បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
មន្ត្រីម្នាក់ទទួលបានតារាងសាលារៀនពីក្រសួង។ គាត់ចង់ភ្ជាប់តារាងនោះទៅចំណុចសាលាដោយប្រើ លេខកូដសាលា។ លទ្ធផល៖ សាលាជាងពាក់កណ្ដាលមិនភ្ជាប់បាន។
ពេលពិនិត្យ គាត់ឃើញថាក្នុងតារាងមួយ លេខកូដរក្សាទុកជា 0102010105 ឯក្នុងតារាងមួយទៀតជា 102010105។ លេខ ០ ខាងមុខបានបាត់ ដោយសារវាលត្រូវបានកំណត់ជា លេខ មិនមែន អក្សរ។
តើតារាងគុណលក្ខណៈមានរចនាសម្ព័ន្ធដូចម្ដេច?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៤ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
មេរៀនទី២ និងទី៣ បានបង្ហាញពីរបៀបរក្សាទុក ទីតាំង។ ប៉ុន្តែផែនទីដែលមានតែទីតាំង មិនអាចប្រាប់ថាសាលាមួយជាសាលាបឋមសិក្សា ឬវិទ្យាល័យ ឬភូមិមួយមានប្រជាជនប៉ុន្មាននាក់ទេ។
មេរៀននេះណែនាំ គុណលក្ខណៈ ដែលជាព័ត៌មានអំពីវត្ថុនីមួយៗ និង តារាងទិន្នន័យ ដែលរក្សាទុកព័ត៌មាននោះ។
យើងនឹងឃើញថា ការជ្រើសប្រភេទវាលខុសតែមួយ អាចធ្វើឱ្យការវិភាគទាំងមូលខុស។
កំណត់សម្គាល់៖ ឧទាហរណ៍ក្នុងមេរៀននេះប្រើទិន្នន័យពិតពីសំណុំទិន្នន័យ Cambodia (ឧបសម្ព័ន្ធ ខ)។ស្រទាប់វ៉ិចទ័រនីមួយៗមាន តារាងគុណលក្ខណៈ (Attribute table) មួយ។
ឧទាហរណ៍ ស្រទាប់ Kh_School មានសាលា ១០ ៩៩០ កំណត់ត្រា និងវាលដូចជា SCHOOL_NAM SCHOOL_TYP Location និង PROVINCE។
| SCHOOL_NAM | SCHOOL_TYP | Location | PROVINCE |
|---|---|---|---|
| Baribo Tbaung | Lycee G7-12 | Rural | Kampong Chhnang |
| ... | Primary | Rural | Kampong Chhnang |
ទំនាក់ទំនងរវាងធរណីមាត្រ និងជួរដេកគឺ មួយទល់មួយ។
ពេលអ្នកជ្រើសវត្ថុលើផែនទី ជួរដេករបស់វាក៏ត្រូវបានជ្រើសក្នុងតារាងដែរ។ នេះជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យ GIS ខុសពីតារាង Excel ធម្មតា។
វត្ថុនីមួយៗគួរមាន លេខសម្គាល់តែមួយគត់ ដែលមិនស្ទួន និងមិនប្ដូរ ដូចជា VILL_CODE ឬ CommGis។ ឈ្មោះមិនល្អសម្រាប់ជាលេខសម្គាល់ទេ ព្រោះឈ្មោះអាចស្ទួន ឬសរសេរខុសគ្នា។
រូបទី៤.១៖ ទំនាក់ទំនងមួយទល់មួយ៖ វត្ថុនីមួយៗលើផែនទី គឺជាជួរដេកមួយក្នុងតារាងគុណលក្ខណៈ ហើយវាលនីមួយៗជាលក្ខណៈមួយដែលវត្ថុទាំងអស់មាន។
ចុចលើភូមិ ឬសាលាលើផែនទី ហើយមើលជួរដេកដែលបន្លិចក្នុងតារាងខាងក្រោម។ ចុចចំណងជើងជួរឈរ ដើម្បីតម្រៀប។
ពន្យល់ទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុលើផែនទី និងជួរដេកក្នុងតារាង។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
វាលនីមួយៗមាន ប្រភេទ ដែលកំណត់ថាតម្លៃអ្វីខ្លះអាចរក្សាទុក និងការគណនាអ្វីខ្លះអាចធ្វើបាន។
| ប្រភេទ | ឧទាហរណ៍ | ប្រើសម្រាប់ |
|---|---|---|
| អក្សរ (Text/String) | Kampong Chhnang 020404 | ឈ្មោះ លេខកូដ ប្រភេទ |
| ចំនួនគត់ (Integer) | 3655 | ចំនួនមនុស្ស ចំនួនគ្រួសារ |
| ទសភាគ (Decimal/Real) | 74.32 | ផ្ទៃ ចម្ងាយ ភាគរយ |
| កាលបរិច្ឆេទ (Date) | 2008-03-03 | ថ្ងៃស្ទង់ ថ្ងៃកើតហេតុ |
| តក្កវិជ្ជា (Boolean) | true false | ដំណើរការ/មិនដំណើរការ |
ក្បួនសំខាន់៖ លេខកូដមិនមែនជាលេខ។
អ្នកមិនដែលបូក ឬយកមធ្យមនៃលេខកូដភូមិទេ។ ដូច្នេះលេខកូដត្រូវរក្សាទុកជា អក្សរ ដើម្បីរក្សាលេខ ០ ខាងមុខ។
វាយតម្លៃ ឬចុចឧទាហរណ៍ ហើយមើលថាប្រភេទវាលនីមួយៗរក្សាទុកតម្លៃនោះយ៉ាងដូចម្ដេច។ សាកល្បងលេខកូដ 020404 លេខខ្មែរ ១២៣ និងលេខដែលមានសញ្ញាក្បៀស 1,234។
ប្រភេទវាលប្រាប់ពីរបៀបរក្សាទុក។
កម្រិតរង្វាស់ (Level of measurement) ប្រាប់ពីអត្ថន័យ និងការគណនាដែលអាចធ្វើបាន។
| កម្រិត | អត្ថន័យ | ឧទាហរណ៍ | ការគណនាដែលមានន័យ |
|---|---|---|---|
| Nominal | ឈ្មោះ ឬប្រភេទ គ្មានលំដាប់ | ប្រភេទក្រប់ដី ប្រភេទសាលា | រាប់ · ភាគរយ · ថ្នាក់ញឹកញាប់បំផុត |
| Ordinal | មានលំដាប់ ប៉ុន្តែចន្លោះមិនស្មើ | ស្ថានភាពផ្លូវ ល្អ/មធ្យម/ខូច | ខាងលើ + មធ្យមភាគ (median) |
| Interval | ចន្លោះស្មើ គ្មានសូន្យពិត | សីតុណ្ហភាព °C · ឆ្នាំ | ខាងលើ + បូក ដក មធ្យម |
| Ratio | ចន្លោះស្មើ មានសូន្យពិត | ប្រជាជន ផ្ទៃ ចម្ងាយ | ការគណនាទាំងអស់ រួមទាំងចែក និងភាគរយកំណើន |
ឧទាហរណ៍ ៣០°C មិនមែន «ក្ដៅទ្វេដង» នៃ ១៥°C ទេ ព្រោះ ០°C មិនមែនជា «គ្មានកម្ដៅ»។
ប៉ុន្តែភូមិដែលមានប្រជាជន ២ ០០០ នាក់ មានមនុស្សទ្វេដងនៃភូមិ ១ ០០០ នាក់ពិតប្រាកដ។
កម្រិតរង្វាស់ក៏កំណត់របៀបធ្វើផែនទីដែរ៖ Nominal ប្រើពណ៌ខុសគ្នា (Categorized) ឯ Ordinal និង Ratio ប្រើពណ៌ពីស្រាលទៅដិត (Graduated)។ ការធ្វើផែនទីយោងទៅសៀវភៅទី១។
រូបទី៤.២៖ កម្រិតរង្វាស់ទាំងបួន៖ កម្រិតនីមួយៗអនុញ្ញាតការគណនាទាំងអស់នៃកម្រិតខាងក្រោម បូកនឹងការគណនាថ្មី។
ហេតុអ្វីលេខកូដភូមិគួររក្សាទុកជាអក្សរ?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
NULL មានន័យថា «មិនដឹង» ឬ «មិនមានតម្លៃ»។
វាខុសពី ០ និងខុសពីអក្សរទទេ ''។
| តម្លៃ | អត្ថន័យ | ឧទាហរណ៍ចំនួនសិស្ស |
|---|---|---|
0 | វាស់បាន ហើយគ្មាន | សាលាបិទ គ្មានសិស្ស |
NULL | មិនដឹង មិនបានវាស់ | សាលាមិនបានរាយការណ៍ |
ពេលគណនាមធ្យម កម្មវិធីភាគច្រើន រំលង NULL ប៉ុន្តែ រាប់បញ្ចូល ០។
បើអ្នកជំនួស NULL ដោយ ០ មធ្យមនឹងទាបជាងការពិត។ ដូច្នេះ ពេលរាយការណ៍ស្ថិតិ ត្រូវរាយការណ៍ចំនួនកំណត់ត្រាដែលមានតម្លៃពិតផង ឧទាហរណ៍ «មធ្យម ៧៤,៣% (n = ៥៦៨)»។
ក្នុងកន្សោម QGIS ត្រូវសរសេរ "TOTPOP" IS NULL មិនមែន "TOTPOP" = NULL ទេ។
តារាងគុណលក្ខណៈអនុញ្ញាតឱ្យយើងសួរសំណួរដោយប្រើ កន្សោម (Expression)៖
``text "PROVINCE" = 'Kampong Chhnang' AND "SCHOOL_TYP" = 'Primary' ``
"..." សញ្ញាសម្រង់ពីរជាន់ = ឈ្មោះវាល'...' សញ្ញាសម្រង់មួយជាន់ = តម្លៃអក្សរAND OR NOT = ផ្សំលក្ខខណ្ឌ'primary' ≠ 'Primary'បន្ទាប់ពីជ្រើស យើងអាចគណនាស្ថិតិសង្ខេប៖ ចំនួន (count) ផលបូក (sum) មធ្យម (mean) អប្បបរមា អតិបរមា ឬរាប់តាមប្រភេទ (Statistics by categories)។
សំណួរតាមលំហ ដូចជា «សាលាណាខ្លះនៅក្នុងខេត្ត» នឹងសិក្សាក្នុងមេរៀនទី៩។
មន្ទីរអប់រំចង់ដឹងចំនួនសាលារៀនក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំងតាមប្រភេទ។ យើងប្រើស្រទាប់ Kh_School។
វាល PROVINCE ជាអក្សរ ដែលមានឈ្មោះខេត្តជាអក្សរឡាតាំង។
វាល SCHOOL_TYP ជាអក្សរ Nominal ដែលមានតម្លៃ ៥៖ Primary · Pre school · College · Lycee G7-12 · Lycee G10-12។ វាល SCHOOL_COD ជាលេខទសភាគ ដែលជាសញ្ញាព្រមានថាលេខកូដអាចបាត់លេខ ០ ខាងមុខ។
កន្សោម "PROVINCE" = 'Kampong Chhnang' ជ្រើសបាន ៤១៦ សាលា។
Statistics by categories លើ SCHOOL_TYP៖ ផលបូក ៤១៥។
មួយបាត់ទៅណា?
តារាងខាងលើគណនាពីសាលាដែល ទីតាំង នៅក្នុងព្រំខេត្ត (៤១៥)។
PROVINCE = Kampong Chhnang ប៉ុន្តែចំណុចរបស់វាធ្លាក់ក្រៅព្រំខេត្ត។| ប្រភេទ | ចំនួន |
|---|---|
| Primary | ២៦៣ |
| Pre school | ៧៧ |
| College | ៦១ |
| Lycee G7-12 | ១៤ |
យើងមិនអាចនិយាយថាខេត្តនេះ «មានសាលា ៤១៦» ក្នុងឆ្នាំបច្ចុប្បន្នទេ។ ស្រទាប់នេះមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់ ហើយមិនមានព័ត៌មានថាសាលាណាបិទ ឬបើកថ្មី។ យើងក៏មិនអាចនិយាយអំពីគុណភាពសាលាដែរ ព្រោះតារាងមិនមានវាលនោះ។
ធ្វើ លំហាត់ទី៤ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
តារាងគុណលក្ខណៈភ្ជាប់ព័ត៌មានទៅនឹងវត្ថុលើផែនទី ដោយជួរដេកមួយសម្រាប់វត្ថុមួយ។ ប្រភេទវាលកំណត់របៀបរក្សាទុក ឯកម្រិតរង្វាស់កំណត់ការគណនាដែលមានន័យ។
លេខកូដត្រូវរក្សាទុកជាអក្សរ។ NULL ត្រូវបែងចែកពី ០។ កន្សោមជ្រើសរើសត្រូវប្រើសញ្ញាសម្រង់ត្រឹមត្រូវ និងប្រកាន់អក្សរធំតូច។
ទិន្នន័យដែលរក្សាទុកខុសប្រភេទ មិនបង្ហាញសារកំហុសទេ។ វាផ្ដល់ចម្លើយខុសដោយស្ងាត់ៗ។ ដូច្នេះត្រូវពិនិត្យរចនាសម្ព័ន្ធតារាងមុនការវិភាគជានិច្ច។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| តារាងគុណលក្ខណៈ | Attribute table | តារាងព័ត៌មានរបស់វត្ថុក្នុងស្រទាប់ |
| វាល | Field | ជួរឈរ លក្ខណៈមួយ |
| កំណត់ត្រា | Record | ជួរដេក វត្ថុមួយ |
| ប្រភេទវាល | Field type | អក្សរ លេខ កាលបរិច្ឆេទ ... |
| កម្រិតរង្វាស់ | Level of measurement | Nominal Ordinal Interval Ratio |
| តម្លៃទទេ | NULL | តម្លៃមិនដឹង ខុសពីសូន្យ |
| លេខសម្គាល់ | Identifier (ID) | តម្លៃតែមួយគត់សម្រាប់វត្ថុនីមួយៗ |
| កន្សោម | Expression | រូបមន្តសម្រាប់ជ្រើស ឬគណនា |
"PROVINCE" = "Kampong Chhnang" មានកំហុសអ្វី?PROVINCE ខុសពីទីតាំង។ តើអ្នកនឹងសម្រេចថាមួយណាត្រឹមត្រូវដោយវិធីអ្វី?VILL_CODE ចាប់ផ្ដើម 04) ដែលមានប្រជាជនលើស ៣ ០០០ នាក់។ទាញយកតារាងណាមួយពីស្ថាប័នរបស់អ្នក ឬពីអ៊ីនធឺណិត (ឧទាហរណ៍ តារាងសាលា មណ្ឌលសុខភាព ឬផ្សារ)។ សរសេរមួយទំព័រដែលមាន៖ បញ្ជីវាល ប្រភេទ និងកម្រិតរង្វាស់ · វាលណាដែលអាចជាលេខសម្គាល់ · បញ្ហាដែលអ្នករកឃើញ (NULL លេខខ្មែរ ឈ្មោះស្ទួន) · របៀបកែមុននាំចូល GIS។
មេរៀននេះធ្វើការលើតារាងតែមួយ។ ក្នុងការងារពិត ព័ត៌មានតែងស្ថិតនៅក្នុងតារាងច្រើន៖ ព្រំឃុំនៅតារាងមួយ ជំរឿននៅតារាងមួយទៀត។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរថា៖
«តើយើងអាចបញ្ចូលតារាងពីរដែលមានលេខកូដខុសទម្រង់គ្នា ចូលគ្នាបានដោយរបៀបណា?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី៤
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-04/