បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
មន្ទីរអប់រំខេត្តកំពង់ឆ្នាំងមានថវិកាសាងសង់សាលាបឋមសិក្សាថ្មីមួយ។ ក្នុងកិច្ចប្រជុំ មន្ត្រីបីនាក់មានមតិខុសគ្នា៖
មតិទាំងបីត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែការផ្ដល់ «អាទិភាព» ខុសគ្នា នឹងនាំទៅទីតាំងខុសគ្នា។
មន្ត្រីទី១៖ «សាលាត្រូវនៅជិតផ្លូវជាតិ ដើម្បីគ្រូ និងសិស្សធ្វើដំណើរបាន»។
គិតម្នាក់ឯង ១ នាទី · ពិភាក្សាជាគូ ២ នាទី · ចែករំលែកជាមួយថ្នាក់។
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១៤ ក្នុងចំណោម ១៥
:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ
ការសម្រេចចិត្តអំពីទីតាំង ដូចជាសាលាថ្មី ទីលានចាក់សំរាម ឬតំបន់ដាំកៅស៊ូ ត្រូវការពិចារណាលក្ខខណ្ឌច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ លក្ខខណ្ឌទាំងនោះច្រើនតែប្រឆាំងគ្នា៖ ជិតផ្លូវល្អសម្រាប់ធ្វើដំណើរ ប៉ុន្តែដីជិតផ្លូវថ្លៃ។
ការវិភាគសមស្របភាពពហុលក្ខខណ្ឌ (Multi-Criteria Decision Analysis, MCDA) បញ្ចូលស្រទាប់ច្រើន និងការវិនិច្ឆ័យរបស់មនុស្ស ទៅជាផែនទីសមស្របភាពមួយ។
មេរៀននេះបង្រៀនជំហាន MCDA និងការពិនិត្យថាលទ្ធផលពឹងលើការសម្រេចចិត្តរបស់យើងប៉ុណ្ណា។
MCDA ក្នុង GIS មិនធ្វើការសម្រេចចិត្តជំនួសមនុស្សទេ។
វាធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្ត ច្បាស់ អាចពិភាក្សា និងអាចធ្វើឡើងវិញបាន។
រូបទី១៤.១៖ លំហូរការងារ MCDA៖ កត្តាត្រូវធ្វើឱ្យស្តង់ដារ រួចបូកមានទម្ងន់ ហើយគុណនឹងលក្ខខណ្ឌហាមឃាត់ មុនពិនិត្យភាពរសើប។
បែងចែក constraint និង factor ដោយឧទាហរណ៍ពីរសម្រាប់នីមួយៗ។
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
| Constraint (លក្ខខណ្ឌហាមឃាត់) | Factor (កត្តា) | |
|---|---|---|
| តម្លៃ | ០ ឬ ១ (ហាម ឬអនុញ្ញាត) | បន្ត ០ ដល់ ១ (កាន់តែល្អ) |
| ការបញ្ចូល | គុណ | បូកមានទម្ងន់ |
| ឧទាហរណ៍ | មិនលិចទឹក · មិនមែនផ្ទៃទឹក · ក្រៅតំបន់ការពារ | ជិតផ្លូវ · ឆ្ងាយពីសាលា · ដង់ស៊ីតេកុមារ |
ប្រយ័ត្ន៖ ការធ្វើឱ្យលក្ខខណ្ឌមួយជា constraint មានន័យថាគ្មានកត្តាផ្សេងណាអាចទូទាត់វាបានទេ។
បើ «លិចទឹក» ជា constraint ទីតាំងដែលល្អឥតខ្ចោះគ្រប់យ៉ាង ប៉ុន្តែលិចទឹក ១ ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំ នឹងត្រូវដកចេញ។ ពេលមិនប្រាកដ ត្រូវប្រើជាកត្តាដែលមានទម្ងន់ខ្ពស់ជំនួសវិញ។
កត្តាមានឯកតាខុសគ្នា៖ ចម្ងាយផ្លូវជាម៉ែត្រ (០ ដល់ ២៥ ០០០) ជម្រាលជាដឺក្រេ ដង់ស៊ីតេជានាក់/គម²។
មិនអាចបូកដោយផ្ទាល់ទេ។ ត្រូវបម្លែងទៅ ពិន្ទុ ០ ដល់ ១ ដែល ១ = សមស្របបំផុត។
| មុខងារ | កន្សោម | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| លីនេអ៊ែរថយ ជាមួយដែនកំណត់ | max(0, 1 - d / 5000) | ជិតផ្លូវ៖ ១ នៅលើផ្លូវ ០ ពី ៥ គមឡើង |
| លីនេអ៊ែរកើន ជាមួយដែនកំណត់ | min(1, d / 3000) | ឆ្ងាយពីសាលា៖ ០ នៅសាលា ១ ពី ៣ គមឡើង |
| Min–max | (x - min) / (max - min) | ដង់ស៊ីតេ |
| ចាត់ថ្នាក់ | ០–២ គម → ១ · ២–៥ → ០,៥ · លើស ៥ → ០ | ពេលមានតែការវិនិច្ឆ័យជាថ្នាក់ |
តម្លៃដែនកំណត់ (៥ គម ៣ គម) ជា ការសម្រេចចិត្ត ដែលត្រូវមានហេតុផល (ចម្ងាយដែលកុមារអាចដើរ គោលនយោបាយក្រសួង) និងត្រូវរាយការណ៍។
រូបទី១៤.២៖ មុខងារស្តង់ដារលីនេអ៊ែរ ដែលមានដែនកំណត់។ តម្លៃ ៥ គម និង ៣ គម ជាការសម្រេចចិត្ត ដែលត្រូវរាយការណ៍។
ទម្ងន់ បង្ហាញភាពសំខាន់ទាក់ទងនៃកត្តា ហើយត្រូវបូកបាន ១។
| វិធី | របៀប | គុណ/វិបត្តិ |
|---|---|---|
| ចាត់លំដាប់ | តម្រៀបកត្តា រួចបម្លែងលំដាប់ទៅទម្ងន់ | ងាយ ប៉ុន្តែមិនប្រាប់ភាពខុសគ្នា |
| ផ្ដល់ពិន្ទុ | ចែក ១០០ ពិន្ទុទៅកត្តា | ងាយយល់ សមស្របសម្រាប់កិច្ចប្រជុំ |
| AHP | ប្រៀបធៀបម្ដងពីរៗ (ឧ. «ជិតផ្លូវសំខាន់ជាងឆ្ងាយពីសាលា ៣ ដង») ពិនិត្យភាពស៊ីសង្វាក់ | ជាប្រព័ន្ធ ប៉ុន្តែស្មុគស្មាញជាង |
ផលបូកមានទម្ងន់ (Weighted Linear Combination, WLC)៖
``text S = (w1 × F1 + w2 × F2 + ... + wn × Fn) × C1 × C2 × ... ``
WLC អនុញ្ញាតឱ្យ ទូទាត់ (compensation)៖ ពិន្ទុទាបនៃកត្តាមួយ អាចទូទាត់ដោយពិន្ទុខ្ពស់នៃកត្តាមួយទៀត។
ប្ដូរទម្ងន់លក្ខខណ្ឌទាំងបី។ តើ ★ ផ្លាស់ទីទៅណា ពេលផ្ដល់ទម្ងន់ ៨០% ឱ្យ «មិនលិចទឹក»? បិទ constraint ហើយមើលថាតំបន់ណាដែល «ល្អ» ប៉ុន្តែមិនអាចសង់បាន។
ប្ដូរទម្ងន់កត្តាទាំងបី ហើយមើលថាតំបន់សមស្របបំផុតផ្លាស់ទីយ៉ាងណា។
ហេតុអ្វីត្រូវធ្វើឱ្យកត្តាស្តង់ដារមុនបូក?
ឆ្លើយក្នុង ១ នាទី មុនបន្តទៅផ្នែកបន្ទាប់។
ការវិភាគភាពរសើប (Sensitivity analysis) សួរថា៖ «បើការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្ញុំខុសបន្តិច លទ្ធផលប្ដូរប៉ុណ្ណា?
»
របាយការណ៍ MCDA ត្រូវមាន៖ លក្ខខណ្ឌ និងប្រភពទិន្នន័យ · constraint និង factor · មុខងារស្តង់ដារ និងដែនកំណត់ · ទម្ងន់ និងអ្នកណាកំណត់ · លទ្ធផលភាពរសើប · កត្តាដែល មិនបាន រាប់បញ្ចូល (ម្ចាស់ដី ថវិកា មតិសហគមន៍) · …
រ៉ាស្ទ័រ ១០០ ម តម្រឹមគ្នា (ដូចលំហាត់ទី១៤)។ លក្ខខណ្ឌ៖ ជិតផ្លូវជាតិ · ឆ្ងាយពីសាលាបឋមសិក្សាស្រាប់ · មិនលិចទឹកឆ្នាំ ២០១១ · មិនមែនផ្ទៃទឹក។
ok = (prov = 1) AND (flood = 0) AND (water = 0)។
ក្រឡាហាមឃាត់ = ៣១,៨% នៃខេត្ត ដែលភាគច្រើនមកពីជំនន់។ ផ្ទៃទឹកស្ទើរទាំងអស់ស្ថិតក្នុងតំបន់ជំនន់រួចហើយ។
road_s = max(0, 1 − road_dist / 5000) · school_s = min(1, school_dist / 3000)។
ដែនកំណត់ ៣ គម ផ្អែកលើចម្ងាយដែលកុមារបឋមសិក្សាអាចដើរបាន។
សេណារីយ៉ូ ក៖ ផ្លូវ ០,៤ · សាលា ០,៦ → ក្រឡាពិន្ទុ ≥ ០,៨ ប្រហែល ៩ ៤០០ ហ.ត។
ក្រឡាជាច្រើនមានពិន្ទុ ១,០ (នៅលើផ្លូវជាតិ និងឆ្ងាយពីសាលាលើស ៣ គម)។
សេណារីយ៉ូ ខ៖ ផ្លូវ ០,៧ · សាលា ០,៣ → ប្រហែល ១០ ៣០០ ហ.ត។
ផ្ទៃល្អបំផុតប្ដូរតិច ប៉ុន្តែទីតាំងប្ដូរ៖ ទម្ងន់ផ្លូវខ្ពស់ ពង្រីកតំបន់តាមបណ្ដោយផ្លូវជាតិ ទោះជិតសាលាចាស់ក៏ដោយ។ តំបន់ដែលល្អក្នុងសេណារីយ៉ូទាំងពីរ ជាតំបន់អាទិភាពសម្រាប់ចុះទីវាល។
យើងមិនអាចនិយាយថាក្រឡាដែលមានពិន្ទុ ១,០ ជា «ទីតាំងល្អបំផុត» សម្រាប់សាលាទេ។ ការវិភាគមិនបានរាប់បញ្ចូលចំនួនកុមារ ម្ចាស់ដី ថវិកា ឬគុណភាពផ្លូវក្នុងរដូវវស្សា ហើយការសម្រេចចិត្តដែនកំណត់ និងទម្ងន់ ជាការវិនិច្ឆ័យ មិនមែនការពិតវិទ្យាសាស្ត្រទេ។
ធ្វើ លំហាត់ទី១៤ ក្នុង QGIS នៅសៀវភៅអនុវត្ត។
លំហាត់ប្រើទិន្នន័យកម្ពុជាពិត ហើយមានប្រអប់ពិនិត្យលទ្ធផលដោយខ្លួនឯង។
MCDA បញ្ចូលស្រទាប់ច្រើន និងការវិនិច្ឆ័យរបស់មនុស្ស ទៅជាផែនទីសមស្របភាព។ Constraint ដកតំបន់ដែលហាមឃាត់ ឯ factor ត្រូវធ្វើឱ្យស្តង់ដារទៅ ០–១ មុនបូកមានទម្ងន់ (WLC)។
ទម្ងន់អាចកំណត់ដោយការចាត់លំដាប់ ការផ្ដល់ពិន្ទុ ឬ AHP។ ការវិភាគភាពរសើប និងការរាយការណ៍ការសម្រេចចិត្តទាំងអស់ ធ្វើឱ្យលទ្ធផលអាចទុកចិត្ត និងអាចពិភាក្សាបាន។
ផែនទីសមស្របភាពមិនមែនជាចម្លើយទេ វាជាការសន្ទនាដែលមានរូបភាព។ តម្លៃរបស់វាស្ថិតនៅក្នុងការធ្វើឱ្យគ្រប់ការសម្រេចចិត្តមើលឃើញ និងអាចសាកល្បងឡើងវិញបាន។
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការវិភាគសមស្របភាពពហុលក្ខខណ្ឌ | MCDA / MCE | ការបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌច្រើន |
| លក្ខខណ្ឌហាមឃាត់ | Constraint | ០/១ ដកតំបន់ចេញ |
| កត្តា | Factor | លក្ខខណ្ឌបន្ត កាន់តែល្អ |
| ការធ្វើឱ្យស្តង់ដារ | Standardisation | បម្លែងទៅ ០–១ |
| ទម្ងន់ | Weight | ភាពសំខាន់ទាក់ទង |
| ផលបូកមានទម្ងន់ | Weighted Linear Combination | បូកកត្តាគុណទម្ងន់ |
| ដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ | AHP | កំណត់ទម្ងន់ដោយប្រៀបធៀបពីរៗ |
| ការទូទាត់ | Compensation | ពិន្ទុខ្ពស់ទូទាត់ពិន្ទុទាប |
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការវិភាគភាពរសើប | Sensitivity analysis | ពិនិត្យលទ្ធផលពេលប្ដូរការសម្រេចចិត្ត |
max(0, 1 - d / 5000) ជាពាក្យធម្មតា។ជ្រើសបញ្ហាទីតាំងមួយក្នុងខេត្តរបស់អ្នក (មណ្ឌលសុខភាពថ្មី ផ្សារ អាងទឹក កន្លែងជម្លៀស)។ សរសេរផែនការ MCDA ១ ទំព័រ៖ គោលដៅ · constraint និង factor ជាមួយប្រភពទិន្នន័យ · មុខងារស្តង់ដារ និងហេតុផល · ទម្ងន់ និងអ្នកណាគួរកំណត់ · សេណារីយ៉ូភាពរសើបពីរ · កត្តាដែលមិនអាចធ្វើផែនទីបាន។
យើងបានរៀនឧបករណ៍វិភាគសំខាន់ៗរួចហើយ។ ប៉ុន្តែការវិភាគល្អគ្មានតម្លៃ បើគម្រោងខូចពេលផ្ញើទៅអ្នកផ្សេង ឬអ្នកផ្សេងមិនអាចធ្វើឡើងវិញបាន។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖
«បើមិត្តរួមក្រុមបើកគម្រោងរបស់អ្នកនៅឆ្នាំក្រោយ តើគេអាចយល់ និងធ្វើការវិភាគឡើងវិញបានឬទេ?»
អានមេរៀនពេញ និងធ្វើលំហាត់ទី១៤
https://khgeo.github.io/gis-fundamentals/lessons/lesson-14/