បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
ខេត្តមួយមានស្ថានីយ៍វាស់ទឹកភ្លៀង ៦ ដែលរាយប៉ាយមិនស្មើគ្នា។ ក្រសួងធនធានទឹកត្រូវការផែនទីទឹកភ្លៀងពេញខេត្ត ដើម្បីរៀបចំផែនការធារាសាស្ត្រ។ ភូមិដែលនៅចន្លោះស្ថានីយ៍ទាំងពីរ តើទទួលទឹកភ្លៀងប៉ុន្មាន?
អ្នកវិភាគម្នាក់ប្រើ IDW ហើយបានផែនទីដែលមាន «ភ្នែកគោ» ជុំវិញស្ថានីយ៍នីមួយៗ។ អ្នកវិភាគម្នាក់ទៀតប្រើ Nearest neighbour ហើយបានផែនទីជាប្លុកៗ ដែលតម្លៃលោតភ្លាមៗនៅព្រំដែន។ ផែនទីទាំងពីរមកពីទិន្នន័យដដែល។
ហេតុអ្វីអាចប៉ាន់ស្មានតម្លៃពីចំណុចជិតៗបាន?
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១៣ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
បាតុភូតជាច្រើនមានតម្លៃនៅគ្រប់ទីកន្លែង៖ កម្ពស់ ទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព ជម្រៅទឹកក្រោមដី។ យើងហៅវាថា ផ្ទៃ (Surface)។ ប៉ុន្តែយើងកម្រវាស់វាគ្រប់ទីកន្លែងណាស់។ យើងវាស់តែនៅចំណុចមួយចំនួន ហើយត្រូវប៉ាន់ស្មានតម្លៃនៅចន្លោះ។
មេរៀននេះណែនាំរបៀបតំណាងផ្ទៃ វិធី អាំងទែប៉ូឡាស្យុង (Interpolation) ដែលប៉ាន់ស្មានតម្លៃពីចំណុច និង ការវិភាគទីសណ្ឋាន ពី DEM៖ ជម្រាល ទិសជម្រាល ស្រមោលភ្នំ និងខ្សែរយៈកម្ពស់។
ផ្ទៃ (Surface) គឺជាបាតុភូតដែលមានតម្លៃមួយនៅគ្រប់ទីតាំង ហើយប្រែប្រួលជាបន្តបន្ទាប់។
| ទម្រង់ | ពិពណ៌នា | ល្អសម្រាប់ |
|---|---|---|
| រ៉ាស្ទ័រ (DEM) | ក្រឡាទៀងទាត់ មួយតម្លៃក្នុងមួយក្រឡា | ការគណនា ជម្រាល ពីជគណិតផែនទី |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ (Contour) | បន្ទាត់ភ្ជាប់ចំណុចតម្លៃស្មើ | ផែនទីក្រដាស មើលរូបរាងភ្នំ |
| TIN | ត្រីកោណភ្ជាប់ចំណុចវាស់ | ទិន្នន័យវាស់មិនស្មើ ផ្ទៃវិស្វកម្ម |
| ចំណុចវាស់ | តម្លៃនៅទីតាំងជាក់លាក់ | ទិន្នន័យដើមមុនអាំងទែប៉ូឡាស្យុង |
DEM (Digital Elevation Model) ឥតគិតថ្លៃសម្រាប់កម្ពុជា៖ SRTM និង Copernicus DEM ៣០ ម (ឧបសម្ព័ន្ធ ខ)។
ចំណាំ៖ DSM រាប់បញ្ចូលកម្ពស់ដើមឈើ និងអគារ ឯ DTM គឺដីទទេ។ DEM ពីផ្កាយរណបភាគច្រើនស្ថិតនៅចន្លោះទាំងពីរ។
រូបទី១៣.១៖ ផ្ទៃដដែល តំណាងបួនរបៀប។ អាំងទែប៉ូឡាស្យុងបម្លែងពីចំណុចវាស់ (ស្ដាំ) ទៅជារ៉ាស្ទ័រ (ឆ្វេង) ហើយខ្សែរយៈកម្ពស់ និង TIN អាចបង្កើតពីទាំងពីរ។
ពន្យល់ក្បួន Tobler និងផ្ដល់ឧទាហរណ៍បាតុភូតដែលក្បួននេះពិតខ្លាំង និងពិតខ្សោយ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ក្បួនរបស់ Tobler៖ «អ្វីៗទាំងអស់ទាក់ទងគ្នា ប៉ុន្តែអ្វីដែលនៅជិតគ្នា ទាក់ទងគ្នាខ្លាំងជាងអ្វីដែលនៅឆ្ងាយ»។
អាំងទែប៉ូឡាស្យុងទាំងអស់ពឹងលើក្បួននេះ។ បើទឹកភ្លៀងនៅស្ថានីយ៍ ក គឺ ២៤០ មម ហើយស្ថានីយ៍ ខ ក្បែរនោះគឺ ១៨០ មម កន្លែងនៅចន្លោះទំនងជាប្រហែល ២០០ មម ច្រើនជាងទំនងជា ៥០០ មម។
ក្បួននេះ មិនពិតស្មើគ្នា សម្រាប់គ្រប់បាតុភូតទេ៖
| វិធី | គំនិត | ប៉ារ៉ាម៉ែត្រ | លក្ខណៈលទ្ធផល |
|---|---|---|---|
| Nearest neighbour (Thiessen/Voronoi) | យកតម្លៃចំណុចជិតបំផុត | គ្មាន | ប្លុកៗ លោតនៅព្រំដែន |
| IDW (Inverse Distance Weighting) | មធ្យមមានទម្ងន់ ដែលទម្ងន់ = ១ ÷ ចម្ងាយ^p | ស្វ័យគុណ p · ចំនួនចំណុច ឬកាំស្វែងរក | ឆ្លងកាត់ចំណុចវាស់ មិនលើសអតិបរមា ឬទាបជាងអប្បបរមា |
| TIN linear | ត្រីកោណ រួចប្រហាក់ប្រហែលលីនេអ៊ែរក្នុងត្រីកោណ | គ្មាន | មានជ្រុង មិនលើសចំណុច |
| Spline | ផ្ទៃរលោងបំផុតដែលឆ្លងកាត់ចំណុច | ទម្ងន់ tension | រលោង អាចលើសអតិបរមា |
| Kriging | ស្ថិតិ ផ្អែកលើការវិភាគរបៀបដែលភាពស្រដៀងថយតាមចម្ងាយ (variogram) | គំរូ variogram | ផ្ដល់ផែនទីកំហុសប៉ាន់ស្មានផង |
ក្នុង IDW ស្វ័យគុណ p តូច (១) ផ្ដល់ឥទ្ធិពលច្រើនដល់ចំណុចឆ្ងាយ ផ្ទៃរលោង។
p ធំ (៤ ឡើង) ធ្វើឱ្យចំណុចជិតបំផុតលើសលុប ផ្ទៃក្លាយជា «ភ្នែកគោ» ជិតដូច Nearest neighbour។
រូបទី១៣.២៖ IDW ប៉ាន់ស្មានតម្លៃនៅចំណុច ? ជាមធ្យមមានទម្ងន់ ដែលស្ថានីយ៍ជិតជាងមានទម្ងន់ធំជាង (ទិន្នន័យសន្មត)។
អូសស្ថានីយ៍ទឹកភ្លៀង ប្ដូរស្វ័យគុណ p ហើយប្រៀបធៀបជាមួយវិធីចំណុចជិតបំផុត។ ដាក់ស្ថានីយ៍ពីរជិតគ្នា ហើយសង្កេតតំបន់ឆ្ងាយពីស្ថានីយ៍ទាំងអស់។
ប្រៀបធៀប Nearest neighbour និង IDW តាមរូបរាងផ្ទៃលទ្ធផល។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
អាំងទែប៉ូឡាស្យុងតែងផ្ដល់ផែនទីដែល «មើលទៅល្អ»។
ដើម្បីដឹងថាវាត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណា ត្រូវ ផ្ទៀងផ្ទាត់ (Validation)៖
Cross-validation (leave-one-out)៖ ដកចំណុចមួយៗចេញ ព្យាករវាពីចំណុចផ្សេង ហើយធ្វើដដែលៗសម្រាប់គ្រប់ចំណុច។
មិនអាចវាស់កំហុសដោយចំណុចដែលបានប្រើបង្កើតផ្ទៃទេ ព្រោះ IDW ឆ្លងកាត់ចំណុចទាំងនោះ ដូច្នេះកំហុសស្ទើរតែ ០។
ក្រៅពី MAE ត្រូវពិនិត្យ ការចែកចាយចំណុច៖ តំបន់ដែលឆ្ងាយពីចំណុចវាស់ទាំងអស់ មានភាពមិនច្បាស់ខ្ពស់ ទោះផែនទីបង្ហាញពណ៌ដិតក៏ដោយ។
ពី DEM យើងគណនាផ្ទៃថ្មីដោយប្រតិបត្តិការ Focal ៣×៣ (មេរៀនទី១២)៖
| ផលិតផល | អត្ថន័យ | ឯកតា | ប្រើសម្រាប់ |
|---|---|---|---|
| ជម្រាល (Slope) | ភាពចោត | ដឺក្រេ ឬភាគរយ | ហានិភ័យដីបាក់ កសិកម្ម ផ្លូវ |
| ទិសជម្រាល (Aspect) | ទិសដែលជម្រាលបែរមុខទៅ | ០–៣៦០° | ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទិសខ្យល់ |
| ស្រមោលភ្នំ (Hillshade) | ពន្លឺដែលក្រឡាទទួល ពីព្រះអាទិត្យសន្មត | ០–២៥៥ | ផែនទីមូលដ្ឋាន ការមើលរូបរាង |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ (Contour) | បន្ទាត់កម្ពស់ស្មើ | ម | ផែនទីទីសណ្ឋាន |
ប្ដូរទិស និងកម្ពស់ព្រះអាទិត្យ។ ដាក់ទិស ១៣៥° ហើយពិនិត្យថាភ្នំនៅតែមើលទៅដូចភ្នំឬទេ។ បន្ទាប់មក ប្ដូរទៅទិដ្ឋភាពជម្រាល។
ចំណាំ៖ ជម្រាលពី DEM ៣០ ម ទាបជាងជម្រាលពិតនៅកន្លែងចោតតូចៗ ព្រោះក្រឡាធ្វើឱ្យផ្ទៃរលោង។
ក្នុងតំបន់វាលទំនាប ដូចជាតំបន់ទន្លេសាប កំហុសកម្ពស់ DEM (ច្រើនម៉ែត្រ) អាចធំជាងភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់ពិត ដូច្នេះការវិភាគទឹកជំនន់ត្រូវការ DEM ត្រឹមត្រូវជាងនេះ។
យើងសាកល្បងអាំងទែប៉ូឡាស្យុងលើទិន្នន័យសង្គម ដើម្បីមើលថាវាធ្វើការ ឬមិនធ្វើការ ដូចម្ដេច។ ទិន្នន័យ៖ T_LIT15 (អត្រាអក្ខរកម្ម ១៥ ឆ្នាំឡើង %) នៃភូមិ ៥៦៨ ក្នុងជំរឿន ២០០៨ (ដូចលំហាត់ទី១៣)។
អប្បបរមា ១៧,៨% · អតិបរមា ១០០% · មធ្យម ៧៤,៣% · មធ្យមភាគ ៧៧,១%។
ភូមិប្រមូលផ្ដុំតាមផ្លូវ និងទន្លេ ហើយគ្មានភូមិនៅតំបន់ភ្នំភាគនិរតី និងលើផ្ទៃទឹកទន្លេសាប។
ផ្ទៃ IDW ទាំងអស់មានតម្លៃក្នុងចន្លោះ ១៧,៨ ដល់ ១០០ ព្រោះ IDW មិនអាចលើសអតិបរមា ឬទាបជាងអប្បបរមានៃចំណុច។
p = ៤ បង្ហាញ «ភ្នែកគោ» ជុំវិញភូមិអក្ខរកម្មទាប។
ដកភូមិ ២០% (១១៣) ជាចំណុចពិនិត្យ ហើយធ្វើម្ដងទៀត ២០ ដង៖ p = ២ ល្អបំផុតបន្តិច ប៉ុន្តែកំហុសប្រហែល ១០ ពិន្ទុភាគរយ ធំបើធៀបនឹងគម្លាតគំរូនៃទិន្នន័យ (ប្រហែល ១៥)។
កំហុសធំ មកពីការដែលភូមិជិតគ្នាអាចមានអក្ខរកម្មខុសគ្នាខ្លាំង (ក្បួន Tobler ពិតខ្សោយ)។
ផ្ទៃក៏បង្ហាញតម្លៃនៅលើផ្ទៃទឹក និងភ្នំដែលគ្មាននរណារស់នៅ។
| p | MAE មធ្យម (ពិន្ទុភាគរយ) |
|---|---|
| ១ | ១០,៧ |
| ២ | ៩,៨ |
| ៤ | ១០,៤ |
យើងមិនអាចប្រើផ្ទៃនេះដើម្បីប្រាប់អក្ខរកម្មនៃភូមិដែលមិនមានក្នុងទិន្នន័យ ឬនៃកន្លែងគ្មានមនុស្សបានទេ។ អាំងទែប៉ូឡាស្យុងបង្កើតតម្លៃនៅគ្រប់ទីកន្លែង ទោះបាតុភូតមិនមាននៅទីនោះក៏ដោយ។
ធ្វើ លំហាត់ទី១៣ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
ផ្ទៃតំណាងបាតុភូតដែលមានតម្លៃនៅគ្រប់ទីតាំង ដោយរ៉ាស្ទ័រ ខ្សែរយៈកម្ពស់ ឬ TIN។ អាំងទែប៉ូឡាស្យុងប៉ាន់ស្មានតម្លៃពីចំណុចវាស់ ដោយពឹងលើក្បួន Tobler។ Nearest neighbour IDW Spline និង Kriging ផ្ដល់ផ្ទៃខុសគ្នា ហើយប៉ារ៉ាម៉ែត្រ ដូចជាស្វ័យគុណ p ប៉ះពាល់ខ្លាំង។
លទ្ធផលត្រូវវាយតម្លៃដោយចំណុចពិនិត្យ និង MAE។ ពី DEM យើងគណនាជម្រាល ទិសជម្រាល ស្រមោលភ្នំ និងខ្សែរយៈកម្ពស់ ដោយប្រតិបត្តិការ Focal។
អាំងទែប៉ូឡាស្យុងមិនមែនជាការវាស់ទេ វាជាការស្មានដែលមានក្បួន។ ផែនទីស្មោះត្រង់ប្រាប់ទាំងការស្មាន ទីតាំងចំណុចវាស់ និងកំហុសរបស់វា។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី | ||
|---|---|---|---|---|
| ផ្ទៃ | Surface | បាតុភូតបន្តនៅគ្រប់ទីតាំង | ||
| គំរូកម្ពស់ឌីជីថល | DEM | រ៉ាស្ទ័រកម្ពស់ | ||
| អាំងទែប៉ូឡាស្យុង | Interpolation | ប៉ាន់ស្មានតម្លៃពីចំណុច | ||
| ទម្ងន់ច្រាសចម្ងាយ | IDW | មធ្យមមានទម្ងន់តាមចម្ងាយ | ||
| ស្វ័យគុណ | Power (p) | កម្រិតឥទ្ធិពលចំណុចជិត | ||
| ការផ្ទៀងផ្ទាត់ | Validation | វាស់កំហុសដោយចំណុចពិនិត្យ | ||
| កំហុសដាច់ខាតមធ្យម | MAE | មធ្យមនៃ | ព្យាករ − ពិត | |
| ជម្រាល | Slope | ភាពចោតនៃផ្ទៃ |
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ទិសជម្រាល | Aspect | ទិសដែលជម្រាលបែរមុខ |
| ស្រមោលភ្នំ | Hillshade | ការបង្ហាញពន្លឺលើទីសណ្ឋាន |
| ខ្សែរយៈកម្ពស់ | Contour | បន្ទាត់តម្លៃស្មើ |
ជ្រើសបាតុភូតមួយដែលវាស់នៅចំណុច (ទឹកភ្លៀង កម្រិតទឹកក្រោមដី ជាតិប្រៃក្នុងអណ្ដូង គុណភាពខ្យល់)។ សរសេរមួយទំព័រ៖ ក្បួន Tobler ពិតប៉ុណ្ណា · ចំនួន និងការចែកចាយចំណុចដែលត្រូវការ · វិធីអាំងទែប៉ូឡាស្យុង និងប៉ារ៉ាម៉ែត្រ · របៀបផ្ទៀងផ្ទាត់ · របៀបបង្ហាញភាពមិនច្បាស់លើផែនទី។
យើងមានឧបករណ៍គ្រប់គ្រាន់ហើយ៖ សំណួរ បាហ្វ័រ ការត្រួតស្រទាប់ ពីជគណិតផែនទី និងផ្ទៃ។ ការសម្រេចចិត្តពិតតែងត្រូវការបញ្ចូលវាទាំងអស់ ជាមួយការវិនិច្ឆ័យរបស់មនុស្ស។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖
«បើត្រូវជ្រើសទីតាំងសាលាថ្មី ដែលជិតផ្លូវ ឆ្ងាយពីសាលាចាស់ និងមិនលិចទឹក តើយើងថ្លឹងលក្ខខណ្ឌទាំងនេះដោយរបៀបណា?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១៣
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-13/