បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
មន្ទីរសុខាភិបាលខេត្តកំពង់ឆ្នាំងត្រូវសម្រេចទីតាំងប៉ុស្តិ៍សុខភាពថ្មី។ គោលការណ៍មួយគឺ ប្រជាជនមិនគួររស់នៅឆ្ងាយពីមណ្ឌលសុខភាពជាង ៥ គីឡូម៉ែត្រ។
ខេត្តនេះមានភូមិ ៥៦៨ (ជំរឿន ២០០៨) និងមណ្ឌលសុខភាព ៣៤។ មន្ត្រីម្នាក់គូរបាហ្វ័រ ៥ គម ជុំវិញមណ្ឌលសុខភាពក្នុងខេត្ត ហើយរាប់ភូមិនៅក្រៅបាហ្វ័របាន ១៥៧។ មន្ត្រីម្នាក់ទៀតប្រើវិធីផ្សេង ហើយបាន ១៣៩។
ហេតុអ្វីវិធីពីរផ្ដល់លេខខុសគ្នា ១៨ ភូមិ?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១០ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
សំណួរភូមិសាស្ត្រជាច្រើនជាសំណួរអំពី ចម្ងាយ៖ តើភូមិនៅឆ្ងាយពីសាលាប៉ុណ្ណា? ផ្ទះណាខ្លះនៅក្នុងតំបន់ហាមសាងសង់ ៥០ ម៉ែត្រពីទន្លេ? មណ្ឌលសុខភាពណាជិតភូមិនេះបំផុត?
មេរៀននេះណែនាំ បាហ្វ័រ ដែលបង្កើតតំបន់ជុំវិញវត្ថុ និង ការវិភាគភាពជិត ដែលវាស់ចម្ងាយពីវត្ថុនីមួយៗទៅវត្ថុជិតបំផុត។
យើងក៏នឹងពិភាក្សាដែនកំណត់សំខាន់មួយ៖ ចម្ងាយបន្ទាត់ត្រង់ មិនមែនជាចម្ងាយដែលមនុស្សធ្វើដំណើរពិតប្រាកដទេ។
បាហ្វ័រ (Buffer) គឺជាពហុកោណដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃទាំងអស់ដែលស្ថិតក្នុងចម្ងាយជាក់លាក់ពីវត្ថុមួយ។
| ធរណីមាត្របញ្ចូល | រូបរាងបាហ្វ័រ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| ចំណុច | រង្វង់ | ៥ គម ជុំវិញមណ្ឌលសុខភាព |
| បន្ទាត់ | ពហុកោណបណ្ដោយ មានចុងមូល | ៥០ ម តាមបណ្ដោយស្ទឹង |
| ពហុកោណ | ពង្រីកព្រំចេញក្រៅ (ឬរួមចូលក្នុងពេលចម្ងាយអវិជ្ជមាន) | ១ គម ជុំវិញតំបន់ការពារ |
ប្រភេទបាហ្វ័រពិសេស៖
រូបទី១០.១៖ បាហ្វ័រសម្រាប់ធរណីមាត្របីប្រភេទ និងបាហ្វ័រពហុរង្វង់សម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ចម្ងាយ។
ពន្យល់រូបរាងបាហ្វ័រសម្រាប់ចំណុច បន្ទាត់ និងពហុកោណ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ពេលវត្ថុជិតគ្នា បាហ្វ័ររបស់វាត្រួតគ្នា។
ដាក់ចំណុច និងបន្ទាត់ ប្ដូរចម្ងាយ Segments និង Dissolve។ សង្កេតផ្ទៃរាប់ស្ទួន និងកំហុសនៃរង្វង់ដែលមានជ្រុងតិច។
ប្ដូរចម្ងាយបាហ្វ័រ ហើយមើលភាគរយប្រជាជនដែលនៅក្នុងតំបន់សេវា។
ច្បាប់៖ ចង់ដឹង **«តំបន់ណាដែលមានសេវា?
កុំព្យូទ័ររក្សាទុករង្វង់ជាពហុកោណដែលមានជ្រុងច្រើន។
ក្នុង QGIS ប៉ារ៉ាម៉ែត្រ Segments កំណត់ចំនួនជ្រុងក្នុង មួយភាគបួនរង្វង់។ Segments = ៥ មានន័យថាពហុកោណ ២០ ជ្រុង។
ពហុកោណនេះនៅ ខាងក្នុង រង្វង់ពិត ដូច្នេះផ្ទៃ និងចម្ងាយតូចជាងពិតបន្តិច៖
| Segments | ជ្រុង | ផ្ទៃធៀបរង្វង់ពិត |
|---|---|---|
| ១ | ៤ | −៣៦,៣% |
| ៥ | ២០ | −១,៦% |
| ១៦ | ៦៤ | −០,២% |
ចំពោះរង្វង់ ៥ គម Segments = ៥ ចំណុចកណ្ដាលគែមជ្រុងនៅចម្ងាយប្រហែល ៤ ៩៣៨ ម។
ភូមិដែលនៅចន្លោះ ៤ ៩៣៨ និង ៥ ០០០ ម អាចត្រូវចាត់ទុកថា «នៅក្រៅ» ដោយខុស។
រូបទី១០.២៖ រង្វង់បាហ្វ័រជាពហុកោណ។ Segments ជាចំនួនជ្រុងក្នុងមួយភាគបួនរង្វង់ ហើយភាគរយ គឺផ្ទៃធៀបនឹងរង្វង់ពិត (បន្ទាត់ចុចៗ)។
ពេលណាគួរ Dissolve និងពេលណាមិនគួរ?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
បាហ្វ័រផ្ដល់ចម្លើយពីរប្រភេទ៖ ក្នុង ឬក្រៅ។
ការវិភាគចម្ងាយ ផ្ដល់ចម្ងាយពិតប្រាកដសម្រាប់វត្ថុនីមួយៗ៖
អត្ថប្រយោជន៍៖ អាចចាត់ថ្នាក់ច្រើនកម្រិត (០–២ · ២–៥ · ៥–១០ · លើស ១០ គម) និងរកភូមិដែលឆ្ងាយបំផុត ដោយមិនពឹងលើពហុកោណប៉ាន់ស្មាន។
ឥទ្ធិពលគែម (Edge effect)៖ ពេលកាត់ទិន្នន័យតាមព្រំរដ្ឋបាល យើងមើលរំលងសេវានៅខាងក្រៅព្រំ។
ប្រជាជនមិនស្គាល់ព្រំខេត្តទេ។ ដំណោះស្រាយ៖ ប្រើសេវាក្នុងតំបន់ពង្រីក (ឧ. ព្រំខេត្ត + ១០ គម) ឬទូទាំងប្រទេស។
ចម្ងាយបន្ទាត់ត្រង់ (Euclidean) ជាចម្ងាយខ្លីបំផុតលើផែនទី។ ប៉ុន្តែការធ្វើដំណើរពិតប្រាកដ ត្រូវតាមផ្លូវ ឆ្លងស្ពាន និងជៀសទន្លេ។
| ប្រភេទចម្ងាយ | ទិន្នន័យដែលត្រូវការ | ពេលប្រើ |
|---|---|---|
| បន្ទាត់ត្រង់ | ទីតាំងប៉ុណ្ណោះ | ការវិភាគលឿន ដំណាក់កាលដំបូង |
| តាមបណ្ដាញ | បណ្ដាញផ្លូវដែលមានឋានលេខាត្រឹមត្រូវ | ចម្ងាយធ្វើដំណើរ |
| ពេលធ្វើដំណើរ | បណ្ដាញ + ល្បឿនតាមប្រភេទផ្លូវ និងរដូវ | ការធ្វើផែនការសេវាសុខាភិបាល |
ដូចបានឃើញក្នុងមេរៀនទី១ សាលា «ជិតបំផុត» តាមបន្ទាត់ត្រង់ អាចឆ្ងាយបំផុតតាមផ្លូវ បើមានទន្លេនៅចន្លោះ។
ការវិភាគបណ្ដាញស្ថិតក្នុងសៀវភៅទី៤។
រូបទី១០.៣៖ ចម្ងាយបន្ទាត់ត្រង់ និងចម្ងាយតាមផ្លូវ។ ភូមិដែល «ជិត» តាមបន្ទាត់ត្រង់ អាចឆ្ងាយច្រើនដងតាមផ្លូវ បើត្រូវឆ្លងទន្លេ (ទិន្នន័យសន្មត)។
យើងប្រៀបធៀបវិធីបីលើភូមិ ៥៦៨ ក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង (ទិន្នន័យដូចលំហាត់ទី១០)។
បាហ្វ័រ ៥ គម (Segments ៥ Dissolve) ពីមណ្ឌលសុខភាព ៣៤ ក្នុងខេត្ត → ភូមិនៅក្រៅ ១៥៧ ប្រជាជន ១០៧ ០៨៨ នាក់។
ធ្វើម្ដងទៀតដោយប្រើមណ្ឌលសុខភាពទាំង ៩៥៦ → ១៤៣ ភូមិ ប្រជាជន ៩៨ ៣៤៨ នាក់។
ភូមិ ១៤ (ប្រហែល ៨ ៧៤០ នាក់) ក្នុងស្រុកសាមគ្គីមានជ័យ (១២) និងទឹកផុស (២) ត្រូវបម្រើដោយមណ្ឌលសុខភាពខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងពោធិ៍សាត់។ នេះជាឥទ្ធិពលគែម។
Distance to nearest hub ពីមណ្ឌលទូទាំងប្រទេស៖ ភូមិលើស ៥ គម = ១៣៩ ដែលតិចជាងជំហានទី២ ៤ ភូមិ។
ភូមិទាំង ៤ នេះនៅចម្ងាយ ៤,៩ ទៅ ៥,០ គម ហើយធ្លាក់ក្រៅពហុកោណ ២០ ជ្រុង។ ភូមិឆ្ងាយបំផុត Peam Khnang ១៤,៩ គម។
ភាពខុសគ្នា ១៥៧ → ១៤៣ (ឥទ្ធិពលគែម) ធំជាងភាពខុសគ្នា ១៤៣ → ១៣៩ (Segments) ច្រើន។
កំហុសវិធីសាស្ត្រ សំខាន់ជាងកំហុសបច្ចេកទេសតូចៗ។
| ថ្នាក់ចម្ងាយ | ភូមិ | ប្រជាជន ២០០៨ | ភាគរយ |
|---|---|---|---|
| ០–២ គម | ១៨៩ | ១៩១ ១៧៨ | ៤០,៦% |
| ២–៥ គម | ២៤០ | ១៨៤ ១២៦ | ៣៩,១% |
| ៥–១០ គម | ១២០ | ៨៥ ៩១២ | ១៨,២% |
| លើស ១០ គម | ១៩ | ៩ ៥៩៦ | ២,០% |
យើងមិនអាចនិយាយថាប្រជាជនទាំងនោះ «ធ្វើដំណើរឆ្ងាយជាង ៥ គម» ទេ។ ចម្ងាយពិតតាមផ្លូវ ជាពិសេសក្នុងស្រុកកំពង់លែងជិតទន្លេសាប អាចវែងជាងច្រើន ជាពិសេសរដូវទឹកឡើង។ យើងក៏មិនអាចនិយាយថាមណ្ឌលជិតបំផុត ជាមណ្ឌលដែលប្រជាជនប្រើពិតប្រាកដដែរ។
ធ្វើ លំហាត់ទី១០ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
បាហ្វ័របង្កើតតំបន់ក្នុងចម្ងាយពីវត្ថុ។ Dissolve រួមបាហ្វ័រត្រួតគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យរាប់ផ្ទៃស្ទួន។ បាហ្វ័រជាពហុកោណប៉ាន់ស្មាន ដូច្នេះការវាស់ចម្ងាយពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវជាងសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ចម្ងាយ។
ឥទ្ធិពលគែមកើតឡើងពេលមើលរំលងសេវាក្រៅតំបន់សិក្សា។ ចម្ងាយបន្ទាត់ត្រង់ជាការប៉ាន់ស្មានដំបូង ដែលមិនស្មើចម្ងាយធ្វើដំណើរពិតប្រាកដ។
ចម្ងាយក្នុង GIS ជាចម្លើយចំពោះសំណួរ «ឆ្ងាយតាមរបៀបណា?»។ មុនវាស់ ត្រូវសម្រេចថា បន្ទាត់ត្រង់ តាមផ្លូវ ឬពេលវេលា ហើយតំបន់សិក្សាគួរធំប៉ុណ្ណា។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| បាហ្វ័រ | Buffer | តំបន់ក្នុងចម្ងាយពីវត្ថុ |
| បាហ្វ័រពហុរង្វង់ | Multi-ring buffer | រង្វង់ច្រើនកម្រិតចម្ងាយ |
| រំលាយព្រំ | Dissolve | រួមពហុកោណត្រួតគ្នា |
| ចំនួនចំណិត | Segments | ជ្រុងក្នុងមួយភាគបួនរង្វង់ |
| ចម្ងាយទៅវត្ថុជិតបំផុត | Nearest neighbour distance | ចម្ងាយពីវត្ថុទៅវត្ថុជិតបំផុត |
| ឥទ្ធិពលគែម | Edge effect | កំហុសពីការកាត់តំបន់សិក្សា |
| ចម្ងាយបន្ទាត់ត្រង់ | Euclidean distance | ចម្ងាយខ្លីបំផុតលើប្លង់ |
| ចម្ងាយតាមបណ្ដាញ | Network distance | ចម្ងាយតាមផ្លូវ |
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ភាពងាយស្រួលទៅដល់ | Accessibility | ភាពងាយស្រួលទៅសេវា |
ជ្រើសសេវាមួយ (សាលាមធ្យមសិក្សា ផ្សារ ឬប៉ុស្តិ៍ប៉ូលិស) និងខេត្តមួយ។ សរសេរផែនការវិភាគ ១ ទំព័រ៖ ចម្ងាយគោលដៅ និងហេតុផល · បាហ្វ័រ ឬចម្ងាយជិតបំផុត · របៀបដោះស្រាយឥទ្ធិពលគែម · ថ្នាក់ចម្ងាយ · ដែនកំណត់ ៣ យ៉ាង និងទិន្នន័យដែលត្រូវការដើម្បីកែ។
បាហ្វ័រមួយស្រទាប់ ឆ្លើយបានថា «កន្លែងណាជិតសេវា»។ ប៉ុន្តែសំណួរជាច្រើនត្រូវការស្រទាប់ពីរ ឬច្រើន៖ «ព្រៃណាខ្លះបាត់បង់ ហើយនៅក្នុងតំបន់ការពារ?»។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីក្រប់ដីឆ្នាំ ១៩៩៧ និង ២០១៥ ហើយសួរ៖
«តើយើងរកផ្ទៃដែលប្ដូរពីព្រៃទៅជាដីកសិកម្ម និងវាស់ថាប៉ុន្មានហិកតា ដោយរបៀបណា?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១០
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-10/