សៀវភៅទី១ · ផែនទីវិទ្យា (Cartography)
អថេរមើលឃើញ និងការរចនានិមិត្តសញ្ញា
មេរៀនទី៦ នៃ ១៥ · ៣ ម៉ោង
យាំ សារដ្ឋ · YAM Sarath
ផែនការមេរៀន ៣ ម៉ោង
- ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីសាលា១៥ នាទី
- អថេរមើលឃើញ និងពិសោធន៍៤០ នាទី
- ការរចនានិមិត្តសញ្ញា៣០ នាទី
- សញ្ញាសមាមាត្រ២០ នាទី
- ឋានានុក្រមមើលឃើញ២៥ នាទី
- និមិត្តសញ្ញាក្នុង QGIS និងឧទាហរណ៍៤៥ នាទី
- សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់៥ នាទី
គោលបំណងសិក្សា
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- រាយអថេរមើលឃើញ និងលក្ខណៈរបស់ពួកវា។
- ផ្គូផ្គងអថេរមើលឃើញជាមួយកម្រិតរង្វាស់ (Nominal Ordinal Quantitative)។
- រចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ ដែលច្បាស់ និងអានងាយ។
- ពន្យល់ឋានានុក្រមមើលឃើញ និងរបៀបបង្កើតវា។
- វិនិច្ឆ័យនិមិត្តសញ្ញាក្នុងផែនទីពិត ហើយស្នើការកែ។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី១៖ ការធ្វើនិមិត្តសញ្ញា និងគំរូទំនាក់ទំនងផែនទី។
- កម្រិតរង្វាស់ (Nominal Ordinal Interval Ratio) ពីមេរៀនទី៤ សៀវភៅទី២។
ស្ថានភាពបើកមេរៀន
មន្ត្រីម្នាក់ធ្វើផែនទីសាលារៀនក្នុងខេត្ត។ គាត់ប្រើ រង្វង់ធំតូច តំណាង ប្រភេទសាលា៖ រង្វង់ធំសម្រាប់វិទ្យាល័យ រង្វង់តូចសម្រាប់សាលាបឋមសិក្សា។
ស្ថានភាពបើកមេរៀន
អ្នកអានយល់ថា រង្វង់ធំ = សាលាសំខាន់ជាង ឬមានសិស្សច្រើនជាង។ តាមពិត សាលាបឋមសិក្សាមួយចំនួនមានសិស្សច្រើនជាងវិទ្យាល័យតូចៗ។ ផែនទីនិយាយរឿងមួយ ទិន្នន័យនិយាយរឿងមួយទៀត។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ
- អថេរមើលឃើញណាដែលប្រាប់ «ច្រើនជាង» និងណាដែលប្រាប់តែ «ខុសគ្នា»?
- តើត្រូវជ្រើសអថេរយ៉ាងណាតាមប្រភេទទិន្នន័យ?
- តើធ្វើយ៉ាងណាឱ្យធាតុសំខាន់លេចធ្លោលើផែនទី?
គិត · ចែករំលែក
អថេរមើលឃើញណាដែលប្រាប់ «ច្រើនជាង» និងណាដែលប្រាប់តែ «ខុសគ្នា»?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
អថេរមើលឃើញ
អ្នកផែនទីវិទ្យាបារាំង Jacques Bertin បានរៀបរាប់អថេរមើលឃើញ ដែលអាចប្រើតំណាងទិន្នន័យ៖
អថេរមើលឃើញ
| អថេរ | ឧទាហរណ៍ | អ្វីដែលភ្នែកអានបាន |
|---|
| ទីតាំង | កន្លែងដែលសញ្ញាស្ថិតនៅ | ទាំងអស់ (ជាមូលដ្ឋាននៃផែនទី) |
| ទំហំ | រង្វង់ធំ ↔ តូច | លំដាប់ និងសមាមាត្រ |
| តម្លៃពន្លឺ | ស្រាល ↔ ដិត | លំដាប់ |
| ពណ៌ | ក្រហម ខៀវ បៃតង | ភាពខុសគ្នា (ប្រភេទ) |
| រាង | រង្វង់ ការ៉េ ត្រីកោណ | ភាពខុសគ្នា |
| ទិសដៅ | បន្ទាត់ទ្រេត ↔ ឈរ | ភាពខុសគ្នា (កម្រិតតិច) |
| វាយនភាព | ចំណុចក្រាស់ ↔ រង្គាស | លំដាប់ខ្លះ និងភាពខុសគ្នា |
អថេរមើលឃើញ Bertin
សង្កេត
- ទំហំ និងតម្លៃពន្លឺ បង្ហាញលំដាប់ (ច្រើន–តិច)។
- រាង និងពណ៌ (hue) បង្ហាញប្រភេទខុសគ្នា មិនមែនលំដាប់ទេ។
- ជ្រើសអថេរឱ្យត្រូវនឹងកម្រិតទិន្នន័យ៖ nominal · ordinal · interval/ratio។
ពិសោធន៍៖ អថេរណាសមនឹងទិន្នន័យណា
ជ្រើសអថេរ និងប្រភេទទិន្នន័យ ហើយអានការវិនិច្ឆ័យ។ សាកល្បង «ទំហំ + Nominal» ដើម្បីមើលបញ្ហាក្នុងស្ថានភាពបើកមេរៀន។
ផ្គូផ្គងអថេរមើលឃើញជាមួយកម្រិតទិន្នន័យ
សង្កេត
- ✓✓ = ល្អបំផុត · ✓ = ប្រើបាន · ✗ = បំភាន់។
- ពណ៌ក្រហម–ខៀវ–បៃតង មិនបង្ហាញថាអ្វី «ច្រើនជាង» ទេ។
- សម្រាប់ដង់ស៊ីតេ ប្រើតម្លៃពន្លឺ (ពណ៌តែមួយ ពីស្រាលទៅដិត)។
ការរចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ
| ធរណីមាត្រ | អថេរដែលប្រើញឹកញាប់ | ការអនុវត្តល្អ |
|---|
| ចំណុច | ទំហំ រាង ពណ៌ | សញ្ញារូបភាព (សាលា មន្ទីរពេទ្យ) ងាយចាំ · ទំហំអប្បបរមា ២ មម លើក្រដាស |
| បន្ទាត់ | ទទឹង តម្លៃពន្លឺ ពណ៌ លំនាំ (ដាច់ៗ) | ថ្នាក់ផ្លូវតាមទទឹង · ទន្លេពណ៌ខៀវ · ព្រំដែនដាច់ៗ |
| ផ្ទៃ | តម្លៃពន្លឺ ពណ៌ វាយនភាព | ផ្ទៃពណ៌ស្រាល ដើម្បីកុំលាក់ធាតុផ្សេង |
ការរចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ
ក្បួនជាក់ស្ដែង៖
ការរចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ
- ចំនួនថ្នាក់តិច៖ ភ្នែកបែងចែកទំហំបានប្រហែល ៥ ដល់ ៧ ថ្នាក់ និងពណ៌ប្រភេទប្រហែល ៧ ដល់ ១២។
- សញ្ញាស្រដៀងគ្នា = អត្ថន័យស្រដៀងគ្នា៖ ទន្លេ ស្ទឹង និងប្រឡាយគួរមានពណ៌តែមួយ ខុសគ្នាតែទទឹង។
- សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីត្រូវត្រូវគ្នាបេះបិទជាមួយផែនទី៖ ពណ៌ ទំហំ និងលំដាប់ដូចគ្នា។
- សាកល្បងទំហំពិត៖ សញ្ញាដែលច្បាស់លើអេក្រង់ ១០០% អាចមើលមិនឃើញលើក្រដាស A4។
និមិត្តសញ្ញាស្តង់ដារ៖ ពេលដែលអ្នកមិនគួររចនាថ្មី
ព័ត៌មាន
ផែនទីខ្លះត្រូវអានដោយមនុស្សពីប្រទេសផ្សេងៗ ក្នុងពេលប្រញាប់ ដូចជាផែនទីអាកាសចរណ៍ និងផែនទីសមុទ្រ។ ផែនទីទាំងនេះប្រើ និមិត្តសញ្ញាស្តង់ដារអន្តរជាតិ៖ ICAO Annex 4 សម្រាប់អាកាសចរណ៍ និង IHO INT 1 សម្រាប់សមុទ្រ។ ឧទាហរណ៍ ព្រលានយន្តហោះផ្លូវរត់រឹងពណ៌ខៀវ ដែនអាកាសថ្នាក់ C ជាខ្សែពណ៌ស្វាយក្រាស់ និងផ្កាត្រីវិស័យជុំវិញស្ថានីយ៍ VOR (រូបទី៣.៣)។ លើផែនទីសមុទ្រ លេខជម្រៅជាអក្សរទ្រេត ហើយតំបន់រាក់ជាងខ្សែសុវត្ថិភាពពណ៌ខៀវខ្លាំង (មេរៀនទី១១)។ ក្នុងករណីនេះ ភាពស៊ាំរបស់អ្នកអានសំខាន់ជាងភាពច្នៃប្រឌិត៖ …
សំណួររហ័ស
រាយអថេរមើលឃើញប្រាំមួយ និងប្រាប់ថាមួយណាបង្ហាញលំដាប់។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
និមិត្តសញ្ញាលើផែនទីពិត
សង្កេត
- ចំណុច បន្ទាត់ ផ្ទៃ ត្រូវមានរចនាខុសគ្នាច្បាស់។
- ផ្លូវធំ និងផ្លូវតូច បែងចែកដោយទទឹង (ទំហំ) និងពណ៌។
- ស្រទាប់ផ្ទៃ (ឃុំ) ស្រាលបំផុត ដើម្បីទុកជាផ្ទៃខាងក្រោយ។
ទំហំសញ្ញាសមាមាត្រ
ពេលប្រើទំហំតំណាងបរិមាណ (ឧ. ចំនួនប្រជាជន) ភ្នែកអានផ្ទៃ មិនមែនកាំទេ។
ដូច្នេះត្រូវ ធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមផ្ទៃ៖
ទំហំសញ្ញាសមាមាត្រ
កាំ = k × √(តម្លៃ)
សញ្ញារូបភាព ឬរង្វង់?
សង្កេត
- សញ្ញារូបភាពយល់ភ្លាមដោយគ្មានសញ្ញាសម្គាល់ ប៉ុន្តែត្រូវការទំហំធំ។
- សញ្ញាធរណីមាត្រតូច និងស្អាត ល្អនៅពេលមានចំណុចច្រើន។
- ប្រើសញ្ញាដែលអ្នកអានក្នុងស្រុកស្គាល់ (វត្ត ផ្សារ)។
ទំហំសញ្ញាសមាមាត្រ
បើគុណកាំដោយផ្ទាល់នឹងតម្លៃ រង្វង់នៃតម្លៃ ៤ ដង នឹងមើលទៅធំជាង ១៦ ដង។
ការសិក្សាបានបង្ហាញថា អ្នកអានតែងប៉ាន់ស្មានទំហំរង្វង់ធំទាបជាងការពិត ដូច្នេះការធ្វើមាត្រដ្ឋានខ្លះកែតម្រូវបន្តិច (Flannery)។
និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ និងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ នឹងសិក្សាលម្អិតក្នុងមេរៀនទី១០។
ឋានានុក្រមមើលឃើញ
ឋានានុក្រមមើលឃើញ (Visual hierarchy) គឺជាលំដាប់ដែលភ្នែកមើលធាតុនានា។
ធាតុសំខាន់បំផុតត្រូវលេចធ្លោ ឯបរិបទត្រូវថយក្រោយ។
វិធីបង្កើតឋានានុក្រម៖
ធ្វើមាត្រដ្ឋានសញ្ញាឱ្យត្រូវ
សង្កេត
- កាំ ∝ √តម្លៃ ដូច្នេះផ្ទៃរង្វង់ ∝ តម្លៃ។
- បើកាំ ∝ តម្លៃ តម្លៃ ៩ មើលទៅធំជាង ៨១ ដង ជំនួសឱ្យ ៩ ដង។
- QGIS៖ Size scale method = Flannery ឬ Area (មេរៀនទី១០)។
ឋានានុក្រមមើលឃើញ
- កម្រិតពណ៌ (Contrast)៖ ធាតុសំខាន់ដិត ឯបរិបទស្រាល។
- ទំហំ និងទទឹងបន្ទាត់៖ ធាតុសំខាន់ធំជាង។
- តំណែងលើក្រោម៖ ចំណុចនៅលើ បន្ទាត់កណ្ដាល ផ្ទៃនៅក្រោម។
- ពណ៌ឆ្អែត ធៀបនឹងពណ៌ស្លេក៖ ពណ៌ឆ្អែតទាញភ្នែក។
តេស្តរហ័ស
គន្លឹះ
មើលផែនទីរបស់អ្នក ៣ វិនាទី រួចបិទភ្នែក។ អ្វីដែលអ្នកចាំបានមុនគេ គឺជាកំពូលនៃឋានានុក្រម។ បើនោះមិនមែនជាសាររបស់អ្នក ត្រូវកែការរចនា។
សំណួររហ័ស
ហេតុអ្វីមិនគួរប្រើទំហំសម្រាប់ទិន្នន័យប្រភេទ?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
និមិត្តសញ្ញាក្នុង QGIS
| ប្រភេទ Symbology | ប្រើពេលណា |
|---|
| Single Symbol | ស្រទាប់បរិបទ (ព្រំដែន ទឹក ផ្លូវ) |
| Categorized | ទិន្នន័យប្រភេទ (Nominal) ដូចជា SCHOOL_TYP Zone_Sch |
| Graduated | ទិន្នន័យបរិមាណ (មេរៀនទី៧ និងមេរៀនទី៩) |
| Rule-based | លក្ខខណ្ឌស្មុគស្មាញ ឬតាមមាត្រដ្ឋាន |
| Data-defined override | ទំហំ ឬពណ៌មកពីវាល (សញ្ញាសមាមាត្រ) |
និមិត្តសញ្ញាក្នុង QGIS
លក្ខណៈពិសេសមានប្រយោជន៍៖ Scale-dependent visibility (បង្ហាញស្រទាប់តែនៅមាត្រដ្ឋានជាក់លាក់) និង Draw effects ដែលគួរប្រើដោយសន្សំសំចៃ។
ឋានានុក្រមមើលឃើញ
សង្កេត
- ផែនទីឆ្វេង៖ ពណ៌ចៃដន្យ ព្រំខ្មៅដិត និងផ្លូវក្រហម ប្រកួតគ្នាទាក់ទាញភ្នែក។
- ផែនទីស្ដាំ៖ ប្រធានបទ (ដង់ស៊ីតេ) លេចធ្លោ ផ្លូវ និងព្រំស្រាល។
- សួរ៖ តើអ្នកអានឃើញអ្វីមុនគេ? វាគួរជាប្រធានបទ។
ផែនទីស្ថានការណ៍៖ ចំណុច ខ្សែ និងផ្ទៃ ក្នុងស្តង់ដារតែមួយ
ផែនទីស្ថានការណ៍ (tactical situation map ឬ operational overlay) ជាស្រទាប់សញ្ញាដែលគូសពីលើផែនទីទីសណ្ឋាន ដើម្បីបង្ហាញទីតាំងអង្គភាព ព្រំដែនទទួលខុសត្រូវ ផ្លូវចលនា និងតំបន់សំខាន់ៗ។
គេប្រើវាក្នុងយោធា ការការពារស៊ីវិល និងការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយ។ ផែនទីប្រភេទនេះជាឧទាហរណ៍ច្បាស់នៃគ្រប់គោលគំនិតក្នុងមេរៀននេះ៖
ផ្ទៃមុខ និងផ្ទៃក្រោយ
សង្កេត
- ភ្នែកត្រូវដឹងភ្លាមថា «ដី» នៅឯណា និង «ទឹក» នៅឯណា។
- ពណ៌ទឹកស្រាលខៀវ និងដីភ្លឺ ជួយបំបែកផ្ទៃមុខ។
- ស្រមោលស្រាល ឬគែមមួយជុំ ក៏ជួយឱ្យតំបន់សិក្សាលេចឡើង។
ផែនទីស្ថានការណ៍៖ ចំណុច ខ្សែ និងផ្ទៃ ក្នុងស្តង់ដារតែមួយ
- ធរណីមាត្របីប្រភេទ៖ សញ្ញាចែកជា ចំណុច (ទង់អង្គភាព ប៉ុស្តិ៍សង្កេតការណ៍ ស្ពាន) ខ្សែ (ព្រំតំបន់ លេណដ្ឋាន ទិសចលនា) និង តំបន់ (តំបន់ការពារ តំបន់ប្រមូលផ្ដុំ តំបន់ឆ្លងកាត់មិនបាន)។ …
- ពណ៌មានន័យតាមអនុសញ្ញា មិនមែនតាមធម្មជាតិទេ៖ តាមអនុសញ្ញាខ្មែរ/សូវៀត កម្លាំងយើងពណ៌ក្រហម ហើយសត្រូវពណ៌ខៀវ។ តាមស្តង់ដារ NATO APP-6 វិញ គឺផ្ទុយគ្នា (យើងខៀវ សត្រូវក្រហម)។ …
- រាង និងទិសមានន័យ៖ សញ្ញាខ្លះមានមុខ និងខ្នង។ ឧទាហរណ៍ សញ្ញាគូសតូចៗរបស់លេណដ្ឋាននៅម្ខាងនៃខ្សែ ហើយសញ្ញាទីតាំងអាវុធបង្វិលទៅទិសដែលវាការពារ។ ដូច្នេះ ទិសដែលគូសខ្សែ (digitising direction) …
- ទំហំគិតជាមិល្លីម៉ែត្រលើក្រដាស៖ ទង់អង្គភាពមានកម្ពស់ ១០ មម ទោះផែនទីមាត្រដ្ឋាន ១:២៥ ០០០ ឬ ១:១០០ ០០០។ ខ្សែរលក និងខ្សែបន្ទាយក៏គិតជាមម ដើម្បីកុំឱ្យរួញ ឬរីកពេលប្ដូរមាត្រដ្ឋាន។
ផែនទីស្ថានការណ៍៖ ចំណុច ខ្សែ និងផ្ទៃ ក្នុងស្តង់ដារតែមួយ
- ឋានានុក្រមមើលឃើញ៖ សញ្ញាស្ថានការណ៍មានពណ៌ដិត ហើយផែនទីមូលដ្ឋាន (ស្រមោលភ្នំ ខ្សែរយៈកម្ពស់ ព្រៃ ស្ទឹង) ស្លេក។ ក្រឡា UTM ១ គម ជួយឱ្យអ្នកអានរាយការណ៍ទីតាំងជាលេខ (មេរៀនទី២)។
- សញ្ញាសម្គាល់មានតែសញ្ញាដែលប្រើ៖ មិនបង្ហាញសញ្ញាទាំង ៥៣ ទេ។
ផែនទីស្ថានការណ៍៖ ចំណុច ខ្សែ និងផ្ទៃ ក្នុងស្តង់ដារតែមួយ
ក្នុង QGIS ផែនទីប្រភេទនេះប្រើមុខងារពី §៦.៣.៥ ទាំងអស់៖ Categorized តាមវាល sym (ប្រភេទសញ្ញា) និង Data-defined override តាមវាល side (កម្លាំង) សម្រាប់ពណ៌។
ពណ៌ទាំងបីរក្សាទុកជា project variables ដូច្នេះការប្ដូរអនុសញ្ញាពណ៌ ប្ដូរពណ៌ផែនទីទាំងមូលក្នុងពេលតែមួយ។ សិមុយឡាទ័រខាងក្រោម ជាកំណែក្នុងកម្មវិធីរុករកនៃកម្មវិធីជំនួយនេះ។
ពិសោធន៍៖ ពិសោធន៍អន្តរកម្ម
សាកល្បង
គន្លឹះ
1. ចុច បើកឧទាហរណ៍ រួចប្ដូររវាង ខ្មែរ/សូវៀត និង NATO APP-6។ អ្វីខ្លះប្ដូរ ហើយអ្វីខ្លះមិនប្ដូរ? ហេតុអ្វីសញ្ញាសម្គាល់ត្រូវប្ដូរតាម? 2. ជ្រើស ខ្សែ ▸ លេណដ្ឋាន ហើយគូសខ្សែមួយពីឆ្វេងទៅស្ដាំ និងមួយទៀតពីស្ដាំទៅឆ្វេង។ សញ្ញាគូសនៅខាងណា? 3. ពង្រីកផែនទី (＋)៖ ផ្ទៃផែនទីធំឡើង ប៉ុន្តែទង់អង្គភាពនៅតែប៉ុនដដែល។ ហេតុអ្វី? 4. ចុច ⬇ GeoJSON ហើយបើកឯកសារក្នុង QGIS។ វាលអ្វីខ្លះដែលអ្នកអាចប្រើសម្រាប់ Categorized និង Data-defined override?
មេរៀនទី៦
ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ
ឧទាហរណ៍៖ ស្ថានភាព
យើងកែផែនទីក្នុងស្ថានភាពបើកមេរៀន ដែលមានទិន្នន័យពីរ៖ ប្រភេទសាលា (Nominal) និង ចំនួនសិស្ស (Quantitative)។
ជំហានទី១៖ កំណត់ប្រភេទទិន្នន័យ
១
ប្រភេទសាលា = Nominal → ត្រូវការអថេរដែលបង្ហាញភាពខុសគ្នា៖ ពណ៌ ឬ រាង។
ចំនួនសិស្ស = Quantitative → ត្រូវការ ទំហំ។
ជំហានទី២៖ ជ្រើសនិមិត្តសញ្ញា
២
ប្រភេទសាលាតាម រាង (រង្វង់ = បឋមសិក្សា · ការ៉េ = អនុវិទ្យាល័យ · ត្រីកោណ = វិទ្យាល័យ) ហើយចំនួនសិស្សតាម ទំហំ ដោយកាំ = k × √(សិស្ស)។
ពណ៌រក្សាតែមួយ ដើម្បីកុំបន្ថែមអថេរដែលមិនចាំបាច់។
ជំហានទី៣៖ បង្កើតឋានានុក្រម
៣
ព្រំខេត្តពណ៌ប្រផេះស្ដើង · ផ្លូវជាតិពណ៌ត្នោតស្រាល · សាលាពណ៌ដិត នៅស្រទាប់លើគេ។
ជំហានទី៤៖ សាកល្បង និងកែ
៤
បោះពុម្ព A4 ហើយសួរមិត្តបីនាក់ថា «សញ្ញាធំមានន័យអ្វី?
»។ បើពួកគេឆ្លើយថា «សាលាសំខាន់» ត្រូវកែសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ដោយបន្ថែមរង្វង់គំរូជាមួយលេខសិស្ស។
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
ប្រុងប្រយ័ត្ន
ការរចនាល្អមិនធ្វើឱ្យទិន្នន័យខ្វះខាតក្លាយជាពេញលេញទេ។ បើទិន្នន័យចំនួនសិស្សមកពីឆ្នាំផ្សេងគ្នា ផែនទីនៅតែបំភាន់ ទោះនិមិត្តសញ្ញាត្រឹមត្រូវ។
មេរៀនទី៦
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ សញ្ញាប្រាប់ប្រភេទ ឬបរិមាណ?
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ចំណាំ
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
សំណួររហ័ស
សរសេររូបមន្តកាំនៃសញ្ញាសមាមាត្រ ហើយពន្យល់ហេតុផល។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ
ផែនទីសេវាសាធារណៈមានសាលា មណ្ឌលសុខភាព និងផ្សារ។
ផែនទីមួយទៀតបង្ហាញចំនួនអ្នកប្រើសេវា។ តើគួរប្ដូររាង ពណ៌ ឬទំហំ?
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ
ទិន្នន័យ nominal មានប្រភេទ ប៉ុន្តែគ្មានលំដាប់។
- ប្រើ hue ឬ shape ដែលខុសគ្នាដោយមិនបង្កើតអារម្មណ៍ថាធំតូច។
- ទិន្នន័យ ordinal មានលំដាប់ ប៉ុន្តែចន្លោះរវាងថ្នាក់មិនចាំបាច់ស្មើគ្នា។
- ទំហំ និងពន្លឺអាចបង្ហាញលំដាប់បាន តែត្រូវប្រយ័ត្នការបកស្រាយជាសមាមាត្រ។
Visual hierarchy គឺការកំណត់អ្វីឱ្យអ្នកអានមើលឃើញមុន។ ផ្ទៃក្រោយពណ៌ស្រាល ផ្លូវរងស្ដើង និងសញ្ញាប្រធានបទច្បាស់ អាចធ្វើឱ្យសំណួរសំខាន់អានបានលឿន។ សញ្ញាធំ និងពណ៌ឆ្អែតគ្រប់ស្រទាប់ធ្វើឱ្យគ្មានអ្វីលេចធ្លោ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់
មុន · ខ្សោយ
បញ្ហា / Before — ផ្លូវ ព្រំ និងសេវាមានទម្ងន់មើលឃើញស្មើគ្នា។
ក្រោយ · ល្អ
កែលម្អ / After — សេវាដែលជាប្រធានបទលេចធ្លោ ខណៈបរិបទនៅអានបាន។
ពិភាក្សា ២ នាទី
តើភាពខុសគ្នាពីរចំណុចណា ដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយរបស់អ្នកអានផែនទី?
សរសេរចម្លើយមុន រួចប្រៀបធៀបជាមួយដៃគូ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។
ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង
សន្មតថាសេវា A មានអ្នកប្រើ 100 នាក់ និង B មាន 400 នាក់។
បើប្រើរង្វង់សមាមាត្រ ផ្ទៃ B ត្រូវធំ 4 ដង ប៉ុន្តែកាំត្រូវធំតែ 2 ដង។ បើគ្រាន់តែបង្ហាញប្រភេទ A និង B កុំប្រើរង្វង់ទំហំ 4 និង 8 មម ព្រោះអ្នកអានអាចយល់ថា B មានសារៈសំខាន់ ឬបរិមាណច្រើនជាង។
សំណួររហ័ស
រាយវិធីបីដើម្បីបង្កើតឋានានុក្រមមើលឃើញ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ
- ជ្រើសទិន្នន័យប្រភេទក្នុងពិសោធន៍ visual variables ហើយប្ដូររវាងរាង ទំហំ និងពណ៌។
- ប្ដូរទៅបរិមាណ ហើយកត់អថេរដែលអាចបង្ហាញច្រើន/តិចបាន។
- មើលរូបប្រៀបធៀបដោយបិទភ្នែកបន្តិច ហើយបើកឡើងវិញ៖ អ្វីដែលមើលឃើញមុន?
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS
បញ្ហាប្រឈម៖ ធ្វើ Legend សម្រាប់ប្រភេទសេវា 3 និងកម្រិតចំនួនអ្នកប្រើ 3។
សាកល្បងជាមួយមិត្តម្នាក់ដោយមិនពន្យល់ ហើយកត់ការបកស្រាយរបស់គាត់។
QGIS៖ ប្រើ Categorized លើប្រភេទសេវា និង Graduated លើបរិមាណ។ កំណត់ symbol size ជាមមសម្រាប់សញ្ញាដែលត្រូវមានទំហំថេរនៅលើក្រដាស។ ពិនិត្យនៅមាត្រដ្ឋានគោលដៅ មុន Export។
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។
ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 6 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស?
ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
សកម្មភាពអនុវត្ត
ធ្វើ លំហាត់ទី៦ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
មេរៀនទី៦
ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន
ការយល់ច្រឡំទី១
✗ «ពណ៌ច្រើន ធ្វើឱ្យផែនទីស្អាតជាង»
↓
✓ ពណ៌ច្រើនពេកបំបាត់ឋានានុក្រម។ ប្រើពណ៌តិច ហើយឱ្យវាមានន័យ។
ការយល់ច្រឡំទី២
✗ «ទំហំសញ្ញាគួរគុណនឹងតម្លៃដោយផ្ទាល់»
↓
✓ ភ្នែកអានផ្ទៃ។ កាំត្រូវគុណនឹងឫសការ៉េនៃតម្លៃ។
ការយល់ច្រឡំទី៣
✗ «អថេរច្រើនក្នុងសញ្ញាតែមួយ ផ្ដល់ព័ត៌មានច្រើនជាង»
↓
✓ ទំហំ + ពណ៌ + រាងក្នុងសញ្ញាតែមួយ ធ្វើឱ្យអ្នកអានច្រឡំ។ ប្រើមួយ ឬពីរ។
ការយល់ច្រឡំទី៤
✗ «សញ្ញាលំនាំដើមរបស់ QGIS គ្រប់គ្រាន់»
↓
✓ លំនាំដើមមិនស្គាល់ទិន្នន័យ ឬអ្នកអានរបស់អ្នកទេ។ វាជាចំណុចចាប់ផ្ដើម មិនមែនលទ្ធផលទេ។
ការយល់ច្រឡំទី៥
✗ «សញ្ញាដែលច្បាស់លើអេក្រង់ ច្បាស់លើក្រដាស»
↓
✓ អេក្រង់មានពន្លឺ និងភាពច្បាស់ខុសពីក្រដាស។ ត្រូវសាកល្បងបោះពុម្ពទំហំពិត។
ការយល់ច្រឡំទី៦
✗ «ពណ៌ក្រហមតែងមានន័យថាសត្រូវ ឬគ្រោះថ្នាក់»
↓
✓ អត្ថន័យពណ៌អាស្រ័យលើអនុសញ្ញា។ លើផែនទីស្ថានការណ៍ខ្មែរ ក្រហមជាកម្លាំងយើង ប៉ុន្តែលើផែនទី NATO ក្រហមជាសត្រូវ។ គ្មានសញ្ញាសម្គាល់ទេ អ្នកអានអាចយល់ផ្ទុយទាំងស្រុង។
សេចក្ដីសង្ខេប
អថេរមើលឃើញជាភាសានៃផែនទី។ ទំហំ និងតម្លៃពន្លឺបង្ហាញលំដាប់ និងបរិមាណ ឯពណ៌ រាង និងទិសដៅបង្ហាញភាពខុសគ្នា។ ការជ្រើសអថេរត្រូវផ្គូផ្គងនឹងកម្រិតរង្វាស់នៃទិន្នន័យ។
និមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃមានក្បួនផ្ទាល់ខ្លួន ហើយសញ្ញាសមាមាត្រត្រូវធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមផ្ទៃ។ ឋានានុក្រមមើលឃើញធ្វើឱ្យធាតុសំខាន់លេចធ្លោ។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
មុនជ្រើសពណ៌ ឬទំហំ ត្រូវសួរថា «ទិន្នន័យនេះជាប្រភេទ លំដាប់ ឬបរិមាណ?» ចម្លើយកំណត់អថេរដែលត្រឹមត្រូវ។
ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|
| អថេរមើលឃើញ | Visual variables | ទំហំ ពណ៌ រាង ... |
| ផែនទីស្ថានការណ៍ | Tactical situation map / operational overlay | ស្រទាប់សញ្ញាលើផែនទីទីសណ្ឋាន |
| ខ្សែដំណាក់កាល | Phase line | ខ្សែយោងសម្រាប់គ្រប់គ្រងចលនា |
| អនុសញ្ញាពណ៌ | Colour convention | ក្បួនកំណត់អត្ថន័យពណ៌ (ឧ. APP-6) |
| តម្លៃពន្លឺ | Value / lightness | ស្រាល ↔ ដិត |
| ពណ៌ | Hue | ក្រហម ខៀវ បៃតង |
| វាយនភាព | Texture / pattern | លំនាំចំណុច ឬខ្សែ |
| ឋានានុក្រមមើលឃើញ | Visual hierarchy | លំដាប់ដែលភ្នែកមើល |
ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស (ត)
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|
| សញ្ញាសមាមាត្រ | Proportional symbol | ទំហំតាមឫសការ៉េនៃតម្លៃ |
| និមិត្តសញ្ញាតាមប្រភេទ | Categorized symbology | ពណ៌ ឬរាងតាមថ្នាក់ |
| និមិត្តសញ្ញាតាមច្បាប់ | Rule-based symbology | តាមលក្ខខណ្ឌ |
សំណួររំលឹក
- ពេលណាប្រើ Categorized និងពេលណាប្រើ Graduated ក្នុង QGIS?
- សម្រាប់ស្រទាប់
Kh_Main_Roads_MPWT2014 ដែលមានវាលថ្នាក់ផ្លូវ និងស្ថានភាពផ្ទៃផ្លូវ ស្នើអថេរមើលឃើញសម្រាប់នីមួយៗ។ - ផែនទីមួយប្រើពណ៌ ១២ ផ្សេងសម្រាប់ប្រភេទគម្របដី ១២។ ផ្ដល់មតិ និងជម្រើសផ្សេង។
សំណួររំលឹក
- រង្វង់តំណាងភូមិ ២ ៥០០ នាក់ មានកាំ ៥ មម។ ភូមិ ១០ ០០០ នាក់ គួរមានកាំប៉ុន្មាន?
- ផែនទីទឹកជំនន់មួយ ដែលព្រំខេត្តដិតជាងតំបន់ជំនន់។ ពន្យល់បញ្ហាឋានានុក្រម និងវិធីកែ។
- រចនាសញ្ញាចំណុចសម្រាប់ប្រភេទសេវាសាធារណៈបួន (សាលា មណ្ឌលសុខភាព ប៉ុស្តិ៍ប៉ូលិស ផ្សារ) ហើយពន្យល់ការជ្រើសរបស់អ្នក។
កិច្ចការខ្លី
ជ្រើសផែនទីមួយពីរបាយការណ៍ ឬកាសែត។ រាយអថេរមើលឃើញដែលវាប្រើ និងទិន្នន័យដែលអថេរនីមួយៗតំណាង។ កំណត់ថាការផ្គូផ្គងត្រឹមត្រូវឬទេ ហើយគូសរូបព្រាងផែនទីដដែល ជាមួយនិមិត្តសញ្ញាដែលអ្នកស្នើ។
មេរៀនបន្ទាប់
យើងអាចជ្រើសអថេរត្រឹមត្រូវហើយ។ ប៉ុន្តែពេលទិន្នន័យជាបរិមាណ (ដង់ស៊ីតេប្រជាជន) យើងត្រូវបែងចែកវាជាថ្នាក់មុនដាក់ពណ៌។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីដដែលពីរ ដែលចាត់ថ្នាក់ខុសគ្នា ហើយសួរ៖
«ទិន្នន័យដូចគ្នា ប៉ុន្តែផែនទីមួយបង្ហាញវិសមភាពខ្លាំង មួយទៀតបង្ហាញស្មើៗគ្នា។ ហេតុអ្វី?»
អរគុណ
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី៦
https://khgeo.github.io/cartography/lessons/lesson-06.html