ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយជាអ្វី

:material-presentation-play: ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ

ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ (Remote Sensing) គឺជាការទទួលព័ត៌មានអំពីវត្ថុ ឬផ្ទៃដី ដោយមិនប៉ះវា។ និយមន័យនេះសាមញ្ញ ប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យធំ៖ យើងមិនអាចសួរផ្ទៃដីដោយផ្ទាល់ថា «អ្នកជាព្រៃ ឬជាស្រែ?» បានទេ។ យើងអាចវាស់បានតែ ថាមពលដែលចេញពីវា ហើយពីថាមពលនោះ យើងត្រូវ ទាញការសន្និដ្ឋាន។

នេះជាភាពខុសគ្នាគោលរវាងការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ និងការស្ទង់នៅទីវាល។ នៅទីវាល អ្នកឃើញស្រូវ ហើយសរសេរ «ស្រូវ»។ ក្នុងរូបភាពផ្កាយរណប អ្នកឃើញលេខ ៤៥០ នៅក្រុមរលកអ៊ីនហ្វ្រាក្រហម ហើយ ៦០ នៅក្រុមរលកក្រហម រួចអ្នកសន្និដ្ឋានថា «នេះទំនងជារុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ»។ ភាពត្រឹមត្រូវនៃការសន្និដ្ឋាននោះ …

មេរៀនដំបូងនេះបង្កើតផែនទីគំនិតសម្រាប់មេរៀនទាំង ១៥៖ ថាមពលមកពីណា ធ្វើដំណើរយ៉ាងណា ត្រូវវាស់ដោយអ្វី ក្លាយជាទិន្នន័យបែបណា ហើយយើងអាចសួរអ្វីបាន និងមិនអាចសួរអ្វី។

សូមកត់សម្គាល់ជំហានទី៤ ឱ្យបានច្បាស់៖ ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា មិនកត់ត្រា «ព្រៃ» ឬ «ទឹក» ទេ។

វាកត់ត្រាលេខមួយក្នុងមួយក្រុមរលក សម្រាប់ក្រឡានីមួយៗ។ ការប្ដូរលេខទាំងនោះទៅជាឈ្មោះគម្របដី គឺជាការងាររបស់អ្នកវិភាគ ហើយវាតែងមកជាមួយ ភាពមិនប្រាកដប្រជា ដែលត្រូវវាស់ និងរាយការណ៍ (មេរៀនទី១៣)។

ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយមិនថ្មីទេ៖ រូបថតពីបាល់ឡុងមានតាំងពីសតវត្សទី១៩ · រូបថតពីយន្តហោះត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងសង្គ្រាមលោក · ហើយ Landsat 1 បានចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ដែលបង្កើតបណ្ណសារផែនដីបន្តបន្ទាប់ដ៏វែងបំផុត។

Sentinel-2A ចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ និង 2B ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ដែលនាំមកនូវរូបភាពក្រឡា ១០ ម ឥតគិតថ្លៃ។

ការយល់ដឹងនេះមានផលវិបាកជាក់ស្ដែងសម្រាប់កម្ពុជា៖

ការប្រើប្រាស់ជាក់ស្ដែងនៅកម្ពុជារួមមាន ការតាមដានស្រូវ និងការប៉ាន់ស្មានទិន្នផល · ការធ្វើផែនទីទឹកជំនន់តាមដងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប · ការតាមដានការបាត់បង់ព្រៃឈើ · ការតាមដានការពង្រីកទីក្រុង · និងការវាយតម្លៃគ្រោះរាំងស្ងួត។

**ជាវិទ្យាសាស្ត្រ ឬជាសិល្បៈ?

• ** ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយប្រើរូបវិទ្យា គណិតវិទ្យា និងស្ថិតិ ដូច្នេះវាជាវិទ្យាសាស្ត្រ។
• ប៉ុន្តែការបកស្រាយរូបភាពក៏ត្រូវការបទពិសោធន៍ដែរ៖ អ្នកវិភាគដែលធ្លាប់ចុះទៅតំបន់ ធ្លាប់ឃើញស្រែ ចម្ការ និងភូមិច្រើនប្រភេទ និងអាចផ្សំចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រជាមួយចំណេះដឹងតំបន់ តែងបកស្រាយបានល្អជាង។
• ដូច្នេះ វាជាទាំងវិទ្យាសាស្ត្រ ទាំងសិល្បៈ (Jensen, 2005)។

ដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍បីធំ៖ ការវិវត្តន៍ពឹងលើកត្តាបី គឺ វេទិកា ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា និង ប្រព័ន្ធដំណើរការទិន្នន័យ (កុំព្យូទ័រ)។

ដំណាក់កាលធំៗ៖ ដំណាក់កាលដំបូង (១៨៥០–១៩១០) ប្រើបាល់ឡុង ខ្លែង និងសត្វព្រាប · ដំណាក់កាលអាកាស (១៩១០–១៩៦០) ប្រើយន្តហោះ · ដំណាក់កាលអវកាស (១៩៦០–បច្ចុប្បន្ន) ប្រើផ្កាយរណប។

ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាបែងចែកជាពីរក្រុមធំ តាម ប្រភពថាមពល៖

ភាពខុសគ្នាសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា៖ រដូវវស្សាមានពពកច្រើន ហើយនោះជាពេលដែលព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់កើតឡើង (ការស្ទូងស្រូវ ទឹកជំនន់)។

ដូច្នេះរូបភាពអុបទិកជួនកាលគ្មានទាល់តែសោះក្នុងខែដែលយើងត្រូវការ ហើយ រ៉ាដា Sentinel-1 ក្លាយជាឧបករណ៍ចម្បង។ ការវិភាគរ៉ាដាមានក្បួនផ្ទាល់ខ្លួន ដែលនឹងណែនាំក្នុងមេរៀនទី១៥។

LiDAR ជាឧបករណ៍សកម្មមួយទៀត ដែលបញ្ចេញរស្មីឡាស៊ែរ រួចវាស់ពេលវេលាត្រឡប់ ដើម្បីទទួលកម្ពស់ជាក់លាក់។ វាប្រើសម្រាប់គំរូកម្ពស់ និងរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃ ប៉ុន្តែថ្លៃ និងគ្របដណ្ដប់តំបន់តូច។

ហេតុផលរូបវិទ្យាសាមញ្ញ៖ មុំមើលនៃឧបករណ៍ចាប់ថេរ ដូច្នេះ ទំហំក្រឡា ≈ មុំ × កម្ពស់។

កាន់តែខ្ពស់ ក្រឡាកាន់តែធំ ប៉ុន្តែផ្ទៃដែលឃើញក្នុងមួយពេលក៏ធំដែរ។ ការគណនាពិតប្រាកដស្ថិតក្នុងមេរៀនទី៤។

ការជ្រើសវេទិកាគឺជាការសម្របសម្រួល៖

គន្លងព្រះអាទិត្យសមកាល៖ ផ្កាយរណបសង្កេតផែនដីភាគច្រើនរៀបចំគន្លងឱ្យឆ្លងកាត់អេក្វាទ័រនៅម៉ោងថ្ងៃដដែលជានិច្ច (Sentinel-2 ប្រហែល ១០:៣០ ព្រឹកតាមម៉ោងមូលដ្ឋាន)។

ហេតុផល៖ បើមុំពន្លឺព្រះអាទិត្យខុសគ្នារាល់ដង ស្រមោល និងភាពភ្លឺនឹងខុសគ្នា ហើយយើងនឹងច្រឡំថាផ្ទៃដីបានប្ដូរ ខណៈតាមពិតគ្រាន់តែពន្លឺប្ដូរ។

ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាវាស់ក្រុមរលកច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។

អេក្រង់កុំព្យូទ័របង្ហាញបានតែបីពណ៌ (ក្រហម បៃតង ខៀវ) ដូច្នេះយើងត្រូវ ជ្រើសក្រុមរលកបី ហើយផ្ដល់ពណ្ណរាយមួយឱ្យនីមួយៗ។ នេះហៅថា បន្សំក្រុមរលក (band combination)។

នៅពេលបន្សំមិនមែនជា ក្រហម-បៃតង-ខៀវពិត យើងហៅវាថា ពណ៌សន្មត (false colour)។ ពាក្យ «សន្មត» មិនមានន័យថាក្លែងក្លាយទេ៖ តម្លៃពិត គ្រាន់តែពណ្ណរាយដែលយើងផ្ដល់ឱ្យវា ជាការជ្រើសរបស់យើង។

មូលហេតុដែលព្រៃក្លាយជា ក្រហម ក្នុងបន្សំ B8-B4-B3៖ យើងដាក់ B8 (អ៊ីនហ្វ្រាក្រហមជិត) ទៅបញ្ជូនពណ៌ក្រហមនៃអេក្រង់ ហើយរុក្ខជាតិមានសុខភាពល្អចាំងផ្លាត B8 ខ្លាំងណាស់ (៣០ ដល់ ៥០%)។

ដូច្នេះបញ្ជូនក្រហមខ្លាំង = ក្រហមភ្លឺលើអេក្រង់។ ហេតុផលរូបវិទ្យានៅពីក្រោយ ស្ថិតក្នុងមេរៀនទី៣។

រូបភាពផ្កាយរណបជា រ៉ាស្ទ័រ៖ ក្រឡាជាជួរឈរ និងជួរដេក ដែលក្រឡានីមួយៗមានតម្លៃមួយក្នុងមួយក្រុមរលក។

ក្រឡាមួយនៃ Sentinel-2 គ្របដណ្ដប់ ១០ × ១០ ម = ១០០ ម² = ០,០១ ហ.ត។

តម្លៃក្នុងក្រឡាមួយ គឺជា មធ្យមថ្លឹងទម្ងន់នៃអ្វីៗទាំងអស់ក្នុងក្រឡានោះ។ បើក្រឡាមួយមានស្រែ ៦០% និងផ្លូវដី ៤០% តម្លៃរបស់វាមិនស្មើនឹងស្រែ ឬផ្លូវទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅចន្លោះ។ នេះហៅថា ក្រឡាចម្រុះ (mixed pixel) ហើយវាជាប្រភពកំហុសធំបំផុតមួយក្នុងការចាត់ថ្នាក់ (មេរៀនទី១២)។

ក្បួនជាក់ស្ដែងសម្រាប់ការជ្រើសក្រឡា៖

ឧទាហរណ៍ជាមួយក្រឡា ១០ ម៖ ផ្ទះទទឹង ១០ ម (មិនបាន) · ផ្លូវជាតិទទឹង ២០ ម (បាន បើកម្រិតពណ៌ខុសគ្នាច្បាស់) · ស្រែ ១០០ × ១០០ ម (បានយ៉ាងល្អ) · ភូមិ ៣០០ ម (បានយ៉ាងល្អ)។

ចំណុចបន្ថែមមួយ៖ ក្រឡាតូចជាងមិនតែងតែល្អជាងទេ។

រូបភាពក្រឡា ១០ ម នៃខេត្តមួយមានក្រឡារាប់សិបលាន ដែលត្រូវការពេលដំណើរការ និងទំហំផ្ទុកច្រើន។ បើសំណួររបស់អ្នកគឺ «ផ្ទៃព្រៃឈើតាមស្រុក» ក្រឡា ៣០ ម ក៏ផ្ដល់ចម្លើយត្រឹមត្រូវដែរ ហើយលឿនជាង។

តារាងនេះគួរនៅក្នុងចិត្តរាល់ពេលដែលមាននរណាម្នាក់សុំ «ធ្វើផែនទីពីផ្កាយរណប»៖

សូមកត់សម្គាល់លំនាំ៖ រូបភាពឆ្លើយសំណួរអំពី អ្វី នៅឯណា និងពេលណា បានល្អ ប៉ុន្តែសំណួរអំពី ហេតុអ្វី និងអ្នកណា ត្រូវការទិន្នន័យសង្គម ការសម្ភាស និងការចុះទីវាល។

ដូច្នេះ ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ បំពេញ ការស្ទង់នៅទីវាល មិនជំនួសវាទេ។ ជាក់ស្ដែង ការវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវ (មេរៀនទី១៣) ត្រូវការចំណុចយោងពីទីវាល ឬពីរូបភាពគុណភាពខ្ពស់ជាង។ ផែនទីដែលគ្មានការវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវ គឺជាសម្មតិកម្ម មិនមែនលទ្ធផលទេ។

មេរៀនទាំង ១៥ តាមលំដាប់ការងារពិត។

សូមចាំរូបភាពនេះ ព្រោះវាជាផែនទីនៃវគ្គសិក្សា៖

កំហុសទូទៅបំផុតរបស់និស្សិត គឺលោតពីដំណាក់កាលទី២ ទៅដំណាក់កាលទី៥ ដោយរំលងការត្រៀម និងការស្វែងយល់។

លទ្ធផលគឺផែនទីដែលមើលទៅស្អាត ប៉ុន្តែផ្អែកលើរូបភាពដែលមានពពក ឬរដូវខុស។