បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
ស្រមៃថាក្រុមការងារមួយកំពុងសិក្សាការធ្វើដំណើររបស់សិស្សទៅសាលារៀនក្នុងឃុំមួយ។ នៅក្នុងតំបន់សិក្សាមានភូមិ សាលារៀន ផ្លូវ និងទន្លេ។
នៅពេលមើលតែទីតាំងភូមិ និងសាលារៀនលើផែនទី ក្រុមការងារឃើញថាសាលាមួយស្ថិតនៅជិតភូមិជាងសាលាមួយទៀត។ ប៉ុន្តែរវាងភូមិ និងសាលាដែលមើលទៅនៅជិតនោះមានទន្លេ។ ប្រជាជនត្រូវធ្វើដំណើរទៅកាន់ស្ពានដែលនៅឆ្ងាយ មុននឹងឆ្លងទៅសាលា។
តើ «នៅជិត» មានន័យថាចម្ងាយត្រង់ ចម្ងាយតាមផ្លូវ ឬពេលវេលាធ្វើដំណើរ?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង ក្នុងមុខវិជ្ជាសរុប ៤៥ ម៉ោង · មេរៀនទី ១ ក្នុងចំណោម ១២
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
មេរៀននេះផ្ដល់មូលដ្ឋានសម្រាប់មេរៀនទាំងអស់ក្នុងសៀវភៅ។ វាផ្ដោតលើការយល់ពី GIS ការកំណត់សំណួរភូមិសាស្ត្រ និងការរៀបចំដំណើរការការងារ។ និស្សិតនឹងប្រើ QGIS ដើម្បីសង្កេតទិន្នន័យ និងទំនាក់ទំនងតាមទីតាំង។ វិធីវិភាគលម្អិតនឹងសិក្សានៅមេរៀនបន្ទាប់។
ចំណេះដឹងអំពី មាត្រដ្ឋាន ចំណោល និងការរចនាផែនទី ត្រូវយោងទៅសៀវភៅទី១៖ ផែនទីវិទ្យា។ សៀវភៅនេះមិនបង្រៀនទ្រឹស្ដីទាំងនោះឡើងវិញទេ។ យើងប្រើវាជាឧបករណ៍។
កំណត់សម្គាល់៖ ឈ្មោះ ទីតាំង និងតួលេខក្នុងករណីសិក្សានេះសុទ្ធតែជា ទិន្នន័យសន្មត សម្រាប់ការបង្រៀន។ វាមិនតំណាងទីកន្លែងពិតណាមួយឡើយ។
ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (Geographic Information System — GIS) គឺជាប្រព័ន្ធដែលរួមបញ្ចូលមនុស្ស ទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា សម្រាប់ប្រមូល រក្សាទុក គ្រប់គ្រង វិភាគ …
លក្ខណៈសំខាន់របស់ GIS គឺការភ្ជាប់ព័ត៌មានអំពី ទីតាំងរបស់វត្ថុ ទៅនឹង ព័ត៌មានពិពណ៌នាអំពីវត្ថុនោះ។ ការភ្ជាប់នេះអនុញ្ញាតឱ្យយើងសិក្សាលំនាំ និងទំនាក់ទំនងក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រ។
ឧទាហរណ៍ ទិន្នន័យសាលារៀនអាចមាន៖
នៅក្នុង GIS ទីតាំងសាលាលើផែនទីភ្ជាប់ទៅនឹងកំណត់ត្រាព័ត៌មានរបស់សាលានោះ។
អ្នកប្រើអាចជ្រើសរើសសាលាលើផែនទី ហើយមើលព័ត៌មានរបស់វា ឬស្វែងរកសាលាតាមលក្ខខណ្ឌណាមួយ ហើយបង្ហាញទីតាំងរបស់វាលើផែនទី។
GIS មិនមែនគ្រាន់តែជាកម្មវិធីគូសផែនទីទេ។ កម្មវិធីជាច្រើនអាចបង្ហាញផែនទីបាន។ អ្វីដែលកំណត់ GIS គឺសមត្ថភាព គណនា លើទីតាំង៖ រកចម្ងាយ រកតំបន់ត្រួតគ្នា បូកតម្លៃតាមតំបន់។
ចូរពន្យល់ GIS ដោយប្រើពាក្យរបស់អ្នក និងលើកឧទាហរណ៍មួយ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ក្នុងមេរៀននេះ យើងប្រើពាក្យ ទិន្នន័យ សម្រាប់អង្គហេតុ ឬតម្លៃដែលបានកត់ត្រា។
ពាក្យ ព័ត៌មាន សំដៅលើអត្ថន័យដែលទទួលបានពីការរៀបចំ ប្រៀបធៀប ឬបកស្រាយទិន្នន័យក្នុងបរិបទមួយ។
ឧទាហរណ៍៖
ការបកស្រាយត្រូវផ្អែកលើអ្វីដែលទិន្នន័យអាចប្រាប់បាន។
ចំនួនប្រជាជនសរុបមិនអាចជំនួសចំនួនកុមារក្នុងវ័យសិក្សាដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។
នៅពេលពិនិត្យទិន្នន័យមួយ គួរសួរ៖
| សំណួរ | អត្ថន័យ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| នៅឯណា? | ទីតាំង ឬធរណីមាត្រ | ទីតាំងយោងរបស់ភូមិ V1 |
| មានលក្ខណៈអ្វី? | គុណលក្ខណៈ | ឈ្មោះភូមិ និងចំនួនប្រជាជន |
| នៅពេលណា? | កាលបរិច្ឆេទ ឬរយៈពេលដែលទិន្នន័យតំណាង | ចំនួនប្រជាជននៅកាលបរិច្ឆេទយោងមួយ |
តារាងទី១.១៖ ទិន្នន័យភូមិសន្មត
| លេខសម្គាល់ | ឈ្មោះ | ចំនួនប្រជាជន | កាលបរិច្ឆេទយោង |
|---|---|---|---|
| V1 | ភូមិគំរូ ក | ៦០០ | ២០២៦-០១-០១ |
| V2 | ភូមិគំរូ ខ | ៩០០ | ២០២៦-០១-០១ |
| V3 | ភូមិគំរូ គ | ៤០០ | ២០២៦-០១-០១ |
ទីតាំងរបស់ភូមិនីមួយៗត្រូវបានរក្សាទុកជាមួយកំណត់ត្រាខាងលើក្នុងទិន្នន័យ GIS។
លេខសម្គាល់ V1, V2 និង V3 ជួយឱ្យយើងស្គាល់វត្ថុនីមួយៗដោយច្បាស់លាស់។
កាលបរិច្ឆេទមានសារៈសំខាន់ ព្រោះលក្ខណៈរបស់ទីតាំងអាចប្រែប្រួល។ ផ្លូវដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់បានអាចខូច សាលាថ្មីអាចបើក និងចំនួនប្រជាជនអាចកើនឡើង។ ដូច្នេះ ទិន្នន័យត្រឹមត្រូវនៅពេលមួយ អាចលែងសមស្របសម្រាប់សំណួរនៅពេលក្រោយ។
តើសមាសធាតុទាំងប្រាំរបស់ GIS មានតួនាទីខុសគ្នាដូចម្ដេច?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
សម្រាប់មេរៀននេះ យើងសិក្សា GIS តាមសមាសធាតុចំនួនប្រាំ៖ មនុស្ស ទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ ផ្នែករឹង និងកម្មវិធី។
រូបទី១.១៖ សមាសធាតុទាំងប្រាំធ្វើការរួមគ្នា។ មនុស្សកំណត់បញ្ហា ទិន្នន័យជាអ្វីដែលយើងវិភាគ វិធីសាស្ត្រជាលក្ខខណ្ឌ ផ្នែករឹងជាឧបករណ៍ និងកម្មវិធីជាកន្លែងអនុវត្ត។ …
មនុស្សជាអ្នកកំណត់បញ្ហា ប្រមូលទិន្នន័យ ជ្រើសរើសវិធីវិភាគ ពិនិត្យលទ្ធផល និងប្រើព័ត៌មានសម្រាប់ការសម្រេចចិត្ត។
អ្នកចូលរួមក្នុងការងារ GIS អាចរួមមាន៖
ក្នុងករណីសាលារៀន អ្នកវិភាគអាចមើលឃើញផ្លូវមួយក្នុងទិន្នន័យ ប៉ុន្តែអ្នករស់នៅមូលដ្ឋានអាចដឹងថាផ្លូវនោះលិចទឹកនៅរដូវវស្សា។
ចំណេះដឹងរបស់មនុស្សជួយកែលម្អទាំងទិន្នន័យ និងការបកស្រាយ។
ទិន្នន័យជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគ។
វាអាចមកពីការស្ទង់ទីវាល ផែនទី តារាងស្ថិតិ ឧបករណ៍កំណត់ទីតាំង ឬរូបភាពពី ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ។
សំណួរខុសគ្នាត្រូវការទិន្នន័យខុសគ្នា។ ឧទាហរណ៍៖
មុនប្រើទិន្នន័យ ត្រូវពិនិត្យថាវាគ្របដណ្ដប់តំបន់ត្រូវការ មានកម្រិតលម្អិតសមស្រប និងតំណាងពេលវេលាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសំណួរសិក្សា។
ហេតុអ្វីទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រត្រូវមានកាលបរិច្ឆេទយោង?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រគឺជាគោលការណ៍ លក្ខខណ្ឌ និងជំហានដែលប្រើដើម្បីបម្លែងទិន្នន័យទៅជាលទ្ធផល។
ឧទាហរណ៍ ក្នុងការសិក្សាសាលាដែលនៅជិតភូមិ យើងត្រូវកំណត់ជាមុនថា៖
លក្ខខណ្ឌទាំងនេះជាផ្នែកនៃវិធីសាស្ត្រ។
ការកត់ត្រាវាធ្វើឱ្យអ្នកដទៃយល់ពីលទ្ធផល និងអាចធ្វើការវិភាគឡើងវិញបាន។
ផ្នែករឹងសំដៅលើឧបករណ៍ដែលប្រើសម្រាប់ប្រមូល ដំណើរការ រក្សាទុក និងបង្ហាញទិន្នន័យ។
ឧទាហរណ៍មានកុំព្យូទ័រ ឧបករណ៍ផ្ទុកទិន្នន័យ ទូរស័ព្ទ ឧបករណ៍ GNSS/GPS និងម៉ាស៊ីនបោះពុម្ព។
ការជ្រើសរើសឧបករណ៍គួរសមស្របនឹងការងារ។ លំហាត់ដែលមានទិន្នន័យតិចអាចធ្វើលើកុំព្យូទ័រទូទៅ ខណៈការដំណើរការទិន្នន័យធំអាចត្រូវការធនធានបន្ថែម។
កម្មវិធីផ្ដល់ឧបករណ៍សម្រាប់បើក កែសម្រួល គ្រប់គ្រង វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យ។
ក្នុងសៀវភៅនេះ យើងប្រើ QGIS សម្រាប់ការអនុវត្ត។
ការចេះប្រើកម្មវិធីត្រូវភ្ជាប់ជាមួយការយល់សំណួរ ទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍ កម្មវិធីអាចបង្កើតលទ្ធផលតាមប៉ារ៉ាម៉ែត្រដែលបានបញ្ចូល ប៉ុន្តែអ្នកប្រើត្រូវវាយតម្លៃថាប៉ារ៉ាម៉ែត្រនោះសមស្របនឹងបញ្ហាឬទេ។
ការងារ GIS ដែលមានគុណភាពត្រូវការទិន្នន័យសមស្រប វិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងមនុស្សដែលអាចពន្យល់លទ្ធផលបាន។ កម្មវិធីជាសមាសធាតុដែលងាយជំនួសបំផុត។
តើស្រទាប់ទិន្នន័យជួយឱ្យយើងយល់បញ្ហាសាលារៀនដូចម្ដេច?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
មុខងាររបស់ GIS អាចរៀបចំជាប្រាំមួយក្រុមសម្រាប់ការសិក្សាមូលដ្ឋាន៖
| មុខងារ | ការងារដែលអនុវត្ត | ឧទាហរណ៍ក្នុងករណីសាលារៀន |
|---|---|---|
| ប្រមូល និងបញ្ចូល | ទទួលទិន្នន័យពីប្រភពផ្សេងៗ | បញ្ចូលទីតាំងសាលា និងតារាងព័ត៌មានសាលា |
| រក្សាទុក និងគ្រប់គ្រង | រៀបចំទិន្នន័យ និងទំនាក់ទំនងរបស់វា | ភ្ជាប់ទីតាំងសាលាទៅនឹងលេខសម្គាល់ |
| ពិនិត្យ និងកែសម្រួល | រកទិន្នន័យខ្វះ ស្ទួន ឬមិនស្របគ្នា | ពិនិត្យថាសាលាមួយត្រូវបានកត់ត្រាពីរដងឬទេ |
| ស្វែងរក និងជ្រើសរើស | រកវត្ថុដែលបំពេញលក្ខខណ្ឌ | ជ្រើសរើសសាលាបឋមសិក្សា |
| វិភាគ | សិក្សាចម្ងាយ លំនាំ និងទំនាក់ទំនង | ប្រៀបធៀបចម្ងាយពីភូមិទៅសាលា |
| បង្ហាញ និងចែករំលែក | បង្កើតផែនទី តារាង និងរបាយការណ៍ | បង្ហាញភូមិដែលមានចម្ងាយធ្វើដំណើរវែង |
ក្នុងការងារជាក់ស្ដែង មុខងារទាំងនេះអាចត្រូវប្រើច្រើនដង។
ឧទាហរណ៍ បន្ទាប់ពីវិភាគ យើងអាចរកឃើញថាទិន្នន័យផ្លូវខ្វះ ហើយត្រូវត្រឡប់ទៅប្រមូល និងកែសម្រួលទិន្នន័យបន្ថែម។
ស្រទាប់ទិន្នន័យ (Layer) ជារបៀបរៀបចំ និងបង្ហាញទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រតាមប្រធានបទ ឬប្រភពដែលពាក់ព័ន្ធ។
ក្នុងតំបន់សិក្សាមួយ យើងអាចមានស្រទាប់៖ ភូមិ · សាលារៀន · ផ្លូវ · ទន្លេ · ស្ពាន។
នៅពេលស្រទាប់មានទីតាំងយោងស្របគ្នា យើងអាចបង្ហាញវារួមគ្នា ដើម្បីសង្កេតទំនាក់ទំនងរវាងប្រធានបទ។
រូបទី១.២៖ ខាងឆ្វេង ស្រទាប់ចំណុចបង្ហាញតែ ទីតាំង ដូច្នេះ S1 មើលទៅជិត V1 ជាង។ ខាងស្ដាំ ស្រទាប់ផ្លូវ និងទន្លេបន្ថែម ការតភ្ជាប់ ហើយបង្ហាញថាទន្លេបំបែក V1 ពី S1។ …
ក្នុងរូបនេះ ស្រទាប់ចំណុចអនុញ្ញាតឱ្យយើងមើលឃើញភាពជិតឆ្ងាយតាមទីតាំង។
ប៉ុន្តែស្រទាប់ផ្លូវ និងទន្លេធ្វើឱ្យយើងយល់ថាការធ្វើដំណើរមានលក្ខខណ្ឌ និងឧបសគ្គ។
ការដាក់ស្រទាប់រួមគ្នាជួយបង្កើតសំណួរ និងការសន្មតដំបូង។ ដើម្បីទទួលបានចម្លើយជាតួលេខ យើងត្រូវកំណត់វិធីវាស់ ឬវិភាគឱ្យច្បាស់។
រំកិលគ្រាប់រំកិល ដើម្បីបំបែកផែនទីក្រុងកំពង់ឆ្នាំងជាស្រទាប់ៗ។ បិទស្រទាប់ណាមួយ ហើយសង្កេតថាព័ត៌មានអ្វីបាត់។
តើការគិតតាមលំហមានធាតុសំខាន់ៗអ្វីខ្លះ?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ក្នុងទិន្នន័យគំរូ ភូមិនីមួយៗតំណាងដោយចំណុចមួយ។
ចំណុចនេះជាទីតាំងយោងរបស់ភូមិ។ វាមិនបង្ហាញព្រំប្រទល់ភូមិ ឬទីតាំងផ្ទះនីមួយៗទេ។
ដូច្នេះ ចម្ងាយពីចំណុចភូមិទៅសាលាតំណាងឱ្យចម្ងាយពីទីតាំងយោងដែលបានជ្រើសរើស។ ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមផ្នែកផ្សេងៗនៃភូមិអាចមានចម្ងាយធ្វើដំណើរខុសគ្នា។
ការស្គាល់អត្ថន័យនៃវត្ថុដែលទិន្នន័យតំណាង ជួយឱ្យយើងកំណត់ថាលទ្ធផលអាចប្រើសន្និដ្ឋានអ្វីបានខ្លះ។ គំរូទិន្នន័យ និងការជ្រើសរើសរបៀបតំណាងនឹងសិក្សាលម្អិតក្នុង មេរៀនទី២។
ក្នុងភូមិវិទ្យា ពាក្យ លំហ សំដៅលើទីកន្លែង ទំហំ ការរៀបចំ និងទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុ ឬបាតុភូតក្នុងតំបន់មួយ។
ការគិតតាមលំហ (Spatial Thinking) គឺការប្រើទីតាំង ទំហំ ចម្ងាយ ទិស លំនាំ និងទំនាក់ទំនង ដើម្បីរៀបចំបញ្ហា ស្វែងរកចម្លើយ និងពន្យល់លទ្ធផល។
ឧទាហរណ៍ នៅពេលយើងសួរថា «ហេតុអ្វីភូមិមួយធ្វើដំណើរទៅសាលាយូរជាងភូមិមួយទៀត?» យើងកំពុងពិចារណាទាំងទីតាំង និងរបៀបដែលទីតាំងទាំងនោះតភ្ជាប់គ្នា។
ការគិតតាមលំហអាចបែងចែកជាធាតុភ្ជាប់គ្នាចំនួនបី៖ គោលគំនិតអំពីលំហ ឧបករណ៍តំណាង និងដំណើរការរកហេតុផល។
| ធាតុ | ការអនុវត្តក្នុងករណីសាលារៀន |
|---|---|
| គោលគំនិតអំពីលំហ | ទីតាំងភូមិ ចម្ងាយ ទន្លេ និងការតភ្ជាប់តាមផ្លូវ |
| ឧបករណ៍តំណាង | ផែនទី គំនូសបណ្ដាញ និងតារាងចម្ងាយ |
| ការរកហេតុផល | ប្រៀបធៀបផ្លូវ ពន្យល់ឥទ្ធិពលរបស់ទន្លេ និងពិនិត្យការសន្មត |
ទីតាំងឆ្លើយសំណួរថា «វត្ថុស្ថិតនៅឯណា?
»។
ទីតាំងអាចពិពណ៌នាតាមកូអរដោនេ ឬតាមទំនាក់ទំនងជាមួយទីកន្លែងផ្សេង។ ឧទាហរណ៍ «សាលាស្ថិតនៅខាងកើតទន្លេ» ជាការពិពណ៌នាទីតាំងធៀបនឹងវត្ថុមួយទៀត។
ភាពជិតឆ្ងាយពាក់ព័ន្ធនឹងការបំបែករវាងទីតាំង។
យើងអាចបង្ហាញវាជាចម្ងាយប្រវែង ពេលវេលា ឬថ្លៃធ្វើដំណើរ តាមសំណួរសិក្សា។
មុននឹងនិយាយថាទីតាំងមួយ «ជិត» ត្រូវបញ្ជាក់ថាកំពុងប្រើរង្វាស់អ្វី។
ការតភ្ជាប់ពិចារណាថាតើវត្ថុ ឬទីតាំងមានផ្លូវទំនាក់ទំនងគ្នាដែរឬទេ។
ភូមិពីរអាចនៅជិតគ្នា ប៉ុន្តែមិនមានផ្លូវឆ្លងកាត់ដោយផ្ទាល់។ ផ្លូវពីរអាចមើលទៅប្រសព្វគ្នាលើផែនទី ប៉ុន្តែបើមួយជាស្ពានអាកាស វាអាចមិនអនុញ្ញាតឱ្យបត់ចូលគ្នានៅចំណុចប្រសព្វនោះទេ។
គោលគំនិតនេះពិចារណាថាតើទីតាំងមួយស្ថិតនៅក្នុងព្រំប្រទល់ណាមួយឬទេ។
ឧទាហរណ៍៖ តើសាលាណាខ្លះស្ថិតក្នុងឃុំមួយ? ដើម្បីឆ្លើយ ត្រូវមានទាំងទីតាំងសាលា និងព្រំប្រទល់ឃុំ។
លំនាំពិចារណារបៀបដែលវត្ថុចែកចាយក្នុងតំបន់។
យើងអាចសង្កេតឃើញការប្រមូលផ្ដុំ ការរាយប៉ាយ ឬការរៀបចំតាមបន្ទាត់ ដូចជាតាមផ្លូវ។
ការសង្កេតឃើញលំនាំជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការសិក្សា។ ការពន្យល់មូលហេតុត្រូវការភស្តុតាងបន្ថែម។
ទីតាំង ទំហំ និងលក្ខណៈរបស់បាតុភូតអាចប្រែប្រួល។
ការគិតតាមលំហក៏ត្រូវពិចារណាថា អ្វីកើតឡើងនៅពេលណា និងរយៈពេលណាដែលកំពុងប្រៀបធៀប។
ឧទាហរណ៍ ការបើកសាលាថ្មីអាចផ្លាស់ប្ដូរចម្ងាយទៅសាលា ខណៈការបិទផ្លូវមួយអាចផ្លាស់ប្ដូរផ្លូវធ្វើដំណើរ។
រូបទី១.៣៖ ខ្សែកាត់ក្រហមជាចម្ងាយត្រង់ ដែលមិនគិតពីទន្លេ និងផ្លូវ។ ខ្សែត្នោតជាចម្ងាយតាមផ្លូវពិត។ ចម្ងាយទាំងអស់ជាតម្លៃសន្មត។ សន្មតថាអាចឆ្លងទន្លេបានតែតាមស្ពាន ហើយផ្លូវទាំងអស់ធ្វើដំណើរបានទាំងពីរទិស។
រំកិលទីតាំងស្ពាន ហើយចុចលើចំណុចប្រសព្វ ដើម្បីផ្លាស់ទីភូមិ។ រកទីតាំងដែលសាលា «ជិតជាងគេ» តាមចម្ងាយត្រង់ និងតាមផ្លូវ ខុសគ្នា។
សំណួរជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការងារ GIS។
| ប្រភេទសំណួរ | ឧទាហរណ៍ | ទិន្នន័យដែលត្រូវការ |
|---|---|---|
| ទីតាំង៖ នៅឯណា? | តើសាលារៀនស្ថិតនៅឯណាខ្លះ? | ទីតាំង និងលេខសម្គាល់សាលា |
| លក្ខខណ្ឌ៖ មានអ្វីបំពេញលក្ខខណ្ឌ? | តើភូមិណាមានប្រជាជនលើស ៥០០ នាក់? | ទីតាំងភូមិ ចំនួនប្រជាជន និងកាលបរិច្ឆេទ |
| ភាពជិតឆ្ងាយ៖ ឆ្ងាយប៉ុនណា? | តើសាលាណាមានចម្ងាយតាមផ្លូវខ្លីបំផុតពីភូមិ? | ភូមិ សាលា ផ្លូវ និងការតភ្ជាប់ |
| ការស្ថិតក្នុងតំបន់៖ នៅក្នុងព្រំប្រទល់ណា? | តើឃុំនីមួយៗមានសាលាប៉ុន្មាន? | សាលា និងព្រំប្រទល់ឃុំ |
| លំនាំ៖ ចែកចាយដូចម្ដេច? | តើសាលាប្រមូលផ្ដុំនៅផ្នែកណានៃស្រុក? | ទីតាំងសាលា និងបរិបទតំបន់សិក្សា |
| ការប្រែប្រួល៖ ផ្លាស់ប្ដូរដូចម្ដេច? | តើទីតាំងសាលាបានប្រែប្រួលក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំដូចម្ដេច? | ទិន្នន័យដែលអាចប្រៀបធៀបបានពីកាលបរិច្ឆេទផ្សេងគ្នា |
| សេណារីយ៉ូ៖ បើលក្ខខណ្ឌប្រែប្រួល? | បើផ្លូវមួយបិទ តើចម្ងាយទៅសាលាប្រែប្រួលដូចម្ដេច? | បណ្ដាញផ្លូវ និងលក្ខខណ្ឌមុន និងក្រោយ |
| ប្រភេទសំណួរ | ឧទាហរណ៍ | ទិន្នន័យដែលត្រូវការ |
|---|---|---|
| ភាពសមស្រប៖ តំបន់ណាបំពេញលក្ខខណ្ឌ? | តើទីតាំងណាគួរត្រូវបានសិក្សាបន្ថែមសម្រាប់សាលាថ្មី? | តម្រូវការ ដី ផ្លូវ គ្រោះថ្នាក់ និងលក្ខខណ្ឌជ្រើសរើស |
បញ្ហាដូចជា «សាលារៀនមិនគ្រប់គ្រាន់» មានវិសាលភាពទូលំទូលាយ។
ដើម្បីប្រើ GIS ត្រូវបំបែកវាជាសំណួរដែលច្បាស់ និងអាចពិនិត្យបាន។
«ក្នុងស្រុកសិក្សា តើភូមិណាខ្លះមានចម្ងាយតាមផ្លូវលើសកម្រិតដែលបានកំណត់ទៅសាលាបឋមសិក្សាដែលកំពុងដំណើរការ នៅកាលបរិច្ឆេទសិក្សា?»
សំណួរនេះបញ្ជាក់៖ តំបន់សិក្សា (ស្រុកណាមួយ) · វត្ថុដែលត្រូវវិភាគ (ភូមិ និងសាលាបឋមសិក្សា) · រង្វាស់ (ចម្ងាយតាមផ្លូវ) · លក្ខខណ្ឌ (កម្រិតចម្ងាយ និងស្ថានភាពដំណើរការសាលា) · ពេលវេលា (កាលបរិច្ឆេទសិក្សា)។
កម្រិតចម្ងាយដែលប្រើត្រូវមានប្រភព ឬហេតុផលច្បាស់លាស់។ បើជាតម្លៃសន្មតសម្រាប់លំហាត់ ត្រូវសរសេរថាជាតម្លៃសន្មត។
ដំណើរការការងារ GIS គឺជាលំដាប់សកម្មភាពដែលភ្ជាប់សំណួរទៅនឹងទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផល។
រូបទី១.៤៖ ដំណាក់កាលទាំងប្រាំមួយ។ ខ្សែកាត់ក្រហមបង្ហាញថា បើលទ្ធផលមិនសមហេតុផលនៅដំណាក់កាលទី៥ ត្រូវត្រឡប់ទៅពិនិត្យទិន្នន័យវិញ។ ប្រភព វិធីសាស្ត្រ …
ត្រូវដឹងថាអ្នកណាត្រូវការលទ្ធផល ហើយលទ្ធផលនឹងប្រើសម្រាប់អ្វី។
ការកំណត់សំណួរជួយកំណត់វិសាលភាពការងារ និងជៀសវាងការប្រមូលទិន្នន័យដែលមិនចាំបាច់។
ក្នុងករណីសិក្សា៖ ប្រៀបធៀបចម្ងាយតាមផ្លូវពី V1 ទៅសាលា S1 និង S2។ លទ្ធផលរំពឹងទុក៖ តារាងចម្ងាយ ផែនទីពន្យល់ និងសេចក្ដីសន្និដ្ឋានខ្លី។
| ទិន្នន័យ | មូលហេតុដែលត្រូវការ |
|---|---|
| ទីតាំង V1 | កំណត់ចំណុចចាប់ផ្ដើម |
| ទីតាំង S1 និង S2 | កំណត់គោលដៅដែលត្រូវប្រៀបធៀប |
| បណ្ដាញផ្លូវ | កំណត់ផ្លូវដែលអាចធ្វើដំណើរ |
| ទន្លេ និងស្ពាន | ពិនិត្យឧបសគ្គ និងកន្លែងឆ្លង |
| ស្ថានភាពផ្លូវ | បញ្ជាក់ថាផ្លូវណាអាចប្រើបាន |
សម្រាប់សំណួរចម្ងាយនេះ ចំនួនប្រជាជនមិនចាំបាច់សម្រាប់ការគណនាចម្ងាយទេ។
ប៉ុន្តែវាអាចមានតួនាទីក្នុងសំណួរបន្ទាប់អំពីចំនួនអ្នកដែលអាចទទួលផលពីការកែលម្អសេវា។
ពិនិត្យប្រភព កាលបរិច្ឆេទ ភាពពេញលេញ ទីតាំងយោង និងអត្ថន័យនៃវាលទិន្នន័យ។
ក្នុងករណីបណ្ដាញផ្លូវ គួរពិនិត្យជាពិសេសថា មានផ្លូវ ឬស្ពានខ្វះដែរឬទេ · ផ្លូវដែលគួរតភ្ជាប់គ្នាមានការតភ្ជាប់ក្នុងទិន្នន័យដែរឬទេ · មានផ្លូវដែលលែងប្រើប្រាស់បានដែរឬទេ។
ការមិនមានវត្ថុមួយក្នុងទិន្នន័យ មិនតែងតែមានន័យថាវត្ថុនោះមិនមាននៅលើដីពិតទេ។ វាអាចបណ្ដាលពីការប្រមូលមិនពេញលេញ។
រៀបចំទិន្នន័យឱ្យសមស្របនឹងវិធីវិភាគ ដូចជាពិនិត្យឯកតា ប្រព័ន្ធយោង និងការតភ្ជាប់។
បន្ទាប់មកអនុវត្តវិធីសាស្ត្រដែលឆ្លើយសំណួរ។
ក្នុងមេរៀននេះ យើងគណនាចម្ងាយតាមកំណាត់ផ្លូវដែលបានកំណត់ក្នុងគំនូស។ នៅមេរៀនក្រោយ និស្សិតនឹងសិក្សារបៀបអនុវត្តវិធីវិភាគដោយកម្មវិធី។
ត្រូវសួរថាលទ្ធផលសមហេតុផលឬទេ និងមានវិធីពិនិត្យបន្ថែមអ្វីខ្លះ៖
បើលទ្ធផលមិនសមហេតុផល ត្រូវត្រឡប់ទៅពិនិត្យទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រ។
ការបង្ហាញគួរមានទាំងលទ្ធផល និងព័ត៌មានដែលធ្វើឱ្យអ្នកអានអាចវាយតម្លៃវាបាន៖ សំណួរដែលបានសិក្សា · ប្រភព និងកាលបរិច្ឆេទទិន្នន័យ · វិធីសាស្ត្រ និងការសន្មត · ផែនទី ឬតារាងលទ្ធផល · ដែនកំណត់ និងអ្វីដែលត្រូវសិក្សាបន្ថែម។
ស្តង់ដាររចនាផែនទីត្រូវយោងទៅសៀវភៅទី១៖ ផែនទីវិទ្យា។
GIS ផ្ដល់ភស្តុតាងសម្រាប់គាំទ្រការសម្រេចចិត្ត។ ការសម្រេចចិត្តអំពីសេវាសាធារណៈ ឬការគ្រប់គ្រងដីធ្លីក៏អាចត្រូវពិចារណាធនធាន តម្រូវការសហគមន៍ និងព័ត៌មានផ្សេងទៀត។
ពិនិត្យរូបទី១.៣ ដែលមាន៖
យើងសួរថា៖ សំណួរនេះបញ្ជាក់ច្បាស់អំពីទីតាំងចាប់ផ្ដើម ជម្រើសដែលត្រូវប្រៀបធៀប និងរង្វាស់ដែលត្រូវប្រើ។
តាមតម្លៃក្នុងគំរូ៖ ដូច្នេះ S1 នៅជិតជាងតាមចម្ងាយត្រង់។
ដើម្បីធ្វើដំណើរពី V1 ទៅ S1 តាមផ្លូវដែលបានបង្ហាញ ត្រូវ៖ ដូច្នេះ **ចម្ងាយតាមផ្លូវពី V1 ទៅ S1 = ៤ + ២ + ៤ = ១០ គីឡូម៉ែត្រ។
ចំណែកផ្លូវពី V1 ទៅ S2 មានចម្ងាយ ៣ គីឡូម៉ែត្រ**។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្របគឺ៖
| សាលា | ចម្ងាយត្រង់ពី V1 | ចម្ងាយតាមផ្លូវពី V1 |
|---|---|---|
| S1 | ២ គម | ១០ គម |
| S2 | ៣ គម | ៣ គម |
យើងមិនទាន់អាចសន្និដ្ឋានថា S2 ប្រើពេលធ្វើដំណើរតិចជាងក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទេ ព្រោះមិនមានទិន្នន័យអំពីល្បឿន ស្ថានភាពផ្លូវ ឬមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ។ យើងក៏មិនទាន់អាចសន្និដ្ឋានថា S2 ជាសាលាសមស្របបំផុតសម្រាប់សិស្សទាំងអស់ដែរ។ សំណួរនោះអាចត្រូវការព័ត៌មានបន្ថែមអំពីទីតាំងផ្ទះ កម្រិតសិក្សា សមត្ថភាពទទួលសិស្ស និងលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗ។
ធ្វើ លំហាត់ទី១ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
GIS ជាប្រព័ន្ធដែលភ្ជាប់ព័ត៌មានអំពីទីតាំងទៅនឹងព័ត៌មានពិពណ៌នារបស់ទីតាំងនោះ។ វារួមមានមនុស្ស ទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ ផ្នែករឹង និងកម្មវិធី។
មុខងាររបស់ GIS គ្របដណ្ដប់ការប្រមូល គ្រប់គ្រង ពិនិត្យ ស្វែងរក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យ។ ការរៀបចំទិន្នន័យជាស្រទាប់អនុញ្ញាតឱ្យយើងពិនិត្យប្រធានបទនីមួយៗ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រធានបទ។
ការគិតតាមលំហជួយឱ្យយើងប្រើទីតាំង ចម្ងាយ ការតភ្ជាប់ និងលំនាំ ដើម្បីកំណត់បញ្ហា និងពន្យល់លទ្ធផល។ ករណីសាលារៀនបង្ហាញថានិយមន័យរបស់រង្វាស់ និងបរិបទអាចផ្លាស់ប្ដូរចម្លើយ។
ចម្លើយ GIS ដែលមានប្រយោជន៍កើតចេញពីសំណួរច្បាស់ ទិន្នន័យសមស្រប វិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ និងការបកស្រាយដែលមានភស្តុតាង។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ | Geographic Information System | ប្រព័ន្ធសម្រាប់គ្រប់គ្រង និងវិភាគទិន្នន័យដែលភ្ជាប់នឹងទីតាំង |
| ការគិតតាមលំហ | Spatial Thinking | ការរកហេតុផលដោយប្រើទីតាំង និងទំនាក់ទំនងក្នុងលំហ |
| ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ | Geographic Data | ទិន្នន័យដែលមានការយោងទៅទីតាំងលើផែនដី |
| គុណលក្ខណៈ | Attribute | ព័ត៌មានពិពណ៌នាអំពីវត្ថុ |
| ស្រទាប់ទិន្នន័យ | Layer | ការរៀបចំ និងបង្ហាញទិន្នន័យតាមប្រធានបទ ឬប្រភព |
| វត្ថុភូមិសាស្ត្រ | Geographic Feature | វត្ថុដែលត្រូវបានតំណាងក្នុងទិន្នន័យ GIS |
| ភាពជិតឆ្ងាយ | Proximity | ទំនាក់ទំនងនៃភាពជិត ឬឆ្ងាយរវាងទីតាំង |
| ការតភ្ជាប់ | Connectivity | ទំនាក់ទំនងដែលអនុញ្ញាតឱ្យវត្ថុ ឬទីតាំងភ្ជាប់គ្នា |
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការវិភាគលំហ | Spatial Analysis | ការពិនិត្យទីតាំង លក្ខណៈ និងទំនាក់ទំនងដើម្បីឆ្លើយសំណួរ |
| ដំណើរការការងារ | Workflow | លំដាប់សកម្មភាពសម្រាប់បង្កើតលទ្ធផល |
| ការសន្មត | Assumption | លក្ខខណ្ឌដែលទទួលយកជាមូលដ្ឋានក្នុងការវិភាគ |
| មេតាទិន្នន័យ | Metadata | ព័ត៌មានពិពណ៌នាអំពីប្រភព លក្ខណៈ និងការរៀបចំទិន្នន័យ |
ជ្រើសរើសប្រធានបទមួយ៖ ការធ្វើដំណើរទៅផ្សារ · ការចែកចាយទីតាំងប្រមូលសំរាម · ការទៅដល់សួនសាធារណៈ · ការចែកចាយសេវាអប់រំ។
សរសេរមួយទំព័រ ដែលមាន៖ បញ្ហា និងតំបន់សិក្សា · សំណួរដែលអាចវិភាគបាន · បញ្ជីទិន្នន័យ និងតួនាទីរបស់វា · គំនូសដំណើរការការងារ · លទ្ធផលរំពឹងទុក · ការសន្មត និងដែនកំណត់យ៉ាងតិចមួយ។
បញ្ចប់មេរៀនដោយសួរ៖
«នៅពេលយើងតំណាងភូមិដោយចំណុច ផ្លូវដោយបន្ទាត់ និងតំបន់ដីដោយផ្ទៃ តើយើងរក្សាទុកព័ត៌មានអ្វី ហើយព័ត៌មានអ្វីត្រូវបានសម្រួល?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-01/