ផែនទីទីសណ្ឋាន ខ្សែរយៈកម្ពស់ និងក្រឡាកូអរដោនេ

ផែនទីទីសណ្ឋាន

ផែនទីទីសណ្ឋាន បង្ហាញទាំងវត្ថុធម្មជាតិ និងវត្ថុមនុស្សបង្កើត ព្រមទាំងកម្ពស់។

វាត្រូវបានផលិតជាស៊េរីសន្លឹកតាមមាត្រដ្ឋានស្តង់ដារ។ នៅកម្ពុជា មាត្រដ្ឋានដែលប្រើញឹកញាប់គឺ ១ : ៥០ ០០០ និង ១ : ១០០ ០០០។

ព័ត៌មាននៅ គែមផែនទី (Map margin) ដែលត្រូវអានមុនប្រើ៖

ខ្សែរយៈកម្ពស់

ក្បួនសំខាន់៖ V នៃខ្សែរយៈកម្ពស់ដែលឆ្លងកាត់ស្ទឹង ចង្អុលទៅដើមទឹក (ទៅតំបន់ខ្ពស់)។

នេះជាវិធីលឿនបំផុតដើម្បីបែងចែកជ្រលង និងជួរភ្នំលើផែនទី។

ជម្រាល និងផ្នែកកាត់បញ្ឈរ

ជម្រាល (Slope) = កម្ពស់ឡើង ÷ ចម្ងាយផ្ដេក។

ជម្រាល និងផ្នែកកាត់បញ្ឈរ

ឧទាហរណ៍៖ ឆ្លងកាត់ចន្លោះខ្សែរយៈកម្ពស់ ១០ ចន្លោះ ដែលមានចន្លោះ ២០ ម ក្នុងចម្ងាយផ្ដេក ១ ០០០ ម → Δh = ២០០ ម → ជម្រាល = ២០០ ÷ ១ ០០០ = ២០% (ប្រហែល ១១°)។

ផ្នែកកាត់បញ្ឈរ (Profile) គឺជាក្រាបកម្ពស់តាមបណ្ដោយខ្សែមួយ។ វាបង្ហាញភាពចោត ការឡើងចុះ និងថាតើមើលឃើញពីចំណុច A ទៅ B ឬអត់ (Line of sight)។

លេខយោងក្រឡា

ក្បួន «ស្ដាំមុន ឡើងក្រោយ» (Eastings first, Northings second)៖

ការបង្ហាញរលកដីបែបផ្សេង

ក្រៅពីខ្សែរយៈកម្ពស់ រូបរាងដីអាចបង្ហាញដោយ៖

ការបង្ហាញរលកដីបែបផ្សេង

ការបញ្ចូលខ្សែរយៈកម្ពស់លើស្រមោលភ្នំ ជាការអនុវត្តល្អបំផុតលើផែនទីទំនើប។

ការគណនាស្រមោលភ្នំ និងជម្រាលពី DEM ជាខ្លឹមសារមេរៀនទី១៣ សៀវភៅទី២ ឯមេរៀននេះផ្ដោតលើ ការអាន និងការបង្ហាញ។

បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ

ក្រុមសិក្សាត្រូវជ្រើសខ្សែដើរឆ្លងភ្នំ។

ខ្សែខ្លីលើផែនទីអាចឡើងចោតជាងខ្សែវែងដែលជៀសកំពូល។ ប្រើគំរូកម្ពស់សំយោគក្នុងវគ្គនេះសម្រាប់សាកល្បង។

ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ

ខ្សែរយៈកម្ពស់មួយមានកម្ពស់ថេរ។

• ចន្លោះខ្សែជិតគ្នាបង្ហាញការប្ដូរកម្ពស់លឿនក្នុងចម្ងាយផ្ដេកតិច។
• ការប្រៀបធៀបជម្រាលត្រូវធ្វើលើផែនទីដែលមានមាត្រដ្ឋាន និង contour interval ដូចគ្នា។
• ការប្ដូរចន្លោះខ្សែពី 20 ម ទៅ 100 ម មិនធ្វើឱ្យដីរាបជាងមុនទេ។

ផ្នែកកាត់បញ្ឈរជាខ្សែកម្ពស់តាមផ្លូវដែលបានជ្រើស។ បើអ័ក្សកម្ពស់ពង្រីកខ្លាំងជាងអ័ក្សចម្ងាយ រូបភ្នំមើលចោតជាងពិត។ ត្រូវអានឯកតាអ័ក្សទាំងពីរ និងកុំវាស់មុំដោយភ្នែកលើ profile ដែលមាន vertical exaggeration។

មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់

រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។

ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។

គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង

ពីខ្សែ 100 ម ទៅ 200 ម មានចន្លោះកម្ពស់ 100 ម។

• បើចម្ងាយផ្ដេក 500 ម ជម្រាលមធ្យម = 100/500 × 100 = 20%។
• មុំ = arctan(0.2) ≈ 11.3°។
• 20% មិនស្មើ 20° ទេ។
• ខ្សែ 6 ដែលរាប់ទាំងខ្សែដើម និងខ្សែចុង មានតែ 5 ចន្លោះ៖ 5 × 20 = 100 ម។

បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS

បញ្ហាប្រឈម៖ ជ្រើសខ្សែ A–B ពីរដែលមានចម្ងាយស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែមានការឡើងចុះខុសគ្នា។

គូស profile ទាំងពីរ និងពន្យល់មូលហេតុជ្រើសខ្សែដើរ។ គំរូនេះមិនប្រើសម្រាប់ផ្លូវសុវត្ថិភាពពិតទេ។

QGIS៖ ប្រើ dem_sample_synthetic.tif ក្នុង assets/data/lab-05។ បង្កើត Contour ចន្លោះ 20 ម និង 100 ម។ ប្រើ Elevation Profile បើកំណែ QGIS គាំទ្រ ឬ Identify កម្ពស់តាមខ្សែ។ ប្រៀបធៀបដោយប្រើ DEM ដដែល។

បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS

លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។

ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 5 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។

សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង

សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស?

ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។