បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
ខេត្តកោះកុងមានស្រទាប់ក្រប់ដីពីរឆ្នាំ៖ ១៩៩៧ និង ២០១៥។ ពេលមើលផែនទីទាំងពីរក្បែរគ្នា ភ្នែកឃើញថាពណ៌បៃតងថយចុះ។ ប៉ុន្តែអង្គការបរិស្ថានត្រូវការចម្លើយជាលេខ៖
និស្សិតម្នាក់ប្រើ Spatial join ដើម្បីឆ្លើយសំណួរទី៣ ហើយបានលទ្ធផលថា ឃុំជាច្រើនបាត់បង់ព្រៃ ១៥៩ ៨៨៦ ហ.ត ស្មើគ្នា ដែលជាផ្ទៃបាត់បង់ទាំងខេត្ត។
ព្រៃឈើប៉ុន្មានហិកតា ប្ដូរទៅជាក្រប់ដីអ្វីខ្លះ?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១១ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
គំនិតដើមនៃ GIS គឺការដាក់ផែនទីច្រើនលើគ្នា ដើម្បីរកកន្លែងដែលលក្ខខណ្ឌច្រើនកើតឡើងព្រមគ្នា។ មុនមានកុំព្យូទ័រ អ្នករៀបចំផែនការប្រើក្រដាសថ្លាដាក់លើតុភ្លើង។ ឥឡូវ យើងធ្វើវាដោយ ការត្រួតស្រទាប់ (Overlay)។
មេរៀននេះបង្រៀនប្រតិបត្តិការត្រួតស្រទាប់វ៉ិចទ័រ និង Spatial join ដែលផ្ទេរគុណលក្ខណៈតាមទីតាំង។
យើងនឹងឃើញថា ឧបករណ៍ទាំងពីរមើលទៅស្រដៀង ប៉ុន្តែឆ្លើយសំណួរខុសគ្នា ហើយការប្រើខុសអាចផ្ដល់ចម្លើយធំជាងការពិតបួនដង។
ការត្រួតស្រទាប់វ៉ិចទ័របង្កើត ធរណីមាត្រថ្មី ពីស្រទាប់បញ្ចូល (A) និងស្រទាប់ត្រួត (B)។
| ប្រតិបត្តិការ | ធរណីមាត្រលទ្ធផល | គុណលក្ខណៈលទ្ធផល | សំណួរឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|---|
| Intersection | តែផ្ទៃរួម A ∩ B | ពី A និង B | ព្រៃណាខ្លះនៅក្នុងតំបន់ការពារ? |
| Clip | តែផ្ទៃរួម A ∩ B | ពី A តែប៉ុណ្ណោះ | កាត់ក្រប់ដីឱ្យនៅត្រឹមព្រំខេត្ត |
| Union | ផ្ទៃទាំងអស់ A ∪ B បំបែកតាមព្រំទាំងពីរ | ពីទាំងពីរ (NULL កន្លែងមិនត្រួត) | បញ្ចូលស្រទាប់ពីរដោយរក្សាផ្ទៃទាំងអស់ |
| Difference | A ដែលនៅក្រៅ B | ពី A | ព្រៃណាខ្លះនៅក្រៅតំបន់ការពារ? |
| Symmetrical difference | ផ្ទៃដែលមានក្នុងស្រទាប់តែមួយ | ពីទាំងពីរ | កន្លែងណាដែលផែនទីពីរមិនយល់ស្រប? |
រូបទី១១.១៖ ប្រតិបត្តិការត្រួតស្រទាប់ទាំងប្រាំ៖ ពណ៌បៃតង = ធរណីមាត្រលទ្ធផល។ Intersection និង Clip មានធរណីមាត្រដូចគ្នា ប៉ុន្តែគុណលក្ខណៈខុសគ្នា។
ចុចប្រតិបត្តិការនីមួយៗ ហើយប្រៀបធៀបធរណីមាត្រ និងវាលក្នុងលទ្ធផល។ អូស B ឱ្យចេញពី A ទាំងស្រុង ហើយពិនិត្យលទ្ធផល Intersection និង Difference។
ពន្យល់ភាពខុសគ្នារវាង Clip និង Intersection ទាំងធរណីមាត្រ និងគុណលក្ខណៈ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ពេល Intersection ក្រប់ដីឆ្នាំ ១ និងឆ្នាំ ២ ពហុកោណលទ្ធផលនីមួយៗមានថ្នាក់ពីរ៖ LC97 និង LC15។
ដោយបូកផ្ទៃតាមគូថ្នាក់ យើងបាន ម៉ាទ្រីសផ្លាស់ប្ដូរ (Change matrix)៖
ម៉ាទ្រីសបង្ហាញអ្វីដែលតួលេខសរុបលាក់៖ ផ្ទៃព្រៃអាចថយតិច ប៉ុន្តែការបាត់បង់ និងការកើតឡើងវិញច្រើនអាចកើតនៅកន្លែងផ្សេងគ្នា។
ប្រុងប្រយ័ត្ន៖ ផែនទីពីរឆ្នាំត្រូវមាន ថ្នាក់ដូចគ្នា វិសាលភាពដូចគ្នា និងវិធីផលិតស្រដៀងគ្នា។ បើមិនដូច្នោះទេ ម៉ាទ្រីសវាស់ភាពខុសគ្នានៃផែនទី មិនមែនការផ្លាស់ប្ដូរលើដី (មេរៀនទី៨)។
រូបទី១១.២៖ កាយវិភាគម៉ាទ្រីសផ្លាស់ប្ដូរ៖ ជួរដេកជាថ្នាក់ឆ្នាំដំបូង ជួរឈរជាថ្នាក់ឆ្នាំក្រោយ។ តួលេខបង្រួមពីក្រប់ដីខេត្តកោះកុង (ថ្នាក់តែ ៣)។
Spatial join ផ្ទេរ គុណលក្ខណៈ ពីស្រទាប់មួយទៅស្រទាប់មួយទៀត ដោយផ្អែកលើទំនាក់ទំនងលំហ មិនមែនលើវាលរួមទេ។
ធរណីមាត្រនៃស្រទាប់គោលដៅមិនប្ដូរ។
| សំណួរ | ស្រទាប់គោលដៅ | ទំនាក់ទំនង | លទ្ធផល |
|---|---|---|---|
| សាលានីមួយៗនៅឃុំណា? | សាលា | within ឃុំ | សាលាទទួលឈ្មោះឃុំ (ច្រើនទល់មួយ) |
| ឃុំនីមួយៗមានសាលាប៉ុន្មាន? | ឃុំ | contains សាលា | ឃុំទទួលចំនួន (មួយទល់ច្រើន → សង្ខេប) |
| មណ្ឌលសុខភាពជិតបំផុតនៃភូមិ? | ភូមិ | nearest | ភូមិទទួលឈ្មោះ និងចម្ងាយ |
ក្នុង QGIS៖ Join attributes by location (មួយទល់មួយ ឬច្រើនជួរ) និង Join attributes by location (summary) (រាប់ បូក មធ្យម សម្រាប់មួយទល់ច្រើន)។
ហេតុអ្វីត្រូវគណនាផ្ទៃឡើងវិញក្រោយការត្រួតស្រទាប់?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ក្បួនសម្រេច៖
Spatial join summary បូក តម្លៃទាំងមូល នៃវត្ថុដែលប៉ះ មិនមែនផ្នែកដែលត្រួតទេ។
បើពហុកោណ «ព្រៃ → កសិកម្ម» ដ៏ធំមួយប៉ះឃុំ ២៩ ឃុំ ឃុំនីមួយៗនឹងទទួលផ្ទៃទាំងមូលនៃពហុកោណនោះ។
រូបទី១១.៣៖ ពហុកោណបាត់បង់ព្រៃមួយ (១០០ ហ.ត) ឆ្លងកាត់ឃុំពីរ។ Spatial join ផ្ដល់ផ្ទៃទាំងមូលដល់ឃុំនីមួយៗ ឯ Intersection កាត់ផ្ទៃតាមឃុំ។
មុនត្រួតស្រទាប់ ពិនិត្យ៖
យើងប្រើ KKG_LC1997 KKG_LC2015 Kh_PA_MOE2018 និង Kh_Commune_area (ដូចលំហាត់ទី១១)។
ស្រទាប់ក្រប់ដីមានផ្ទៃ ១ ២៦៤ ១៧២ ហ.ត ឯខេត្តមាន ១ ០៩៧ ២០២ ហ.ត។
ផ្ទៃ ១៦៦ ៩៧៥ ហ.ត ស្ថិតក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ ព្រះសីហនុ និងកំពង់ស្ពឺ។ ក្រោយ Clip ព្រៃឈើ៖ ១៩៩៧ = ១ ០១៧ ១២៩ ហ.ត · ២០១៥ = ៨៧១ ១៤៧ ហ.ត (−១៤,៤%)។
Intersection ផ្ដល់ ២៥ វត្ថុ។
ក្រោយគណនាផ្ទៃឡើងវិញ ជួរ «ព្រៃឈើ ១៩៩៧»៖ ព្រៃបាត់បង់សរុប ១៥៩ ៨៨៦ ហ.ត ឯព្រៃកើតវិញ ១៣ ៩០៣ ហ.ត។
Intersection ការបាត់បង់ជាមួយតំបន់ការពារ៖ ក្នុង ១០១ ២៨៤ ហ.ត · ក្រៅ ៥៨ ៦០២ ហ.ត។
Join attributes by location (summary) បូកផ្ទៃពហុកោណបាត់បង់ទាំង ៤ ដែលប៉ះឃុំ៖ ឃុំជាច្រើនបាន ១៥៩ ៨៨៦ ហ.ត ហើយផលបូកទាំង ២៩ ឃុំ = ៤ ២៦៨ ៤៨៨ ហ.ត ធំជាងខេត្តបួនដង។
Intersection ជាមួយឃុំ រួចគណនាផ្ទៃ ផ្ដល់ផលបូក ១៥៩ ៨៨៧ ហ.ត ដែលត្រឹមត្រូវ ហើយឃុំដងពែងបាត់បង់ច្រើនជាងគេ ២៤ ៨៥៧ ហ.ត។
| ២០១៥ → | ព្រៃឈើ | កសិកម្ម | ដីទំនេរ | ទឹក | ទីក្រុង |
|---|---|---|---|---|---|
| ព្រៃឈើ ១៩៩៧ | ៨៥៧ ២៤៤ | ៧៥ ៩៨០ | ៥៦ ៣៦០ | ២៣ ០៩៧ | ៤ ៤៤៩ |
យើងមិនអាចសន្និដ្ឋានថាតំបន់ការពារ «បណ្ដាល» ឱ្យព្រៃនៅគង់ទេ ព្រោះតំបន់ខ្លះបង្កើតនៅឆ្នាំ ២០១៦ ហើយព្រៃក្រៅតំបន់ការពារនៅជិតផ្លូវ និងទីប្រជុំជនស្រាប់។ យើងក៏មិនអាចនិយាយថា ១៦០ ពាន់ហ.ត ទាំងអស់ជាការកាប់ព្រៃពិតប្រាកដដែរ ព្រោះស្រទាប់ទាំងពីរមកពី MRC និងក្រសួងបរិស្ថាន ដែលប្រើវិធីចាត់ថ្នាក់ខុសគ្នា។
ធ្វើ លំហាត់ទី១១ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
$area ឡើងវិញ។ការត្រួតស្រទាប់បង្កើតធរណីមាត្រថ្មីពីស្រទាប់ពីរ៖ Intersection Clip Union Difference និង Symmetrical difference ដែលខុសគ្នាទាំងធរណីមាត្រ និងគុណលក្ខណៈលទ្ធផល។ Intersection ក្រប់ដីពីរឆ្នាំបង្កើតម៉ាទ្រីសផ្លាស់ប្ដូរ។ ផ្ទៃត្រូវគណនាឡើងវិញក្រោយការត្រួតស្រទាប់ជានិច្ច។
Spatial join ផ្ទេរគុណលក្ខណៈតាមទីតាំងដោយមិនប្ដូរធរណីមាត្រ ហើយស័ក្ដិសមសម្រាប់ផ្ទេរឈ្មោះ និងរាប់វត្ថុ មិនមែនសម្រាប់វាស់ផ្ទៃត្រួតគ្នាទេ។
ឧបករណ៍ពីរអាចផ្ដល់តារាងដែលមើលទៅស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែឆ្លើយសំណួរពីរខុសគ្នា។ មុនចុច Run ត្រូវសួរថា «ខ្ញុំចង់ដឹងផ្ទៃដែលត្រួតគ្នា ឬចង់ដឹងថាវត្ថុណាប៉ះវត្ថុណា?»
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការត្រួតស្រទាប់ | Overlay | បង្កើតធរណីមាត្រថ្មីពីស្រទាប់ច្រើន |
| ផ្ទៃរួម | Intersection | ផ្ទៃដែលមាននៅក្នុងទាំងពីរ |
| កាត់ | Clip | កាត់ A តាម B រក្សាគុណលក្ខណៈ A |
| ផ្ទៃបូករួម | Union | ផ្ទៃទាំងអស់ពីទាំងពីរ |
| ផលដក | Difference | A ដែលនៅក្រៅ B |
| ម៉ាទ្រីសផ្លាស់ប្ដូរ | Change matrix | តារាងផ្ទៃពីថ្នាក់ទៅថ្នាក់ |
| ការភ្ជាប់តាមទីតាំង | Spatial join | ផ្ទេរគុណលក្ខណៈតាមទំនាក់ទំនងលំហ |
| ចន្លោះស្ដើង | Sliver polygon | ពហុកោណតូចពីព្រំមិនស៊ីគ្នា |
ស្វែងរកផែនទីក្រប់ដី ឬព្រៃឈើពីរឆ្នាំនៃតំបន់ណាមួយក្នុងកម្ពុជា (ពីឧបសម្ព័ន្ធ ខ ឬរបាយការណ៍)។ សរសេរមួយទំព័រ៖ ប្រភព និងវិធីផលិតនៃផែនទីនីមួយៗ · ថ្នាក់អាចផ្គូផ្គងគ្នាឬទេ · ឧបករណ៍ត្រួតស្រទាប់ដែលអ្នកនឹងប្រើ · កំហុសដែលអាចធ្វើឱ្យម៉ាទ្រីសបំភាន់ · សេចក្ដីសន្និដ្ឋានមួយដែលអ្នក មិនអាច ធ្វើបាន។
ការត្រួតស្រទាប់វ៉ិចទ័របង្កើតពហុកោណតូចៗរាប់ពាន់ ហើយយឺតណាស់ពេលមានស្រទាប់ ៥ ឬ ១០។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖
«បើយើងបំប្លែងស្រទាប់ទាំងអស់ទៅជាក្រឡាដូចគ្នា តើការត្រួតស្រទាប់នឹងក្លាយជាលេខនព្វន្ធសាមញ្ញបានទេ?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១១
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-11/