃស្រោងស្រងនៅលើជួរភ្នំក្រវាញ និងខ្ពង់រាបភាគឦសាន ស្រែនៅវាលទំនាបជុំវិញបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ ហើយព្រៃលិចទឹក និងវាលភក់ព័ទ្ធជុំវិញបឹង។ ទំនាក់ទំនងនេះពិបាកមើលលើផែនទីពីរវិមាត្រ ដែលបង្ហាញតែគម្របដី។
ផែនទីបីវិមាត្រមានការជ្រើសរើសបីដែលប៉ះពាល់ដល់ការអាន៖
- ការពង្រីកកម្ពស់ (vertical exaggeration)៖ កម្ពុជាទទឹងប្រហែល ៥៨០ គម ប៉ុន្តែភ្នំខ្ពស់បំផុត (ភ្នំឱរ៉ាល់) មានត្រឹម ១ ៨១៣ ម។ នៅ ×១ ប្រទេសមើលទៅរាបស្មើ។ ការពង្រីក ×១០ ដល់ ×២០ ធ្វើឱ្យរលកដីមើលឃើញ ប៉ុន្តែក៏ធ្វើឱ្យភ្នំតូចមើលទៅខ្ពស់ និងចោតជាងពិតដែរ។ ដូច្នេះ ត្រូវសរសេរកត្តាពង្រីកលើផែនទីជានិច្ច។
- ទិសមើល និងមុំទំនោរ៖ មុំទំនោរទាបមើលទៅស្អាត ប៉ុន្តែភ្នំខាងមុខ លាក់ តំបន់ខាងក្រោយ (occlusion) ហើយមាត្រដ្ឋានខុសគ្នារវាងខាងមុខ និងខាងក្រោយ។ ដូច្នេះផែនទីបីវិមាត្រ មិនអាចវាស់ចម្ងាយ ឬផ្ទៃបានទេ ហើយគ្មានរបារមាត្រដ្ឋានតែមួយដែលត្រឹមត្រូវគ្រប់កន្លែង។
- ទិសព្រះអាទិត្យ៖ ស្រមោលលើផ្ទៃបីវិមាត្រ ធ្វើតាមក្បួនដូចស្រមោលភ្នំ៖ ពន្លឺពីភាគពាយ័ព្យ (៣១៥°)។ ពន្លឺពីភាគអាគ្នេយ៍ ធ្វើឱ្យរលកដីបញ្ច្រាស ជាពិសេសពេលមើលពីលើ។
សាកល្បង
ដាក់ការពង្រីកកម្ពស់ ×១ ហើយប្រៀបធៀបជាមួយ ×៤០។ បន្ទាប់មកបង្វិលទិសមើលដល់ ១៨០° (មើលពីខាងជើង)៖ តើតំបន់ណាខ្លះបាត់ពីការមើលឃើញ? ចុចលើ «ស្រែ» ក្នុងសញ្ញាសម្គាល់ ដើម្បីមើលថាស្រែស្ថិតនៅកម្ពស់ណា។
| ប្រើផែនទីបីវិមាត្រ ពេល | ប្រើផែនទីពីរវិមាត្រ ពេល |
|---|---|
| ចង់បង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងប្រធានបទ និងរលកដី | ត្រូវវាស់ចម្ងាយ ផ្ទៃ ឬទីតាំង |
| បង្ហាញលើអេក្រង់ដែលអ្នកអានបង្វិលបាន | បោះពុម្ពលើក្រដាស ដែលមុំមើលតែមួយលាក់ព័ត៌មាន |
| បទបង្ហាញ ឬការផ្សព្វផ្សាយទូទៅ | របាយការណ៍បច្ចេកទេស ឬផែនទីយោង |
ក្នុង QGIS ផែនទីបីវិមាត្រធ្វើបានតាម View ▸ 3D Map Views (DEM ជា Terrain និងស្រទាប់គម្របដីជា texture) ឬកម្មវិធីជំនួយ LULC Relief 3D ដែលនាំចេញជាទំព័រ HTML អន្តរកម្ម។ ការគណនា DEM ស្រមោលភ្នំ និងជម្រាល មាននៅមេរៀនទី១៣ សៀវភៅទី២។
១១.៣.៦. ការផ្សំវិធីបង្ហាញ¶
ផែនទីរលកដីល្អបំផុតច្រើនតែផ្សំបីស្រទាប់៖
- ស្រមោលភ្នំ នៅក្រោម (ប្រផេះ)
- ពណ៌តាមកម្ពស់ នៅលើ ជាមួយភាពថ្លា ៥០ ទៅ ៧០% ឬ blending mode Multiply
- ខ្សែរយៈកម្ពស់គោល មានលេខ នៅលើគេ ជាមួយស្ទឹង និងភូមិ
ក្បួន៖ រលកដីជា បរិបទ ដូច្នេះវាមិនគួរលេចធ្លោជាងទិន្នន័យប្រធានបទទេ (មេរៀនទី៦ ឋានានុក្រមមើលឃើញ)។ សម្រាប់ផែនទីប្រធានបទ ប្រើស្រមោលភ្នំស្លេក ដើម្បីកុំលាក់ពណ៌ទិន្នន័យ។
១១.៣.៧. ខ្សែជម្រៅ និងលេខជម្រៅលើផែនទីសមុទ្រ¶
ផែនទីសមុទ្របង្ហាញ រលកដីក្រោមទឹក ដោយវិធីដូចផែនទីរលកដីលើគោក ប៉ុន្តែមានក្បួនខ្លះផ្ទុយគ្នា ព្រោះគោលបំណងគឺ កុំឱ្យនាវាជាប់ដី៖
- លេខជម្រៅ (soundings)៖ ជម្រៅដែលវាស់នៅចំណុចនីមួយៗ សរសេរជាអក្សរទ្រេតជាម៉ែត្រ ឧទាហរណ៍ ៤₇ = ៤,៧ ម។ ក្នុងទឹករាក់ជាង ២១ ម លេខត្រូវ កាត់ចុះ មិនបង្គត់ឡើងទេ (៤,៧៩ → ៤₇)។ ពេលធ្វើឱ្យសាមញ្ញ (generalisation) គេរក្សាលេខរាក់ជាង ហើយលុបលេខជ្រៅជាង (មេរៀនទី១៥)។
- ខ្សែជម្រៅ (isobaths ឬ depth contours)៖ ខ្សែអ៊ីសូលីនដែលភ្ជាប់ជម្រៅស្មើ ជាធម្មតា ០ ២ ៥ ១០ ២០ ម។ ពេលធ្វើឱ្យរលោង ខ្សែត្រូវរំកិលទៅខាង ទឹកជ្រៅ ដើម្បីកុំឱ្យចំណុចរាក់ធ្លាក់ក្រៅខ្សែ។
- ពណ៌ជម្រៅ៖ ផ្ទុយពីពណ៌តាមកម្ពស់លើគោក។ ទឹករាក់ជាង ខ្សែសុវត្ថិភាព (safety contour) ពណ៌ខៀវខ្លាំង (គ្រោះថ្នាក់) ហើយទឹកជ្រៅពណ៌ស។ ដីដែលលិច និងលេចតាមជំនោរ ពណ៌បៃតង។
- Chart Datum៖ ជម្រៅគិតពីកម្រិតទឹកទាបបំផុត (ឧ. Lowest Astronomical Tide) មិនមែនពីកម្រិតទឹកមធ្យមទេ។ ដូច្នេះជម្រៅពិត = ជម្រៅលើផែនទី + កម្ពស់ជំនោរ ហើយស្ទើរតែគ្រប់ពេលទឹកជ្រៅជាងលេខលើផែនទី។
ខ្សែសុវត្ថិភាព ជ្រើសតាមនាវា៖ ជម្រៅលិចនាវា (draught) + ចន្លោះក្រោមកប៉ាល់ (under-keel clearance) − កម្ពស់ជំនោរដែលទុកចិត្តបាន។ បើលទ្ធផលមិនត្រូវនឹងខ្សែជម្រៅដែលមាន គេជ្រើស ខ្សែជម្រៅបន្ទាប់ដែលជ្រៅជាង។
សាកល្បង
ដាក់ draught ៤ ម ហើយជ្រើស «ផ្លូវ ខ»។ ហេតុអ្វីផ្លូវខ្លីជាងមានហានិភ័យ? បង្កើនកម្ពស់ជំនោរបន្តិចម្ដងៗ៖ ពេលណាវាឆ្លងកាត់បាន? ហេតុអ្វីអ្នកបើកនាវាមិនគួរពឹងលើជំនោរខ្ពស់សម្រាប់ផ្លូវធម្មតា?
ផែនទីសាកល្បងនេះ
ឈូងសមុទ្រក្នុងសិមុយឡាទ័រ គឺបង្កើតសម្រាប់បង្រៀន មិនមែនទីតាំងពិតទេ។ សម្រាប់ទិន្នន័យជម្រៅពិតនៃឈូងសមុទ្រថៃ មើល GEBCO (ក្រឡា ១៥ វិនាទី) ឬផែនទីសមុទ្រផ្លូវការ (ENC) ពីស្ថាប័នជលសាស្ត្រ។ កម្មវិធីជំនួយ NautiChart KH របស់អ្នកនិពន្ធ គូសផែនទីសមុទ្រសម្រាប់បង្រៀនតាមក្បួនខាងលើ។
១១.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ផែនទីទឹកភ្លៀងដែលស្មោះត្រង់¶
ស្ថានីយ៍ប្រាំពីរ តម្លៃពី ១ ១៥០ ដល់ ២ ១០០ មម (តម្លៃគំរូសម្រាប់បង្រៀន)។
ជំហានទី១៖ ជ្រើសចន្លោះខ្សែ¶
ជួរទិន្នន័យ ៩៥០ មម។ ចន្លោះ ៥០ មម → ប្រហែល ១៩ ខ្សែ ដែលច្រើនពេកសម្រាប់ផែនទីតូច។ ចន្លោះ ១០០ មម → ១០ ខ្សែ ដែលសមរម្យ ហើយខ្សែគោលរៀងរាល់ ២០០ មម។
ជំហានទី២៖ បង្ហាញស្ថានីយ៍¶
ដាក់ចំណុចស្ថានីយ៍ជាមួយតម្លៃ។ អ្នកអានឃើញភ្លាមថាតំបន់ណាមានទិន្នន័យ។
ជំហានទី៣៖ សម្គាល់តំបន់មិនច្បាស់¶
តំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ឆ្ងាយពីស្ថានីយ៍ជាង ៥០ គម។ ធ្វើឱ្យតំបន់នោះស្លេក (ភាពថ្លា) ហើយបន្ថែមស្លាក «ទិន្នន័យតិច»។
ជំហានទី៤៖ សរសេរកំណត់សម្គាល់¶
«ខ្សែអ៊ីសូលីនគណនាដោយ IDW (p = ២) ពីស្ថានីយ៍ ៧ · ចន្លោះ ១០០ មម · តំបន់ស្លេកមានស្ថានីយ៍ក្នុងចម្ងាយលើស ៥០ គម»។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶
«ផែនទីអ៊ីសូលីនអាចបង្ហាញលំនាំទឹកភ្លៀងបានល្អ បើវាបង្ហាញស្ថានីយ៍ កំណត់វិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុង និងសម្គាល់តំបន់ដែលការប៉ាន់ស្មានមិនច្បាស់។ ចន្លោះខ្សែ ១០០ មម ធ្វើឱ្យផែនទីអានបាន។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
យើងមិនអាចប្រើតម្លៃ ១ ២០០ មម នៅភាគអាគ្នេយ៍ជាតួលេខផ្លូវការទេ។ វាជាការប៉ាន់ស្មានពីស្ថានីយ៍ឆ្ងាយ ដែលមិនគិតពីភ្នំ ឬលំនាំខ្យល់ក្នុងតំបន់។ ដើម្បីទុកចិត្ត ត្រូវមានស្ថានីយ៍នៅទីនោះ។
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ ផ្ទៃរលោងមិនស្មើព័ត៌មានពេញលេញ¶
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶
ស្ថានីយ៍ភ្លៀងមានច្រើននៅជិតផ្លូវ តែតិចនៅតំបន់ភ្នំ។ ផែនទីអាំងទែប៉ូឡាស្យុង មើលទៅពេញលេញដូចគ្នាគ្រប់ទីកន្លែង។ តើភាពប្រាកដប្រជាក៏ស្មើគ្នាឬ?
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶
អាំងទែប៉ូឡាស្យុង (Interpolation) ប៉ាន់ស្មានតម្លៃនៅចន្លោះចំណុចវាស់តាមសន្មតរបស់ម៉ូដែល។ IDW ឱ្យទម្ងន់ធំដល់ចំណុចជិត។ ប្ដូរ power ធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលចំណុចជិតខ្លាំង ឬស្រាល ប៉ុន្តែមិនបង្កើតការវាស់ថ្មី។ ផ្ទៃលម្អិតដោយ pixel តូចមិនមានន័យថាភាពត្រឹមត្រូវកើនឡើយ។
Hillshade បង្ហាញរូបរាងដីតាមទិសពន្លឺសិប្បនិម្មិត មិនមែនទិន្នន័យកម្ពស់ផ្ទាល់។ តំបន់ងងឹតអាចជាមុខភ្នំបែរចេញពីពន្លឺ មិនមែនកម្ពស់ទាប។ ប្រើ hillshade ជាបរិបទស្រាល ហើយដាក់កម្ពស់ ឬ contour សម្រាប់ការអានលេខ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶
ចំណុចភ្លៀង A=100 មម ចម្ងាយ 1 គម និង B=200 មម ចម្ងាយ 2 គម។ IDW power=2 មានទម្ងន់ 1 និង 1/4។ តម្លៃប៉ាន់ស្មាន = (100×1+200×0.25)/(1+0.25)=120 មម។ Power=1 ផ្ដល់ (100+100)/1.5=133.3 មម។ វិធីពីរផ្ដល់លេខខុសគ្នា ពីទិន្នន័យដដែល។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶
- ក្នុង isoline ប្ដូរចំនួនស្ថានីយ៍ និង power ដាច់ដោយឡែក។
- រកតំបន់ដែលផ្លាស់ប្ដូរខ្លាំងពេលចំណុចវាស់តិច។
- សម្គាល់ស្ថានីយ៍ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ validation ជំនួសឱ្យប្រើគ្រប់ចំណុចក្នុងម៉ូដែល។
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|---|---|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶
បញ្ហាប្រឈម៖ ពន្យល់ភាពខុសគ្នារវាងគុណភាពបង្ហាញ (resolution) និងភាពត្រឹមត្រូវ (accuracy) ដោយប្រើផែនទីភ្លៀងដែលមាន pixel 10 ម ប៉ុន្តែស្ថានីយ៍ឆ្ងាយ 20 គម។
QGIS៖ ប្រើ Interpolation → IDW ជាមួយចំណុចសាកល្បង និង power 1/2។ ទុកចំណុចមួយចេញ ហើយប្រៀបធៀបតម្លៃព្យាករណ៍នឹងតម្លៃវាស់។ ប្រើ DEM សំយោគក្នុងវគ្គសម្រាប់ Hillshade ហើយប្ដូរ azimuth 315° និង 135°។
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 11 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
១១.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី១១។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
១១.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «ខ្សែអ៊ីសូលីនត្រូវបានវាស់» វាត្រូវបានគណនាពីចំណុច។ ភាពត្រឹមត្រូវអាស្រ័យលើដង់ស៊ីតេ និងគុណភាពស្ថានីយ៍។
២. «ខ្សែរលោង = ទិន្នន័យល្អ» ភាពរលោងមកពីវិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុង។ ខ្សែអាចរលោង ទោះមានស្ថានីយ៍តែបី។
៣. «Choropleth ប្រើបានសម្រាប់ទឹកភ្លៀង» ទឹកភ្លៀងមិនប្ដូរភ្លាមៗនៅព្រំឃុំទេ។ ប្រើអ៊ីសូលីន ឬរ៉ាស្ទ័រ។
៤. «ស្រមោលភ្នំបង្ហាញស្រមោលពិត» វាជាការគណនាពីព្រះអាទិត្យសន្មត ជាធម្មតាពីភាគពាយ័ព្យ ដើម្បីកុំឱ្យភ្នែកមើលបញ្ច្រាស។
៥. «ពណ៌តាមកម្ពស់បង្ហាញប្រភេទដី ឬរុក្ខជាតិ» វាបង្ហាញតែកម្ពស់។ បៃតងនៅទីទាបមិនមានន័យថាមានព្រៃទេ។
៦. «ផែនទីបីវិមាត្រត្រឹមត្រូវជាង ព្រោះមើលទៅដូចពិត» វាត្រូវបានពង្រីកកម្ពស់ លាក់តំបន់ខាងក្រោយ ហើយមាត្រដ្ឋានមិនថេរ។ វាល្អសម្រាប់មើលទំនាក់ទំនង ប៉ុន្តែមិនសម្រាប់វាស់ទេ។
៧. «លេខជម្រៅលើផែនទីសមុទ្រ ជាជម្រៅទឹកពេលនេះ» លេខគិតពី Chart Datum (ទឹកទាបបំផុត) ហើយត្រូវកាត់ចុះ។ ជម្រៅពិតស្ទើរតែជ្រៅជាង ប៉ុន្តែអ្នកបើកនាវាគិតតាមលេខរាក់ ដើម្បីសុវត្ថិភាព។
១១.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
បាតុភូតបន្តត្រូវបង្ហាញដោយខ្សែអ៊ីសូលីន មិនមែន Choropleth ទេ។ ខ្សែអ៊ីសូលីនគណនាពីចំណុច ដូច្នេះដង់ស៊ីតេស្ថានីយ៍កំណត់ភាពត្រឹមត្រូវ ហើយភាពរលោងមិនមែនជាភស្តុតាងនៃគុណភាពទេ។
ចន្លោះខ្សែត្រូវសមនឹងជួរទិន្នន័យ។ រលកដីអាចបង្ហាញដោយខ្សែរយៈកម្ពស់ ស្រមោលភ្នំ ពណ៌តាមកម្ពស់ ឬការផ្សំទាំងបី ដោយរក្សារលកដីជាបរិបទ។
ផែនទីបីវិមាត្របង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងប្រធានបទ និងរលកដីបានល្អ ប៉ុន្តែត្រូវប្រាប់កត្តាពង្រីកកម្ពស់ ហើយមិនប្រើវាស់។ ផែនទីសមុទ្របង្ហាញរលកដីក្រោមទឹកដោយលេខជម្រៅ និងខ្សែជម្រៅ ដែលធ្វើឱ្យសាមញ្ញទៅខាងរាក់ ដើម្បីសុវត្ថិភាព។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
ខ្សែនៅលើផែនទីអ៊ីសូលីនច្បាស់ជាងទិន្នន័យដែលបង្កើតវា។ ការងាររបស់អ្នកធ្វើផែនទី គឺបង្ហាញឱ្យអ្នកអានដឹងថាទិន្នន័យពិតនៅឯណា។
១១.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| បាតុភូតបន្ត | Continuous phenomenon | មានតម្លៃគ្រប់ចំណុច |
| ខ្សែអ៊ីសូលីន | Isoline | ខ្សែតម្លៃស្មើ |
| Isohyet | Isohyet | ខ្សែទឹកភ្លៀងស្មើ |
| Isotherm | Isotherm | ខ្សែសីតុណ្ហភាពស្មើ |
| Isochrone | Isochrone | ខ្សែពេលធ្វើដំណើរស្មើ |
| ចន្លោះខ្សែ | Isoline interval | ភាពខុសគ្នារវាងខ្សែ |
| ស្រមោលភ្នំ | Hillshade | ការបង្ហាញរលកដីដោយពន្លឺ |
| ពណ៌តាមកម្ពស់ | Hypsometric tints | ពណ៌តាមកម្រិតកម្ពស់ |
| ការបញ្ច្រាសរលកដី | Relief inversion | ភ្នំមើលទៅជាជ្រលង |
| ការពង្រីកកម្ពស់ | Vertical exaggeration | គុណកម្ពស់ឱ្យរលកដីមើលឃើញ |
| គ្រប (លើផ្ទៃ) | Drape | ដាក់ស្រទាប់លើផ្ទៃ DEM |
| លេខជម្រៅ | Sounding | ជម្រៅវាស់នៅចំណុចមួយ |
| ខ្សែជម្រៅ | Isobath / depth contour | ខ្សែជម្រៅស្មើ |
| ខ្សែសុវត្ថិភាព | Safety contour | ខ្សែដែលនាវាមិនគួរឆ្លងចូលខាងរាក់ |
| កម្រិតគោលជម្រៅ | Chart Datum | កម្រិតទឹកទាបដែលជម្រៅគិតពី |
១១.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- ផ្ដល់ឧទាហរណ៍បីនៃបាតុភូតបន្ត និងពីរនៃបាតុភូតដាច់។
- រាយឈ្មោះខ្សែអ៊ីសូលីនបួនប្រភេទ និងបាតុភូតរបស់វា។
- ហេតុអ្វីភាពរលោងនៃខ្សែមិនបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវ?
- រាយវិធីបីដើម្បីបង្ហាញភាពមិនច្បាស់លើផែនទីអ៊ីសូលីន។
- ហេតុអ្វីស្រមោលភ្នំប្រើពន្លឺពីភាគពាយ័ព្យ?
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- អ្នកមានស្ថានីយ៍វាស់ទឹកភ្លៀង ៤ សម្រាប់ខេត្តមួយ។ តើអ្នកនឹងធ្វើផែនទីអ៊ីសូលីនទេ? ពន្យល់ ហើយស្នើជម្រើសផ្សេង។
- ទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពពី ២២° ដល់ ៣៦°C។ ស្នើចន្លោះខ្សែ និងចំនួនខ្សែគោល។
- ផែនទីរលកដីមួយប្រើពណ៌តាមកម្ពស់ដិត ហើយទិន្នន័យប្រធានបទ (ទីតាំងសាលា) មើលមិនច្បាស់។ ស្នើការកែ។
- ពន្យល់ដល់អ្នកសម្រេចចិត្តថា ហេតុអ្វីតម្លៃទឹកភ្លៀងនៅតំបន់គ្មានស្ថានីយ៍ មិនគួរប្រើក្នុងកិច្ចសន្យា។
- សរសេរកំណត់សម្គាល់ (២ បន្ទាត់) សម្រាប់ផែនទីអ៊ីសូលីនដែលអ្នកធ្វើ។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
រកផែនទីអ៊ីសូលីនមួយ (ទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព ឬអាកាសធាតុ) ក្នុងរបាយការណ៍ ឬអ៊ីនធឺណិត។ កំណត់៖ បាតុភូត · ចន្លោះខ្សែ · ថាតើស្ថានីយ៍បង្ហាញឬទេ · វិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុងបើបានប្រាប់ · និងកន្លែងដែលអ្នកគិតថាការប៉ាន់ស្មានមិនច្បាស់។ សរសេរការវាយតម្លៃមួយកថាខណ្ឌ។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ស្ថានីយ៍ប្រាំពីរ | ១៥ នាទី |
| បាតុភូតបន្ត និងខ្សែអ៊ីសូលីន | ៣០ នាទី |
| ពីចំណុចទៅខ្សែ និងពិសោធន៍ | ៤០ នាទី |
| ការបង្ហាញភាពមិនច្បាស់ | ២៥ នាទី |
| ការបង្ហាញរលកដី | ៣៥ នាទី |
| ការផ្សំវិធី និងឧទាហរណ៍ | ៣០ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ៥ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
យើងបានបង្ហាញបាតុភូតដែលប្រែប្រួលលើលំហ។ ប៉ុន្តែទិន្នន័យខ្លះមានទាំង ទិសដៅ (ចំណាកស្រុកពីខេត្តទៅរាជធានី) ឬមាន អថេរច្រើន ឬប្រែប្រួល តាមពេលវេលា។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖
«តើយើងបង្ហាញចលនារបស់មនុស្ស ឬទំនិញរវាងកន្លែងពីរ លើផែនទីដោយរបៀបណា?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី១២៖ ផែនទីលំហូរ ពហុអថេរ និងពេលវេលា។