សៀវភៅទី១ · ផែនទីវិទ្យា (Cartography)
រាងផែនដី ដាទុម និងប្រព័ន្ធកូអរដោនេ
មេរៀនទី២ នៃ ១៥ · ៣ ម៉ោង
ខ្សែអេក្វាទ័រ (០°) ខ្សែមេរីឌានដើម (០°) P ទិស ចន្លោះ កម្ពុជា រយៈទទឹង (φ) ជើង–ត្បូង ០° ដល់ ៩០° ១០,៣៥° ដល់ ១៤,៦៩° N រយៈបណ្ដោយ (λ) កើត–លិច ០° ដល់ ១៨០° ១០២,៣៣° ដល់ ១០៧,៦៣° E ឧទាហរណ៍៖ វិមានឯករាជ្យ ភ្នំពេញ ទសភាគ 11.5564° N 104.9282° E DMS 11°33'23" N 104°55'42" E DMS៖ ០,៥៥៦៤° × ៦០ = ៣៣,៣៨៤′ → ០,៣៨៤′ × ៦០ = ២៣″ រយៈទទឹង ១° ≈ ១១១ គម · រយៈបណ្ដោយ ១° ≈ ១០៩ គម នៅរយៈទទឹង ១២° ផែនការមេរៀន ៣ ម៉ោង ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ អណ្ដូងក្នុងទន្លេ ១៥ នាទី រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ និង DMS ៣៥ នាទី រាងផែនដី ២៥ នាទី ដាទុម និងពិសោធន៍ ៣៥ នាទី ប្រព័ន្ធនៅកម្ពុជា និង EPSG ២៥ នាទី ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដូងទឹក ៤០ នាទី សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ ៥ នាទី គោលបំណងសិក្សា បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
ពន្យល់រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ ខ្សែអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌានដើម។ បម្លែងកូអរដោនេរវាងទម្រង់ទសភាគ និងដឺក្រេ នាទី វិនាទី (DMS)។ បែងចែកផ្ទៃផែនដីពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត។ ពន្យល់ដាទុម និងហេតុអ្វីកូអរដោនេតែមួយប្ដូរ ពេលប្ដូរដាទុម។ ស្គាល់ប្រព័ន្ធកូអរដោនេ និងលេខ EPSG ដែលប្រើញឹកញាប់នៅកម្ពុជា។ ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន ខ្លឹមសារមេរៀនទី១៖ ផែនទីជាគំរូ និងលក្ខណៈមូលដ្ឋានបីរបស់ផែនទី។ ស្ថានភាពបើកមេរៀន និស្សិតម្នាក់ទទួលបានតារាងទីតាំងអណ្ដូងទឹកពីផែនទីក្រដាសចាស់ ដែលកូអរដោនេសរសេរជាម៉ែត្រ។ គាត់បញ្ចូលលេខទាំងនោះទៅក្នុង QGIS ជាមួយប្រព័ន្ធ WGS 84 / UTM zone 48N ដូចទិន្នន័យវគ្គសិក្សា។ អណ្ដូងទាំងអស់ធ្លាក់រំកិលប្រហែលកន្លះគីឡូម៉ែត្រទៅភាគនិរតី ហើយខ្លះធ្លាក់ចំកណ្ដាលទន្លេ។
និស្សិតម្នាក់ទទួលបានតារាងទីតាំងអណ្ដូងទឹកពីផែនទីក្រដាសចាស់ ដែលកូអរដោនេសរសេរជាម៉ែត្រ។ គាត់បញ្ចូលលេខទាំងនោះទៅក្នុង QGIS ជាមួយប្រព័ន្ធ WGS 84 / UTM zone 48N ដូចទិន្នន័យវគ្គសិក្សា។ អណ្ដូងទាំងអស់ធ្លាក់រំកិលប្រហែលកន្លះគីឡូម៉ែត្រទៅភាគនិរតី ហើយខ្លះធ្លាក់ចំកណ្ដាលទន្លេ។ ស្ថានភាពបើកមេរៀន លេខមិនខុសទេ។ ផែនទីចាស់នោះប្រើដាទុម Indian 1960 ដែលមានគំរូរាងផែនដីខុសពី WGS 84។
លេខមិនខុសទេ។ ផែនទីចាស់នោះប្រើដាទុម **Indian 1960** ដែលមានគំរូរាងផែនដីខុសពី WGS 84។ សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ និងកូអរដោនេជាម៉ែត្រ ខុសគ្នាដូចម្ដេច? ដាទុមជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីវាធ្វើឱ្យទីតាំងរំកិលរាប់រយម៉ែត្រ? តើត្រូវដឹងយ៉ាងណាថាទិន្នន័យមួយប្រើប្រព័ន្ធណា? គិត · ចែករំលែក រយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ និងកូអរដោនេជាម៉ែត្រ ខុសគ្នាដូចម្ដេច?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ (Geographic Coordinate System) កំណត់ទីតាំងលើផែនដីដោយមុំពីរ៖
**ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ (Geographic Coordinate System)** កំណត់ទីតាំងលើផែនដីដោយមុំពីរ៖ ខ្សែស្របទទឹង និងខ្សែបណ្ដោយ ក្រឡាភូមិសាស្ត្រលើផែនដី ខ្សែស្របទទឹង និងខ្សែបណ្ដោយ · ផ្ដោតលើកម្ពុជា អេក្វាទ័រ (០°) ខ្សែបណ្ដោយ ១០៥°E សង្កេត
រយៈទទឹង (latitude) វាស់ពីអេក្វាទ័រ ០° ដល់ ៩០° ជើង ឬត្បូង។ រយៈបណ្ដោយ (longitude) វាស់ពី Greenwich ០° ដល់ ១៨០° កើត ឬលិច។ កម្ពុជានៅប្រហែល ១០°–១៥° ជើង និង ១០២°–១០៨° កើត។ រយៈទទឹង (latitude) វាស់ពីអេក្វាទ័រ ០° ដល់ ៩០° ជើង ឬត្បូង។ រយៈបណ្ដោយ (longitude) វាស់ពី Greenwich ០° ដល់ ១៨០° កើត ឬលិច។ កម្ពុជានៅប្រហែល ១០°–១៥° ជើង និង ១០២°–១០៨° កើត។ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ រយៈទទឹង (Latitude, φ) ៖ មុំពីខ្សែអេក្វាទ័រ ទៅខាងជើង (N) ឬខាងត្បូង (S) ពី ០° ដល់ ៩០°។ ខ្សែដែលមានរយៈទទឹងស្មើគ្នា ហៅថា ខ្សែស្របអេក្វាទ័រ (Parallel) ។រយៈបណ្ដោយ (Longitude, λ) ៖ មុំពីខ្សែមេរីឌានដើម (ឆ្លងកាត់ Greenwich) ទៅខាងកើត (E) ឬខាងលិច (W) ពី ០° ដល់ ១៨០°។ ខ្សែដែលមានរយៈបណ្ដោយស្មើគ្នា ហៅថា ខ្សែមេរីឌាន (Meridian) ។ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ ចំណុចប្រសព្វនៃខ្សែអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌានដើម មានកូអរដោនេ (០°, ០°)។
បណ្ដាញខ្សែស្របអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌាន ហៅថា ក្រឡាភូមិសាស្ត្រ (Graticule) ។
ខ្សែអេក្វាទ័រ (០°) ខ្សែមេរីឌានដើម (០°) P ទិស ចន្លោះ កម្ពុជា រយៈទទឹង (φ) ជើង–ត្បូង ០° ដល់ ៩០° ១០,៣៥° ដល់ ១៤,៦៩° N រយៈបណ្ដោយ (λ) កើត–លិច ០° ដល់ ១៨០° ១០២,៣៣° ដល់ ១០៧,៦៣° E ឧទាហរណ៍៖ វិមានឯករាជ្យ ភ្នំពេញ ទសភាគ 11.5564° N 104.9282° E DMS 11°33'23" N 104°55'42" E DMS៖ ០,៥៥៦៤° × ៦០ = ៣៣,៣៨៤′ → ០,៣៨៤′ × ៦០ = ២៣″ រយៈទទឹង ១° ≈ ១១១ គម · រយៈបណ្ដោយ ១° ≈ ១០៩ គម នៅរយៈទទឹង ១២° រូបទី២.១៖ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ៖ រយៈទទឹងវាស់ពីខ្សែអេក្វាទ័រ រយៈបណ្ដោយវាស់ពីខ្សែមេរីឌានដើម។ កម្ពុជាស្ថិតនៅអឌ្ឍគោលខាងជើង និងខាងកើត។
ចំណុចប្រសព្វនៃខ្សែអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌានដើម មានកូអរដោនេ (០°, ០°)។ បណ្ដាញខ្សែស្របអេក្វាទ័រ និងខ្សែមេរីឌាន ហៅថា **ក្រឡាភូមិសាស្ត្រ (Graticule)**។ រូបទី២.១៖ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ៖ រយៈទទឹងវាស់ពីខ្សែអេក្វាទ័រ រយៈបណ្ដោយវាស់ពីខ្សែមេរីឌានដើម។ កម្ពុជាស្ថិតនៅអឌ្ឍគោលខាងជើង និងខាងកើត។ មុំដែលកំណត់ទីតាំង រយៈទទឹង និងរយៈបណ្ដោយ ជាមុំ វាស់ពីចំណុចកណ្ដាលផែនដី ចំណុច P φ = រយៈទទឹង អេក្វាទ័រ Greenwich ០° λ = ១០៥°E មើលពីប៉ូលខាងជើង សង្កេត
φ (រយៈទទឹង) ជាមុំពីប្លង់អេក្វាទ័រទៅចំណុច។ λ (រយៈបណ្ដោយ) ជាមុំពីខ្សែ Greenwich ទៅខ្សែបណ្ដោយរបស់ចំណុច។ ដោយសារជាមុំ ១° រយៈបណ្ដោយខ្លីជាងនៅជិតប៉ូល (cos φ)។ φ (រយៈទទឹង) ជាមុំពីប្លង់អេក្វាទ័រទៅចំណុច។ λ (រយៈបណ្ដោយ) ជាមុំពីខ្សែ Greenwich ទៅខ្សែបណ្ដោយរបស់ចំណុច។ ដោយសារជាមុំ ១° រយៈបណ្ដោយខ្លីជាងនៅជិតប៉ូល (cos φ)។ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ ទម្រង់សរសេរ ៖
ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ ទម្រង់ ឧទាហរណ៍ (វិមានឯករាជ្យ) ប្រើនៅ ដឺក្រេទសភាគ (DD) 11.5564, 104.9282GIS · កម្មវិធីទូរស័ព្ទ ដឺក្រេ នាទី វិនាទី (DMS) 11°33′23″N 104°55′42″Eផែនទីក្រដាស · GPS ចាស់
កូអរដោនេទីក្រុងសំខាន់ៗ ក្រឡារយៈទទឹង–រយៈបណ្ដោយលើកម្ពុជា ១០២°E ១០៣°E ១០៤°E ១០៥°E ១០៦°E ១០៧°E ១០៨°E ១០°N ១១°N ១២°N ១៣°N ១៤°N ១៥°N ភ្នំពេញ (១១.៥៥°N, ១០៤.៩២°E) សៀមរាប (១៣.៣៦°N, ១០៣.៨៦°E) បាត់ដំបង (១៣.១°N, ១០៣.២°E) ក្រចេះ (១២.៤៩°N, ១០៦.០២°E) សីហនុ (១០.៦៣°N, ១០៣.៥២°E) Natural Earth · កូអរដោនេប្រហាក់ប្រហែល សង្កេត
ភ្នំពេញ ≈ ១១,៥៥°N ១០៤,៩២°E · សៀមរាប ≈ ១៣,៣៦°N ១០៣,៨៦°E។ ១° រយៈទទឹង ≈ ១១១ គម គ្រប់ទីកន្លែង។ ១° រយៈបណ្ដោយនៅកម្ពុជា ≈ ១០៩ គម (111 × cos 12°)។ ភ្នំពេញ ≈ ១១,៥៥°N ១០៤,៩២°E · សៀមរាប ≈ ១៣,៣៦°N ១០៣,៨៦°E។ ១° រយៈទទឹង ≈ ១១១ គម គ្រប់ទីកន្លែង។ ១° រយៈបណ្ដោយនៅកម្ពុជា ≈ ១០៩ គម (111 × cos 12°)។ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ ១° = ៦០′ (នាទី) · ១′ = ៦០″ (វិនាទី)។
ដើម្បីបម្លែង DMS ទៅ DD៖ DD = D + M/៦០ + S/៣ ៦០០ ។
១° = ៦០′ (នាទី) · ១′ = ៦០″ (វិនាទី)។ ដើម្បីបម្លែង DMS ទៅ DD៖ **DD = D + M/៦០ + S/៣ ៦០០**។ លំដាប់ X Y ប្រុងប្រយ័ត្ន
កម្មវិធី GIS ភាគច្រើនប្រើលំដាប់ (X = រយៈបណ្ដោយ, Y = រយៈទទឹង) ឯ Google Maps បង្ហាញ (រយៈទទឹង, រយៈបណ្ដោយ) ។ ការប្ដូរលំដាប់ អាចធ្វើឱ្យកូអរដោនេមិនត្រឹមត្រូវ៖ 104° មិនអាចជារយៈទទឹងបានទេ។
កម្មវិធី GIS ភាគច្រើនប្រើលំដាប់ **(X = រយៈបណ្ដោយ, Y = រយៈទទឹង)** ឯ Google Maps បង្ហាញ **(រយៈទទឹង, រយៈបណ្ដោយ)**។ ការប្ដូរលំដាប់ អាចធ្វើឱ្យកូអរដោនេមិនត្រឹមត្រូវ៖ 104° មិនអាចជារយៈទទឹងបានទេ។ សំណួររហ័ស បែងចែករយៈទទឹង និងរយៈបណ្ដោយ ហើយប្រាប់ជួររយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយរបស់កម្ពុជា។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ការបម្លែង DMS ទៅ DD DMS និង Decimal Degrees កូអរដោនេភ្នំពេញ សរសេរពីររបៀប DMS 11° 33′ 00″ N 104° 55′ 12″ E ដឺក្រេ · នាទី · វិនាទី DD 11.5500 104.9200 33/60 = 0.55 · 55/60 + 12/3600 = 0.92 សង្កេត
DD = ដឺក្រេ + នាទី/៦០ + វិនាទី/៣៦០០។ GIS ប្រើ DD ជាចម្បង ព្រោះងាយគណនា។ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នលំដាប់ (lat, lon) ឬ (lon, lat) ពេលនាំចូល CSV។ DD = ដឺក្រេ + នាទី/៦០ + វិនាទី/៣៦០០។ GIS ប្រើ DD ជាចម្បង ព្រោះងាយគណនា។ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នលំដាប់ (lat, lon) ឬ (lon, lat) ពេលនាំចូល CSV។ រាងផែនដី៖ ផ្ទៃពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត ផែនដីមិនមែនជាស្វ៊ែរឥតខ្ចោះទេ។
វាមានរាងស្ដើងបន្តិចនៅប៉ូល ដោយសារការវិលជុំវិញខ្លួនឯង ហើយផ្ទៃរបស់វាមានភ្នំ និងជ្រលង។ អ្នកវាស់វែងប្រើផ្ទៃបីប្រភេទ៖
ផែនដីមិនមែនជាស្វ៊ែរឥតខ្ចោះទេ។ វាមានរាងស្ដើងបន្តិចនៅប៉ូល ដោយសារការវិលជុំវិញខ្លួនឯង ហើយផ្ទៃរបស់វាមានភ្នំ និងជ្រលង។ អ្នកវាស់វែងប្រើផ្ទៃបីប្រភេទ៖ រាងផែនដី៖ ផ្ទៃពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត ផ្ទៃ អត្ថន័យ ប្រើសម្រាប់ ផ្ទៃផែនដីពិត ដី ភ្នំ បាតសមុទ្រ មិនអាចគណនាដោយរូបមន្តបាន ជីអូអ៊ីត (Geoid) ផ្ទៃទំនាញស្មើ ប្រហែលកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យម កម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រ អេលីបសូអ៊ីត (Ellipsoid) ផ្ទៃគណិតវិទ្យារលោង កំណត់ដោយកាំអេក្វាទ័រ និងការសំប៉ែត គណនារយៈទទឹង រយៈបណ្ដោយ
គំរូបីនៃរាងផែនដី ស្វ៊ែរ អេលីបសូអ៊ីត និងជីអូអ៊ីត រាងពង្រីកហួសហេតុ ដើម្បីមើលឃើញភាពខុសគ្នា ស្វ៊ែរ សាមញ្ញ · សម្រាប់ផែនទីពិភពលោក អេលីបសូអ៊ីត ផ្ទៃគណិតវិទ្យា · WGS 84 ជីអូអ៊ីត ផ្ទៃទំនាញ · កម្ពស់ពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ សង្កេត
ផែនដីរាបត្រង់ប៉ូលបន្តិច៖ អង្កត់ផ្ចិតអេក្វាទ័រវែងជាងប្រហែល ៤៣ គម។ អេលីបសូអ៊ីតជាផ្ទៃរលោងសម្រាប់គណនាកូអរដោនេ។ ជីអូអ៊ីតមិនរលោង ព្រោះទំនាញប្រែប្រួលតាមម៉ាសនៃផែនដី។ ផែនដីរាបត្រង់ប៉ូលបន្តិច៖ អង្កត់ផ្ចិតអេក្វាទ័រវែងជាងប្រហែល ៤៣ គម។ អេលីបសូអ៊ីតជាផ្ទៃរលោងសម្រាប់គណនាកូអរដោនេ។ ជីអូអ៊ីតមិនរលោង ព្រោះទំនាញប្រែប្រួលតាមម៉ាសនៃផែនដី។ រាងផែនដី៖ ផ្ទៃពិត ជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត អេលីបសូអ៊ីតផ្សេងៗត្រូវបានកំណត់សម្រាប់តំបន់ផ្សេងៗ។
ឧទាហរណ៍ Everest 1830 ត្រូវនឹងតំបន់ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូចិនបានល្អ ឯ WGS 84 ត្រូវនឹងផែនដីទាំងមូល ហើយប្រើដោយប្រព័ន្ធ GPS។
អេលីបសូអ៊ីតផ្សេងៗត្រូវបានកំណត់សម្រាប់តំបន់ផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ **Everest 1830** ត្រូវនឹងតំបន់ឥណ្ឌា និងឥណ្ឌូចិនបានល្អ ឯ **WGS 84** ត្រូវនឹងផែនដីទាំងមូល ហើយប្រើដោយប្រព័ន្ធ GPS។ ដាទុម ដាទុម (Datum) គឺជាអេលីបសូអ៊ីតមួយ ព្រមទាំងទីតាំង និងទិសដៅរបស់វាធៀបនឹងផែនដី ។
ដាទុមពីរអាចប្រើអេលីបសូអ៊ីតដូចគ្នា ប៉ុន្តែដាក់វាខុសទីតាំង។
**ដាទុម (Datum)** គឺជាអេលីបសូអ៊ីតមួយ **ព្រមទាំងទីតាំង និងទិសដៅរបស់វាធៀបនឹងផែនដី**។ ដាទុមពីរអាចប្រើអេលីបសូអ៊ីតដូចគ្នា ប៉ុន្តែដាក់វាខុសទីតាំង។ ហេតុអ្វីដាទុមសំខាន់ ការរំកិលដាទុម៖ Indian 1960 → WGS 84 ចំណុចដូចគ្នា កូអរដោនេខុសគ្នា (ពង្រីកព្រួញ) ទីតាំងក្នុង WGS 84 ព្រួញរំកិល (ពង្រីក × ~១០០០) នៅកម្ពុជា ភាពខុសគ្នារវាង Indian 1960 និង WGS 84 ប្រហែល ៣០០–៥០០ ម៉ែត្រ គ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យផ្លូវ និងអគារ ធ្លាក់ខុសក្រឡា ឬខុសភូមិ។ ទំហំរំកិលប្រហាក់ប្រហែល · សម្រាប់បង្រៀន សង្កេត
ចំណុចតែមួយមានកូអរដោនេខុសគ្នា អាស្រ័យលើដាទុម។ ស្រទាប់ពីររបស់ដាទុមខុសគ្នា អាចរំកិលពីគ្នារាប់រយម៉ែត្រ។ ត្រូវពិនិត្យដាទុមរាល់ពេលនាំចូលទិន្នន័យចាស់ (ផែនទីទីសណ្ឋាន L7016)។ ចំណុចតែមួយមានកូអរដោនេខុសគ្នា អាស្រ័យលើដាទុម។ ស្រទាប់ពីររបស់ដាទុមខុសគ្នា អាចរំកិលពីគ្នារាប់រយម៉ែត្រ។ ត្រូវពិនិត្យដាទុមរាល់ពេលនាំចូលទិន្នន័យចាស់ (ផែនទីទីសណ្ឋាន L7016)។ ដាទុម ដាទុមតំបន់ (Local datum) ៖ ដាក់អេលីបសូអ៊ីតឱ្យត្រូវនឹងតំបន់មួយបានល្អបំផុត ដូចជា Indian 1954 Indian 1960 និង Indian 1975 ដែលប្រើអេលីបសូអ៊ីត Everest។ដាទុមសកល (Global datum) ៖ ផ្ចិតអេលីបសូអ៊ីតនៅចំផ្ចិតម៉ាស់ផែនដី ដូចជា WGS 84។ដាទុម ដោយសារអេលីបសូអ៊ីតដាក់ខុសគ្នា ទីតាំងតែមួយលើដី មានកូអរដោនេខុសគ្នា។
នៅភ្នំពេញ ភាពខុសគ្នារវាង WGS 84 និង Indian 1960 មានប្រហែល ៥០០ ម៉ែត្រ ។
ដោយសារអេលីបសូអ៊ីតដាក់ខុសគ្នា ទីតាំងតែមួយលើដី មានកូអរដោនេខុសគ្នា។ នៅភ្នំពេញ ភាពខុសគ្នារវាង WGS 84 និង Indian 1960 មានប្រហែល **៥០០ ម៉ែត្រ**។ ពិសោធន៍៖ ទីតាំងតែមួយ ដាទុមខុសគ្នា ជ្រើសប្រព័ន្ធកូអរដោនេផ្សេងៗ ហើយមើលថាលេខ E និង N ប្ដូរប៉ុណ្ណា។ បន្ទាប់មក ធីក «បញ្ចូលក្នុងស្រទាប់ WGS 84 ដោយខុស» ដើម្បីឃើញថាចំណុចធ្លាក់ទៅកន្លែងណា។
ជ្រើសប្រព័ន្ធកូអរដោនេផ្សេងៗ ហើយមើលថាលេខ E និង N ប្ដូរប៉ុណ្ណា។ បន្ទាប់មក ធីក «បញ្ចូលក្នុងស្រទាប់ WGS 84 ដោយខុស» ដើម្បីឃើញថាចំណុចធ្លាក់ទៅកន្លែងណា។ សំណួររហ័ស បម្លែង 13°21′45″N ទៅជាដឺក្រេទសភាគ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
កម្ពុជាក្នុងតំបន់ UTM តំបន់ UTM ជុំវិញកម្ពុជា តំបន់នីមួយៗទទឹង ៦° · កម្ពុជាស្ថិតក្នុងតំបន់ ៤៨ ភាគច្រើន តំបន់ ៤៦ ៩០°E តំបន់ ៤៧ ៩៦°E តំបន់ ៤៨ ១០២°E តំបន់ ៤៩ ១០៨°E តំបន់ ៥០ ១១៤°E Natural Earth · UTM ដោយ 6° ចាប់ពី 180°W សង្កេត
តំបន់ ៤៨ គ្របពី ១០២°E ដល់ ១០៨°E ដែលគ្របស្ទើរទាំងស្រុងនូវកម្ពុជា។ ផ្នែកតូចភាគខាងលិច (ប៉ៃលិន បាត់ដំបង) ធ្លាក់ក្នុងតំបន់ ៤៧។ ប្រទេសជាច្រើនប្រើតំបន់តែមួយ ទោះបីផ្នែកតូចនៅក្រៅតំបន់ក៏ដោយ។ តំបន់ ៤៨ គ្របពី ១០២°E ដល់ ១០៨°E ដែលគ្របស្ទើរទាំងស្រុងនូវកម្ពុជា។ ផ្នែកតូចភាគខាងលិច (ប៉ៃលិន បាត់ដំបង) ធ្លាក់ក្នុងតំបន់ ៤៧។ ប្រទេសជាច្រើនប្រើតំបន់តែមួយ ទោះបីផ្នែកតូចនៅក្រៅតំបន់ក៏ដោយ។ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេនៅកម្ពុជា និងលេខ EPSG នៅកម្ពុជា អ្នកនឹងជួបប្រព័ន្ធកូអរដោនេជាច្រើន ជាពិសេសពេលប្រើផែនទី ឬទិន្នន័យចាស់៖
ប្រព័ន្ធ EPSG អេលីបសូអ៊ីត ខុសពី WGS 84 នៅភ្នំពេញ ប្រើក្នុង WGS 84 / UTM zone 48N 32648 WGS 84 ០ GPS · សំណុំទិន្នន័យវគ្គសិក្សា WGS 72 / UTM zone 48N 32248 WGS 72 ≈ ១៧ ម ទិន្នន័យចាស់ Indian 1954 / UTM zone 48N 23948 Everest 1830 ≈ ៥៣០ ម ផែនទីចាស់ Indian 1960 / UTM zone 48N 3148 Everest 1830 ≈ ៥៣០ ម ផែនទីទីសណ្ឋានចាស់ Indian 1975 / UTM zone 48N 24048 Everest 1830 ≈ ៧០០ ម ផែនទីចាស់ រូបទី២.៣៖ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេដែលជួបញឹកញាប់នៅកម្ពុជា (តាមសៀវភៅមេរៀនអនុវត្ត QGIS របស់ដេប៉ាតឺម៉ង់)។ ចម្ងាយខុសគ្នាគណនាដោយ PROJ សម្រាប់វិមានឯករាជ្យ …
នៅកម្ពុជា អ្នកនឹងជួបប្រព័ន្ធកូអរដោនេជាច្រើន ជាពិសេសពេលប្រើផែនទី ឬទិន្នន័យចាស់៖ រូបទី២.៣៖ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេដែលជួបញឹកញាប់នៅកម្ពុជា (តាមសៀវភៅមេរៀនអនុវត្ត QGIS របស់ដេប៉ាតឺម៉ង់)។ ចម្ងាយខុសគ្នាគណនាដោយ PROJ សម្រាប់វិមានឯករាជ្យ ហើយប្រែប្រួលតាមប៉ារ៉ាម៉ែត្របំប្លែងដែលប្រើ។ ប្រព័ន្ធកូអរដោនេនៅកម្ពុជា និងលេខ EPSG EPSG គឺជាបញ្ជីលេខកូដអន្តរជាតិ ដែលផ្ដល់លេខតែមួយគត់ឱ្យប្រព័ន្ធកូអរដោនេនីមួយៗ។
ឧទាហរណ៍ EPSG:4326 = WGS 84 ជាដឺក្រេ · EPSG:32648 = WGS 84 / UTM zone 48N ជាម៉ែត្រ។ ការសរសេរលេខ EPSG ក្នុងមេតាទិន្នន័យ និងក្រោមផែនទី ធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងប្រើទិន្នន័យបានត្រឹមត្រូវ។
ប្រព័ន្ធ UTM ដែលប្រើម៉ែត្រ ជាប្រព័ន្ធ ចំណោលកូអរដោនេ (Projected coordinate system) ដែលនឹងសិក្សាក្នុងមេរៀនទី៣។ វាតែងផ្អែកលើដាទុមមួយ។ ដូច្នេះ «UTM zone 48N» តែម្នាក់ឯងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ត្រូវប្រាប់ថា WGS 84 ឬ Indian 1960។
**EPSG** គឺជាបញ្ជីលេខកូដអន្តរជាតិ ដែលផ្ដល់លេខតែមួយគត់ឱ្យប្រព័ន្ធកូអរដោនេនីមួយៗ។ ឧទាហរណ៍ **EPSG:4326** = WGS 84 ជាដឺក្រេ · **EPSG:32648** = WGS 84 / UTM zone 48N ជាម៉ែត្រ។ ការសរសេរលេខ EPSG ក្នុងមេតាទិន្នន័យ និងក្រោមផែនទី ធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងប្រើទិន្នន័យបានត្រឹមត្រូវ។
ប្រព័ន្ធ UTM ដែលប្រើម៉ែត្រ ជាប្រព័ន្ធ **ចំណោលកូអរដោនេ (Projected coordinate system)** ដែលនឹងសិក្សាក្នុង[មេរៀនទី៣](lesson-03.md)។ វាតែងផ្អែកលើដាទុមមួយ។ ដូច្នេះ «UTM zone 48N» តែម្នាក់ឯងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ត្រូវប្រាប់ថា WGS 84 ឬ Indian 1960។ ក្រឡា UTM ជាម៉ែត្រ ក្រឡាចត្រង្គ UTM 48N លើកម្ពុជា បន្ទាត់រៀងរាល់ ១០០ គម · លេខជា គីឡូម៉ែត្រ E និង N ៣០០ ៤០០ ៥០០ ៦០០ ៧០០ ១២០០ ១៣០០ ១៤០០ ១៥០០ ១៦០០ Easting (គម) Northing សង្កេត
កូអរដោនេ UTM ជាម៉ែត្រ៖ Easting (E) និង Northing (N)។ ភ្នំពេញ ≈ E ៤៩១ ០០០ ម · N ១ ២៧៧ ០០០ ម។ ក្រឡាការ៉េ ១០០ គម ធ្វើឱ្យវាស់ចម្ងាយ និងផ្ទៃងាយស្រួល។ កូអរដោនេ UTM ជាម៉ែត្រ៖ Easting (E) និង Northing (N)។ ភ្នំពេញ ≈ E ៤៩១ ០០០ ម · N ១ ២៧៧ ០០០ ម។ ក្រឡាការ៉េ ១០០ គម ធ្វើឱ្យវាស់ចម្ងាយ និងផ្ទៃងាយស្រួល។ របៀបដឹងថាទិន្នន័យប្រើប្រព័ន្ធណា មេតាទិន្នន័យ ឬឯកសារ .prj ក្នុង Shapefile។ក្នុង QGIS ៖ Layer Properties → Information → CRS។ផែនទីក្រដាស ៖ ពិនិត្យអត្ថបទនៅគែមផែនទី (Datum · Projection · Grid)។ពិនិត្យជួរលេខ ៖ 104.9 ជាដឺក្រេ · 492 171 ជាម៉ែត្រ (E) · 1 277 503 ជាម៉ែត្រ (N)។របៀបដឹងថាទិន្នន័យប្រើប្រព័ន្ធណា ពិនិត្យដោយត្រួតស្រទាប់ ៖ ដាក់ទិន្នន័យលើស្រទាប់ដែលដឹងប្រព័ន្ធច្បាស់ (ឧ. ផ្លូវជាតិ)។ រំកិលស្មើៗគ្នាប្រហែល ៥០០ ម ទៅទិសដូចគ្នា ជាសញ្ញានៃដាទុមខុស។Set CRS ឬ Reproject? គន្លឹះ
Set Layer CRS ប្ដូរតែស្លាក ពេលស្លាកខុស (ឧ. ទិន្នន័យពិតជា Indian 1960 ប៉ុន្តែ QGIS គិតថា WGS 84)។ Reproject Layer គណនាកូអរដោនេឡើងវិញ ពេលចង់ប្ដូរទិន្នន័យដែលស្លាកត្រឹមត្រូវ ទៅប្រព័ន្ធថ្មី។ ការច្រឡំទាំងពីរនេះ ជាកំហុសទូទៅបំផុត។
**Set Layer CRS** ប្ដូរតែស្លាក ពេលស្លាកខុស (ឧ. ទិន្នន័យពិតជា Indian 1960 ប៉ុន្តែ QGIS គិតថា WGS 84)។ **Reproject Layer** គណនាកូអរដោនេឡើងវិញ ពេលចង់ប្ដូរទិន្នន័យដែលស្លាកត្រឹមត្រូវ ទៅប្រព័ន្ធថ្មី។ ការច្រឡំទាំងពីរនេះ ជាកំហុសទូទៅបំផុត។ មេរៀនទី២
ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ ឧទាហរណ៍៖ ស្ថានភាព យើងត្រឡប់ទៅស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ អណ្ដូងមួយមានកូអរដោនេពីផែនទីចាស់ E = ៤៩២ ៥៩០ ម · N = ១ ២៧៧ ១៨០ ម (ឧបមាថាជាចំណុចជិតវិមានឯករាជ្យ)។
ជំហានទី១៖ ពិនិត្យជួរលេខ ១
លេខជាម៉ែត្រ ដែលស្ថិតក្នុងជួរ UTM zone 48N សម្រាប់ភ្នំពេញ។
ប៉ុន្តែមិនដឹងដាទុម។
លេខជាម៉ែត្រ ដែលស្ថិតក្នុងជួរ UTM zone 48N សម្រាប់ភ្នំពេញ។ ប៉ុន្តែមិនដឹងដាទុម។ ជំហានទី២៖ ពិនិត្យប្រភព ២
គែមផែនទីក្រដាសសរសេរថា ដាទុម Indian 1960 ។
ដូច្នេះប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវគឺ Indian 1960 / UTM zone 48N (EPSG:3148) មិនមែន EPSG:32648 ទេ។
គែមផែនទីក្រដាសសរសេរថា ដាទុម **Indian 1960**។ ដូច្នេះប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវគឺ **Indian 1960 / UTM zone 48N (EPSG:3148)** មិនមែន EPSG:32648 ទេ។ ជំហានទី៣៖ កំណត់ស្លាក CRS ឱ្យត្រូវ ៣
នាំតារាងចូល QGIS ជាមួយ CRS EPSG:3148 ។
ចំណុចធ្លាក់ត្រូវទីតាំងលើផ្លូវ។
នាំតារាងចូល QGIS ជាមួយ CRS **EPSG:3148**។ ចំណុចធ្លាក់ត្រូវទីតាំងលើផ្លូវ។ ជំហានទី៤៖ បំប្លែងទៅប្រព័ន្ធវគ្គសិក្សា ៤
Reproject ទៅ EPSG:32648 ដោយជ្រើសការបំប្លែង «Indian 1960 to WGS 84»។
លទ្ធផល៖ E ≈ ៤៩២ ១៧១ ម · N ≈ ១ ២៧៧ ៥០៣ ម។ ភាពខុសគ្នា ΔE ≈ −៤១៩ ម · ΔN ≈ +៣២៣ ម · ចម្ងាយ ≈ ៥៣០ ម ។
**Reproject** ទៅ EPSG:32648 ដោយជ្រើសការបំប្លែង «Indian 1960 to WGS 84»។ លទ្ធផល៖ E ≈ ៤៩២ ១៧១ ម · N ≈ ១ ២៧៧ ៥០៣ ម។ ភាពខុសគ្នា ΔE ≈ −៤១៩ ម · ΔN ≈ +៣២៣ ម · ចម្ងាយ ≈ **៥៣០ ម**។ អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន ប្រុងប្រយ័ត្ន
យើងមិនអាចនិយាយថាទីតាំងក្រោយបំប្លែងត្រឹមត្រូវដល់ម៉ែត្រទេ។ ប៉ារ៉ាម៉ែត្របំប្លែងនីមួយៗមានភាពមិនច្បាស់ច្រើនម៉ែត្រ ដល់រាប់សិបម៉ែត្រ ហើយផែនទីក្រដាសចាស់ក៏មានកំហុសគូសផ្ទាល់ខ្លួនដែរ។
មេរៀនទី២
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ លេខកូអរដោនេត្រូវមានអត្ថន័យ រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី ចំណាំ
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។ សំណួររហ័ស ពន្យល់ភាពខុសគ្នារវាងជីអូអ៊ីត និងអេលីបសូអ៊ីត។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ ឯកសារ CSV មួយមាន 104.9282 និង 11.5564។
ឯកសារមួយទៀតមាន Easting និង Northing ជាម៉ែត្រ។ មុនបញ្ចូលចំណុចនៅភ្នំពេញ អ្នកត្រូវស្គាល់លំដាប់អ័ក្ស ឯកតា និង CRS។
ឯកសារ CSV មួយមាន 104.9282 និង 11.5564។ ឯកសារមួយទៀតមាន Easting និង Northing ជាម៉ែត្រ។ មុនបញ្ចូលចំណុចនៅភ្នំពេញ អ្នកត្រូវស្គាល់លំដាប់អ័ក្ស ឯកតា និង CRS។ ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ លេខពីរមិនមែនជាទីតាំងពេញលេញទេ។
ត្រូវមានប្រព័ន្ធយោង ដាទុម ឯកតា និងលំដាប់វាល។ សម្រាប់ការនាំចូល CSV ជាទូទៅ X ជារយៈបណ្ដោយ និង Y ជារយៈទទឹង។ កុំយកលំដាប់អ័ក្សនេះទៅសន្មតសម្រាប់គ្រប់សេវា៖ ត្រូវអានលក្ខណៈបច្ចេកទេសរបស់ទម្រង់នោះ។ Assign CRS ប្រាប់កម្មវិធីថាលេខដែលមានស្រាប់មានន័យអ្វី ហើយមិនប្ដូរលេខទេ។ Reproject គណនាលេខថ្មីតាម CRS គោលដៅ។ បើ Assign ខុស ការបំប្លែងបន្ទាប់ក៏ខុស។ ការមើលឃើញស្រទាប់ត្រួតគ្នាតាម on-the-fly មិនបញ្ជាក់ថាទិន្នន័យដើមត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង CRS ដូចគ្នាទេ។
លេខពីរមិនមែនជាទីតាំងពេញលេញទេ។ ត្រូវមានប្រព័ន្ធយោង ដាទុម ឯកតា និងលំដាប់វាល។ សម្រាប់ការនាំចូល CSV ជាទូទៅ X ជារយៈបណ្ដោយ និង Y ជារយៈទទឹង។ កុំយកលំដាប់អ័ក្សនេះទៅសន្មតសម្រាប់គ្រប់សេវា៖ ត្រូវអានលក្ខណៈបច្ចេកទេសរបស់ទម្រង់នោះ។
Assign CRS ប្រាប់កម្មវិធីថាលេខដែលមានស្រាប់មានន័យអ្វី ហើយមិនប្ដូរលេខទេ។ Reproject គណនាលេខថ្មីតាម CRS គោលដៅ។ បើ Assign ខុស ការបំប្លែងបន្ទាប់ក៏ខុស។ ការមើលឃើញស្រទាប់ត្រួតគ្នាតាម on-the-fly មិនបញ្ជាក់ថាទិន្នន័យដើមត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង CRS ដូចគ្នាទេ។ មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់ មុន · ខ្សោយ
Lesson 2: design problem E / X N / Y Wrong CRS Assign ≠ transform
បញ្ហា / Before — ប្ដូរឈ្មោះ CRS ពីដឺក្រេទៅម៉ែត្រដោយរក្សាលេខដដែល។ ទីតាំងមានន័យខុស។
ក្រោយ · ល្អ
Lesson 2: improved design E / X N / Y Same place Source CRS → transform → target
កែលម្អ / After — បញ្ជាក់ CRS ដើម រួចគណនាបម្លែង។ រក្សាទីតាំងលើដី ខណៈលេខកូអរដោនេផ្លាស់ប្ដូរ។
ពិភាក្សា ២ នាទី តើភាពខុសគ្នាពីរចំណុចណា ដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយរបស់អ្នកអានផែនទី?
សរសេរចម្លើយមុន រួចប្រៀបធៀបជាមួយដៃគូ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់ រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។
ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។ គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង 11°33′23″ N = 11 + 33/60 + 23/3600 = 11.556389°។
បង្គត់ទៅ 11.5564° សម្រាប់ការបង្ហាញ ប៉ុន្តែរក្សាខ្ទង់ដើមក្នុងទិន្នន័យ។ ចំនួនខ្ទង់ច្រើនបង្ហាញ precision មិនបញ្ជាក់ accuracy ទេ។ ប្រសិនបើកំហុស GNSS ប្រហែល 8 ម ការសរសេរ 10 ខ្ទង់ទសភាគមិនធ្វើឱ្យការវាស់មានភាពត្រឹមត្រូវដល់មីលីម៉ែត្រឡើយ។ 11°33′23″ N = 11 + 33/60 + 23/3600 = 11.556389°។ បង្គត់ទៅ 11.5564° សម្រាប់ការបង្ហាញ ប៉ុន្តែរក្សាខ្ទង់ដើមក្នុងទិន្នន័យ។ ចំនួនខ្ទង់ច្រើនបង្ហាញ precision មិនបញ្ជាក់ accuracy ទេ។ ប្រសិនបើកំហុស GNSS ប្រហែល 8 ម ការសរសេរ 10 ខ្ទង់ទសភាគមិនធ្វើឱ្យការវាស់មានភាពត្រឹមត្រូវដល់មីលីម៉ែត្រឡើយ។ សំណួររហ័ស ដាទុមជាអ្វី? ហេតុអ្វីទីតាំងតែមួយមានកូអរដោនេខុសគ្នា ក្នុងដាទុមពីរ?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ កត់លេខ E និង N ក្នុងពិសោធន៍ datum-shift សម្រាប់ប្រព័ន្ធពីរ។ បើកជម្រើសបញ្ចូល CRS ខុស ហើយប្រៀបធៀបការផ្លាស់ទីជាមួយការប្ដូរលេខធម្មតា។ សរសេរផ្លូវកែ៖ ស្គាល់ CRS ដើម → Assign ត្រឹមត្រូវបើបាត់ → Reproject → ពិនិត្យចំណុចយោង។ ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ សាកល្បង ការព្យាករណ៍មុនចុច អ្វីដែលឃើញ មូលហេតុ លក្ខខណ្ឌដើម សរសេរការរំពឹង កត់តម្លៃ/លំនាំ ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត ប្ដូរអថេរមួយ ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត ប្រៀបធៀបនឹងដើម ពន្យល់ដោយភស្តុតាង
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS បញ្ហាប្រឈម៖ អ្នកទទួល CSV ដែលមាន X=11.56 និង Y=104.93។
សរសេរការត្រួតពិនិត្យបី មុននាំចូល។ សម្គាល់ថា latitude 104.93° មិនអាចមានបាន ព្រោះលើស 90°។
QGIS៖ នាំចូល CSV ជា Delimited Text ដោយកំណត់ X/Y និង EPSG:4326។ Export → Save Features As ទៅ EPSG:32648។ ពិនិត្យ Layer Properties → Information មុន និងក្រោយ ហើយប្រៀបធៀបកូអរដោនេ។
**បញ្ហាប្រឈម៖** អ្នកទទួល CSV ដែលមាន X=11.56 និង Y=104.93។ សរសេរការត្រួតពិនិត្យបី មុននាំចូល។ សម្គាល់ថា latitude 104.93° មិនអាចមានបាន ព្រោះលើស 90°។
**QGIS៖** នាំចូល CSV ជា Delimited Text ដោយកំណត់ X/Y និង EPSG:4326។ Export → Save Features As ទៅ EPSG:32648។ ពិនិត្យ Layer Properties → Information មុន និងក្រោយ ហើយប្រៀបធៀបកូអរដោនេ។ បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។
ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 2 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
**លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖** រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ [លំហាត់ QGIS 2](../workbook/lab-02.md) សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។ សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស?
ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
**សំណួរចាកចេញ៖** ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។ សកម្មភាពអនុវត្ត ធ្វើ លំហាត់ទី២ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
មេរៀនទី២
ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន ការយល់ច្រឡំទី១ ✗ «GPS ឬ WGS 84 ត្រឹមត្រូវ ឯ Indian 1960 ខុស»
↓
✓ ដាទុមទាំងពីរត្រឹមត្រូវក្នុងប្រព័ន្ធរបស់វា។ បញ្ហាកើតឡើងតែពេលលាយលេខពីដាទុមពីរដោយមិនបំប្លែង។
ការយល់ច្រឡំទី២ ✗ «UTM zone 48N គឺជាប្រព័ន្ធតែមួយ»
↓
✓ UTM zone 48N មានច្រើនបែបតាមដាទុម៖ WGS 84 (32648) Indian 1960 (3148) Indian 1975 (24048)។
ការយល់ច្រឡំទី៣ ✗ «Set CRS គឺជាការបំប្លែងកូអរដោនេ»
↓
✓ Set CRS ប្ដូរតែស្លាក។ ដើម្បីបំប្លែងលេខ ត្រូវប្រើ Reproject Layer។
ការយល់ច្រឡំទី៤ ✗ «រយៈទទឹង ១° ស្មើរយៈបណ្ដោយ ១° ជានិច្ច»
↓
✓ ចម្ងាយនៃរយៈបណ្ដោយ ១° ថយតាម cos(រយៈទទឹង)។ នៅកម្ពុជា ប្រហែល ១០៩ គម ឯនៅរយៈទទឹង ៦០° ត្រឹមតែ ៥៦ គម។
ការយល់ច្រឡំទី៥ ✗ «កម្ពស់ពី GPS គឺជាកម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រ»
↓
✓ GPS វាស់កម្ពស់ពីអេលីបសូអ៊ីត។ កម្ពស់ពីកម្រិតទឹកសមុទ្រវាស់ពីជីអូអ៊ីត ហើយនៅកម្ពុជាអាចខុសគ្នាច្រើនម៉ែត្រ ដល់រាប់សិបម៉ែត្រ។
សេចក្ដីសង្ខេប ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រប្រើរយៈទទឹង និងរយៈបណ្ដោយ ដែលអាចសរសេរជាទសភាគ ឬ DMS។ ផែនដីត្រូវបានតំណាងដោយអេលីបសូអ៊ីតសម្រាប់គណនា និងជីអូអ៊ីតសម្រាប់កម្ពស់។
ដាទុមកំណត់ទីតាំងអេលីបសូអ៊ីតធៀបនឹងផែនដី។ ទីតាំងតែមួយនៅកម្ពុជាអាចមានកូអរដោនេខុសគ្នារាប់រយម៉ែត្រ រវាង WGS 84 និង Indian 1960 ឬ 1975។ លេខ EPSG កំណត់ប្រព័ន្ធឱ្យច្បាស់ ហើយត្រូវបែងចែក Set CRS និង Reproject។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន កូអរដោនេគ្មានដាទុម គឺជាលេខដែលគ្មានន័យពេញលេញ។ ត្រូវសរសេរ ឬពិនិត្យប្រព័ន្ធកូអរដោនេជានិច្ច មុនប្រើ ឬចែករំលែកទិន្នន័យ។
ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស ពាក្យខ្មែរ ពាក្យអង់គ្លេស អត្ថន័យខ្លី រយៈទទឹង Latitude មុំពីខ្សែអេក្វាទ័រ រយៈបណ្ដោយ Longitude មុំពីខ្សែមេរីឌានដើម ក្រឡាភូមិសាស្ត្រ Graticule បណ្ដាញខ្សែស្របអេក្វាទ័រ និងមេរីឌាន អេលីបសូអ៊ីត Ellipsoid ផ្ទៃគណិតវិទ្យានៃផែនដី ជីអូអ៊ីត Geoid ផ្ទៃទំនាញស្មើ ≈ កម្រិតទឹកសមុទ្រ ដាទុម Datum អេលីបសូអ៊ីត និងទីតាំងរបស់វា ការបំប្លែងដាទុម Datum transformation បម្លែងកូអរដោនេរវាងដាទុម ប្រព័ន្ធកូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ Geographic coordinate system កូអរដោនេជាដឺក្រេ
ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស (ត) ពាក្យខ្មែរ ពាក្យអង់គ្លេស អត្ថន័យខ្លី ចំណោលកូអរដោនេ Projected coordinate system កូអរដោនេជាម៉ែត្រលើប្លង់ លេខកូដ EPSG EPSG code លេខសម្គាល់ប្រព័ន្ធកូអរដោនេ
សំណួររំលឹក EPSG:4326 និង EPSG:32648 ខុសគ្នាដូចម្ដេច? ទិន្នន័យមួយរំកិលប្រហែល ៥០០ ម ទៅទិសដូចគ្នាទាំងអស់ ធៀបនឹងផ្លូវជាតិ។ តើមូលហេតុទំនងជាអ្វី ហើយត្រូវពិនិត្យអ្វីខ្លះ? អ្នកទទួលតារាងកូអរដោនេ (104.9, 11.5) ដែលបង្ហាញនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌាក្នុង QGIS។ ពន្យល់កំហុស និងវិធីកែ។ សំណួររំលឹក ពេលណាដែលត្រូវប្រើ Set Layer CRS និងពេលណាត្រូវប្រើ Reproject Layer? ផ្ដល់ឧទាហរណ៍មួយសម្រាប់នីមួយៗ។ គណនាចម្ងាយប្រហែលនៃរយៈបណ្ដោយ ១° នៅរយៈទទឹង ១០° និង ១៥° (កាំផែនដី ៦ ៣៧១ គម)។ សរសេរព័ត៌មាន CRS ដែលត្រូវដាក់ក្រោមផែនទីមួយ ដែលប្រើទិន្នន័យវគ្គសិក្សា។ កិច្ចការខ្លី យកទូរស័ព្ទមក ហើយកត់ត្រាកូអរដោនេទីតាំងពីរ (ផ្ទះ និងសាលា) ជាដឺក្រេទសភាគ។ បម្លែងទៅជា DMS ដោយដៃ។ ស្វែងរកលេខ EPSG នៃប្រព័ន្ធដែលទូរស័ព្ទប្រើ ហើយពន្យល់មួយកថាខណ្ឌថា ហេតុអ្វីមិនអាចបញ្ចូលលេខទាំងនេះដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងស្រទាប់ EPSG:32648 បាន។
មេរៀនបន្ទាប់ យើងមានកូអរដោនេជាដឺក្រេលើអេលីបសូអ៊ីតរួចហើយ។ ប៉ុន្តែផែនទីក្រដាស និងអេក្រង់សំប៉ែត ហើយយើងចង់វាស់ជាម៉ែត្រ។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីពិភពលោកពីរ ដែលកម្ពុជា និងឥណ្ឌូនេស៊ីមានទំហំធៀបគ្នាខុសៗគ្នា ហើយសួរ៖
«ផែនទីមួយណាបង្ហាញទំហំពិត? ហេតុអ្វីផែនទីទាំងពីរខុសគ្នា?»
អរគុណ អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី២
https://khgeo.github.io/cartography/lessons/lesson-02.html