មេរៀនទី១៥៖ គម្រោងអនុវត្តបញ្ចប់វគ្គ និងក្រមសីលធម៌ទិន្នន័យ¶
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១៥ ក្នុងចំណោម ១៥
ក្នុងរយៈពេល ១៤ មេរៀន អ្នកបានរៀនការគណនាលើពពក ការត្រង និង composite ស្ថិតិតាមតំបន់ ស៊េរីពេលវេលា ការចាត់ថ្នាក់ ទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត ទីសណ្ឋាន ព្រៃឈើ ស្រែ ទីក្រុង កំដៅ ការវិភាគពហុលក្ខខណ្ឌ និងកម្មវិធីវេប។ មេរៀនចុងក្រោយនេះមិនបង្រៀនបច្ចេកទេសថ្មីទេ។ វាបង្រៀនរបៀប ប្រើបច្ចេកទេសទាំងនោះរួមគ្នា លើបញ្ហាពិតមួយ ពីសំណួររហូតដល់លទ្ធផល ហើយរបៀបធ្វើវា ដោយការទទួលខុសត្រូវ។
ផែនទីមានអំណាច៖ វាអាចជួយបែងចែកជំនួយ ការពារព្រៃ ឬរៀបចំទីក្រុង ប៉ុន្តែវាក៏អាចបង្ហាញទីតាំងរសើប បំភាន់អ្នកសម្រេចចិត្តដោយភាពប្រាកដក្លែងក្លាយ ឬខកសហគមន៍ដែលមិនមាននៅក្នុងទិន្នន័យ។ មេរៀននេះរៀបចំអ្នកសម្រាប់គម្រោងបញ្ចប់វគ្គ និងការងារវិជ្ជាជីវៈក្រោយការសិក្សា។
១៥.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- សរសេរសំណួរស្រាវជ្រាវអនុវត្តដែលច្បាស់ មានអ្នកប្រើ និងអាចឆ្លើយបានក្នុងរយៈពេលគម្រោង។
- រៀបចំសំណើគម្រោងមួយទំព័រ ដែលមានទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងកាលវិភាគ។
- អនុវត្តបញ្ជីពិនិត្យភាពអាចធ្វើឡើងវិញ លើស្គ្រីប Earth Engine របស់ខ្លួន។
- ទំនាក់ទំនងភាពមិនប្រាកដ និងដែនកំណត់ ក្នុងផែនទី តារាង និងអត្ថបទ។
- វាយតម្លៃហានិភ័យក្រមសីលធម៌នៃគម្រោងមួយ (ឯកជនភាព គ្រោះថ្នាក់ យុត្តិធម៌ អាជ្ញាបណ្ណ) ហើយស្នើវិធានការកាត់បន្ថយ។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
- មេរៀនទី១–១៤។ ជាពិសេសផ្នែក «អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន» នៃមេរៀននីមួយៗ។
១៥.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីដែលល្អពេក¶
ក្រុមនិស្សិតមួយធ្វើផែនទីការបាត់បង់ព្រៃលម្អិត នៅជុំវិញភូមិមួយក្បែរតំបន់ការពារ ហើយបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គម ដោយដាក់ចំណងជើង «ការកាប់ព្រៃខុសច្បាប់»។ ផែនទីនោះមានភាពស្រស់ស្អាត ប៉ុន្តែ៖ ក្រឡាបាត់បង់មួយភាគធំជាចម្ការកៅស៊ូដែលត្រូវបានច្រូតស្របច្បាប់ ផែនទីបង្ហាញផ្ទះគ្រួសារមួយចំនួន ហើយគ្មានការពិភាក្សាជាមួយសហគមន៍ទេ។ គ្រួសារខ្លះត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ដោយមិនពិត។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- តើគម្រោងអនុវត្តល្អ ចាប់ផ្ដើមយ៉ាងដូចម្ដេច?
- តើត្រូវធ្វើឱ្យអ្នកដទៃអាចត្រួតពិនិត្យ និងធ្វើតាមការងាររបស់យើងបានដោយរបៀបណា?
- តើត្រូវនិយាយពីអ្វីដែលយើងមិនដឹង ដោយស្មោះត្រង់យ៉ាងណា?
- តើត្រូវសួរសំណួរក្រមសីលធម៌អ្វីខ្លះ មុនចែករំលែកផែនទី?
១៥.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
១៥.៣.១. វដ្ដគម្រោង¶
អានរូបនេះ
- សំណួរល្អ មានអ្នកប្រើច្បាស់ (អ្នកណានឹងប្រើចម្លើយ) និងតូចល្មមសម្រាប់ ៤–៦ សប្ដាហ៍។
- ជំហាននីមួយៗអាចត្រឡប់ក្រោយ៖ ការផ្ទៀងផ្ទាត់អាចបង្ហាញថាត្រូវប្ដូរទិន្នន័យ ឬវិធីសាស្ត្រ។
- ទំនាក់ទំនងជាផ្នែកនៃគម្រោង៖ លទ្ធផលដែលគ្មាននរណាយល់ គ្មានផលប៉ះពាល់ទេ។
គម្រោងអនុវត្តល្អ ចាប់ផ្ដើមពីសំណួរ មិនមែនពីទិន្នន័យ។ «ខ្ញុំចង់ប្រើ Sentinel-1» មិនមែនជាសំណួរទេ។ «តើស្រែប៉ុន្មានហិកតានៅស្រុក X លិចទឹកក្នុងខែតុលា ២០២៤ ហើយភូមិណាខ្លះរងផលប៉ះពាល់ច្រើនបំផុត?» ជាសំណួរដែលអាចឆ្លើយបាន។ លក្ខណៈនៃសំណួរល្អ៖
- ច្បាស់៖ អ្វី នៅទីណា ពេលណា។
- មានអ្នកប្រើ៖ អ្នកណានឹងប្រើចម្លើយ ហើយសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តអ្វី។
- អាចឆ្លើយបាន៖ មានទិន្នន័យ ក្រឡាសមស្រប និងវិធីផ្ទៀងផ្ទាត់។
- តូចល្មម៖ អាចបញ្ចប់ក្នុង ៤–៦ សប្ដាហ៍។
១៥.៣.២. សំណើគម្រោង¶
អានរូបនេះ
- ការសរសេរសំណើ បង្ខំឱ្យកំណត់ទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រ មុនចំណាយពេលសរសេរកូដ។
- គ្រូពិនិត្យសំណើ ដើម្បីធានាថាវិសាលភាពសមរម្យ ហើយទិន្នន័យមានពិតប្រាកដ។
- ពុម្ពនេះក៏ប្រើជាក្បាលនៃរបាយការណ៍ចុងក្រោយបានដែរ។
សំណើមួយទំព័រ បង្ខំឱ្យអ្នកគិតតាមជំហាននីមួយៗ មុនសរសេរកូដ៖ ចំណងជើង បញ្ហា និងអ្នកប្រើ សំណួរ តំបន់ និងរយៈពេល ទិន្នន័យ (ID Earth Engine ក្រឡា អាជ្ញាបណ្ណ) វិធីសាស្ត្រ (ជំហាន និងមេរៀនពាក់ព័ន្ធ) ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងលទ្ធផល និងកាលវិភាគ។ ពុម្ពពេញលេញមានក្នុង លំហាត់ទី១៥។
ឧទាហរណ៍ប្រធានបទ ដែលភ្ជាប់ទៅមេរៀនក្នុងសៀវភៅនេះ៖
| ប្រធានបទ | មេរៀនសំខាន់ |
|---|---|
| ផ្ទៃស្រែលិចទឹក ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់មួយ | ៧ · ១១ · ៤ |
| ការវាយតម្លៃគ្រោះរាំងស្ងួតតាមស្រុក ក្នុងឆ្នាំ El Niño | ៨ · ៥ · ៤ |
| ការបាត់បង់ព្រៃ និងតំបន់ការពារនៅខេត្តមួយ | ១០ · ៦ |
| ការពង្រីកទីក្រុង និងកំដៅ នៅទីរួមខេត្តមួយ | ១២ · ៦ |
| ទីតាំងស្រះ ឬជម្រកសង្គ្រោះ | ១៣ · ៩ · ៧ |
| ឧបករណ៍វេបតាមដានអ្វីមួយ សម្រាប់មន្ទីរខេត្ត | ១៤ + ប្រធានបទណាមួយ |
១៥.៣.៣. ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ¶
អានរូបនេះ
- ការសាកល្បងល្អបំផុត៖ ឱ្យមិត្តភក្ដិរត់ស្គ្រីបរបស់អ្នក ដោយគ្មានការពន្យល់ ហើយមើលថាបានលទ្ធផលដូចគ្នាឬទេ។
- Earth Engine ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យ៖ កាលបរិច្ឆេទ និងកំណែ ជាផ្នែកនៃលទ្ធផល។
- សៀវភៅទាំង ៤ ក្បាលនេះ ក៏រក្សាទុកក្នុង GitHub ដូចគ្នាដែរ។
ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ (reproducibility) មានន័យថា អ្នកផ្សេងអាចរត់ការងាររបស់អ្នក ហើយបានលទ្ធផលដូចគ្នា។ ក្នុង Earth Engine នេះងាយជាងកម្មវិធីលើកុំព្យូទ័រ ព្រោះទិន្នន័យ និងការគណនាស្ថិតនៅលើពពក ប៉ុន្តែត្រូវការវិន័យ៖
// ===== ការកំណត់ (កែតែផ្នែកនេះ) =====
var CONFIG = {
province: 'Takeo',
year: 2024,
hansen: 'UMD/hansen/global_forest_change_2023_v1_11',
threshold: 30, // % គម្របដើមឈើ
seed: 42, // randomColumn និង classifier
scale: 10
};
// ===== កូដខាងក្រោមប្រើតែ CONFIG =====
ចំណុចសំខាន់៖ ស្គ្រីបរត់ពីដើមដល់ចប់ ដោយគ្មានការកែដោយដៃ · ID និងកំណែទិន្នន័យ · seed · Asset ដែលចែករំលែក · README ដែលពន្យល់របៀបរត់ និងលទ្ធផល · រក្សាទុកក្នុង Git។ Earth Engine ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព collection ជាប្រចាំ (រូបភាពថ្មី ការកែតម្រូវ) ដូច្នេះកាលបរិច្ចេទដែលអ្នករត់ ក៏ជាផ្នែកនៃលទ្ធផលដែរ។
១៥.៣.៤. ការទំនាក់ទំនងភាពមិនប្រាកដ¶
អានរូបនេះ
- គ្រប់មេរៀនក្នុងសៀវភៅនេះ បញ្ចប់ដោយ «អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន»៖ គម្រោងរបស់អ្នកក៏ត្រូវតែមានដែរ។
- រាយការណ៍ភាពត្រឹមត្រូវតាមថ្នាក់ មិនមែនតែ OA ទេ ហើយបង្ហាញលទ្ធផលពីកម្រិត ឬទម្ងន់ខុសគ្នា។
- ប្រើពាក្យដូចជា «ទំនង» «ប្រហែល» «សញ្ញា» នៅពេលទិន្នន័យមិនអាចបញ្ជាក់ច្បាស់។
ផែនទីដែលមើលទៅប្រាកដពេក អាចនាំឱ្យសម្រេចចិត្តខុស។ វិធីទំនាក់ទំនងភាពមិនប្រាកដ៖
- លេខជាមួយចន្លោះ៖ «៣២០ ± ៤០ គម²» ឬ «២៨០–៣៦០ គម² អាស្រ័យលើកម្រិត»។
- ភាពត្រឹមត្រូវតាមថ្នាក់៖ OA PA និង UA (មេរៀនទី៦)។
- សេណារីយ៉ូ៖ លទ្ធផលពីកម្រិត ឬទម្ងន់ខុសគ្នា (មេរៀនទី១០ ១៣)។
- ផែនទីទំនុកចិត្ត៖ ចំនួនការសង្កេតស្អាត (មេរៀនទី៣) ឬភាពយល់ស្របរវាងវិធីពីរ។
- ពាក្យ៖ «ទំនង» «សញ្ញា» «ប៉ាន់ស្មាន» ជំនួស «បញ្ជាក់» នៅពេលទិន្នន័យមិនអាចបញ្ជាក់។
- ផ្នែកដែនកំណត់៖ ដូច «អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន» ក្នុងគ្រប់មេរៀន។
១៥.៣.៥. ក្រមសីលធម៌ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ¶
អានរូបនេះ
- ផែនទីនៃការតាំងលំនៅក្រៅផ្លូវការ ឬទីតាំងសត្វព្រៃកម្រ អាចជួយ ឬធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ អាស្រ័យលើអ្នកណាប្រើ។
- ទិន្នន័យសកល (WorldPop Open Buildings) អាចខកសហគមន៍ជនបទ ឬជនជាតិដើមភាគតិច៖ ពិនិត្យថាអ្នកណាមិនមាននៅក្នុងទិន្នន័យ។
- ពិភាក្សាលទ្ធផលជាមួយអ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់ មុនបោះពុម្ពផ្សាយ។
១. ឯកជនភាព៖ រូបភាពគុណភាពខ្ពស់ (Google Earth ដ្រូន) បង្ហាញផ្ទះ យានយន្ត និងមនុស្ស។ ផែនទីដែលភ្ជាប់ទីតាំងផ្ទះជាមួយព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន (ឈ្មោះ ចំណូល ជំងឺ) ត្រូវការការយល់ព្រម និងការការពារ។ បង្ហាញលទ្ធផលជាតំបន់ (ភូមិ ឃុំ) ជំនួសឱ្យផ្ទះនីមួយៗ នៅពេលអាច។
២. គ្មានគ្រោះថ្នាក់៖ ទីតាំងសត្វព្រៃកម្រ ធនធានដែលងាយរងការលួច ឬសហគមន៍ងាយរងគ្រោះ អាចត្រូវបានប្រើខុសគោលបំណង។ សួរ៖ «ប្រសិនបើផែនទីនេះធ្លាក់ក្នុងដៃខុស តើអាចមានគ្រោះថ្នាក់អ្វី?»
៣. យុត្តិធម៌៖ ទិន្នន័យសកល (WorldPop Open Buildings WorldCover) អាចខកសហគមន៍ជនបទ ជនជាតិដើមភាគតិច ឬការតាំងលំនៅក្រៅផ្លូវការ។ ការសម្រេចដែលផ្អែកតែលើទិន្នន័យទាំងនេះ អាចធ្វើឱ្យពួកគេត្រូវបានមើលរំលង។
៤. តម្លាភាព៖ រាយការណ៍វិធីសាស្ត្រ ដែនកំណត់ និងអ្នកផ្ដល់មូលនិធិ។ កុំលាក់លទ្ធផលដែលមិនស្របនឹងការរំពឹងទុក។
៥. ការគោរព៖ គោរពអាជ្ញាបណ្ណ ដកស្រង់ប្រភព ហើយពិភាក្សាលទ្ធផលជាមួយអ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់ មុនបោះពុម្ពផ្សាយ ជាពិសេសនៅពេលលទ្ធផលអាចនាំទៅការចោទប្រកាន់ ឬការប្ដូរគោលនយោបាយ។
ពិសោធន៍៖ សេណារីយ៉ូក្រមសីលធម៌
អានស្ថានភាពនីមួយៗ ហើយជ្រើសចម្លើយដែលអ្នកគិតថាសមបំផុត។ មិនមានចម្លើយតែមួយដែលត្រូវរាល់ពេលទេ៖ អានមតិយោបល់ ដើម្បីមើលហេតុផល។
១៥.៣.៦. អាជ្ញាបណ្ណ និងការដកស្រង់¶
អានរូបនេះ
- ទិន្នន័យភាគច្រើនក្នុង Earth Engine ឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែមានលក្ខខណ្ឌដកស្រង់ ហើយខ្លះហាមការប្រើពាណិជ្ជកម្ម។
- ដកស្រង់ទិន្នន័យ (និងកំណែ) ក្នុងផែនទី របាយការណ៍ និងកម្មវិធី។
- Earth Engine ខ្លួនឯងក៏មានលក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់៖ ការប្រើពាណិជ្ជកម្មត្រូវការអាជ្ញាបណ្ណពាណិជ្ជកម្ម។
ទិន្នន័យភាគច្រើនក្នុង Earth Engine ឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែ ឥតគិតថ្លៃ មិនមានន័យថាគ្មានលក្ខខណ្ឌទេ។ ពិនិត្យទំព័រទិន្នន័យនីមួយៗក្នុងកាតាឡុក (ផ្នែក Terms of Use) ហើយដកស្រង់តាមការណែនាំ។ ឧទាហរណ៍ការដកស្រង់ក្នុងផែនទី៖
ប្រភព៖ Contains modified Copernicus Sentinel data (២០២៤) · Hansen et al. (២០១៣) Global Forest Change v1.11 · ព្រំរដ្ឋបាល FAO GAUL ២០១៥ · វិភាគដោយ Google Earth Engine។
Earth Engine ខ្លួនឯងក៏មានលក្ខខណ្ឌ៖ ការប្រើសម្រាប់ការសិក្សា និងស្រាវជ្រាវ ជាទូទៅឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែការប្រើពាណិជ្ជកម្មត្រូវការអាជ្ញាបណ្ណពាណិជ្ជកម្ម។ សៀវភៅនេះចេញផ្សាយក្រោម CC BY-SA 4.0៖ អ្នកអាចប្រើ និងកែសម្រួល ដោយត្រូវដកស្រង់ និងចែករំលែកក្រោមអាជ្ញាបណ្ណដូចគ្នា។
១៥.៣.៧. ការវាយតម្លៃគម្រោង¶
អានរូបនេះ
- ផែនទីស្អាតតែមួយ មិនគ្រប់គ្រាន់ទេ៖ ពិន្ទុភាគច្រើនមកពីការជ្រើសទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់។
- ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ៖ គ្រូរត់ស្គ្រីបរបស់អ្នក ហើយត្រូវបានលទ្ធផលដូចគ្នា។
- លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យពេញលេញមានក្នុងលំហាត់ទី១៥។
គម្រោងបញ្ចប់វគ្គមានទម្ងន់ ២០% នៃពិន្ទុមុខវិជ្ជា (កម្មវិធីសិក្សា)។ ពិន្ទុភាគច្រើនមកពីការជ្រើសទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ មិនមែនពីភាពស្រស់ស្អាតនៃផែនទីតែមួយទេ។ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យលម្អិតមានក្នុងលំហាត់ទី១៥។
១៥.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ពីគំនិតទៅសំណើ¶
ជំហានទី១៖ ពីប្រធានបទ ទៅសំណួរ¶
ប្រធានបទ៖ «គ្រោះរាំងស្ងួតនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ»។ ធំពេក។ ធ្វើឱ្យតូចល្មម៖ «តើស្រុកណាខ្លះនៃខេត្តកំពង់ស្ពឺ មានសញ្ញាគ្រោះរាំងស្ងួតកសិកម្ម (SPI-៣ < −១ និង VHI < ៤០ លើដីដំណាំ) ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ២០១៩ និង ២០២៣ ហើយតើលំនាំទាំងពីរឆ្នាំស្រដៀងគ្នាឬទេ?» អ្នកប្រើ៖ មន្ទីរកសិកម្មខេត្ត ដែលរៀបចំផែនការស្រះសហគមន៍ (មេរៀនទី១៣)។
ជំហានទី២៖ ទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រ¶
CHIRPS (SPI-៣ សាមញ្ញ ធៀបនឹង ១៩៩១–២០២០) · MODIS MOD13Q1 និង MOD11A2 (VHI) · WorldCover (mask ដំណាំ) · GAUL level 2 (ស្រុក)។ វិធីសាស្ត្រតាមមេរៀនទី៨ ជាមួយតារាងស្រុក (មេរៀនទី៤)។
ជំហានទី៣៖ ការផ្ទៀងផ្ទាត់¶
ប្រៀបធៀបជាមួយរបាយការណ៍ខូចខាតដំណាំរបស់មន្ទីរ (ប្រសិនបើអាចរក) ព័ត៌មានសារព័ត៌មាន និងការសម្ភាសន៍កសិករ ២–៣ នាក់ក្នុងស្រុកដែលមានសញ្ញាខ្លាំង និងស្រុកដែលមិនមាន។
ជំហានទី៤៖ ក្រមសីលធម៌¶
លទ្ធផលជាស្ថិតិតាមស្រុក (គ្មានព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន)។ ការសម្ភាសន៍ត្រូវការការយល់ព្រម និងមិនបង្ហាញឈ្មោះ។ លទ្ធផលត្រូវចែករំលែកជាមួយមន្ទីរមុនបោះពុម្ពផ្សាយ។
ជំហានទី៥៖ កាលវិភាគ¶
សប្ដាហ៍ទី១ សំណើ · សប្ដាហ៍ទី២–៣ ស្គ្រីប និងលទ្ធផលដំបូង · សប្ដាហ៍ទី៤ ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងភាពរសើប · សប្ដាហ៍ទី៥ ផែនទី និងកម្មវិធី · សប្ដាហ៍ទី៦ របាយការណ៍ និងបទបង្ហាញ។
«គម្រោងនេះនឹងប្រើ CHIRPS និង MODIS ដើម្បីកំណត់ស្រុកដែលមានសញ្ញាគ្រោះរាំងស្ងួតកសិកម្ម ក្នុងរដូវវស្សាពីរឆ្នាំ El Niño ហើយផ្ដល់តារាង ផែនទី និងកម្មវិធីវេបសាមញ្ញ ដល់មន្ទីរកសិកម្មខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដោយរាយការណ៍ដែនកំណត់នៃទិន្នន័យពេញលេញ។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
សូម្បីតែគម្រោងដែលមានវិធីសាស្ត្រល្អ ក៏មិនអាចឆ្លើយសំណួរដែលទិន្នន័យមិនគ្រប (ឧ. ទិន្នផលស្រូវពិតប្រាកដ ឬមូលហេតុសង្គម) បានទេ។ ត្រូវកំណត់វិសាលភាពឱ្យច្បាស់ តាំងពីសំណើ។
១៥.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
- លំហាត់ទី១៥៖ ដាក់សំណើគម្រោង អនុវត្តការវិភាគ ផ្ទៀងផ្ទាត់ ហើយប្រគល់របាយការណ៍ ផែនទី ស្គ្រីប និងបទបង្ហាញ ដោយប្រើពុម្ព និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ។ មើល លំហាត់ទី១៥។
- ក្នុងថ្នាក់៖ និស្សិតនីមួយៗបង្ហាញសំណើ ២ នាទី ហើយថ្នាក់ផ្ដល់មតិ៖ សំណួរច្បាស់ទេ? ទិន្នន័យគ្រប់ទេ? មានហានិភ័យក្រមសីលធម៌ទេ?
១៥.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «គម្រោងល្អចាប់ផ្ដើមពីទិន្នន័យថ្មីៗ» គម្រោងល្អចាប់ផ្ដើមពីសំណួរ និងអ្នកប្រើ។ ទិន្នន័យត្រូវបានជ្រើសតាមសំណួរ។
២. «ផែនទីស្អាត = គម្រោងល្អ» ពិន្ទុភាគច្រើនមកពីវិធីសាស្ត្រ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់។ ផែនទីស្អាតដែលគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ អាចបំភាន់។
៣. «ការនិយាយពីដែនកំណត់ ធ្វើឱ្យការងារមើលទៅខ្សោយ» វាធ្វើឱ្យការងារគួរឱ្យទុកចិត្ត។ អ្នកសម្រេចចិត្តត្រូវដឹងថាពួកគេអាចពឹងលើលទ្ធផលប៉ុណ្ណា។
៤. «ទិន្នន័យសាធារណៈ គ្មានបញ្ហាក្រមសីលធម៌» ការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យសាធារណៈ អាចបង្កើតព័ត៌មានរសើប (ឧ. ទីតាំងផ្ទះ + ព័ត៌មានស្ទង់មតិ)។
៥. «ឥតគិតថ្លៃ = ប្រើបានតាមចិត្ត» ទិន្នន័យ និង Earth Engine មានលក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ និងការដកស្រង់។
១៥.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
គម្រោងអនុវត្តល្អ ធ្វើតាមវដ្ដ៖ សំណួរ ទិន្នន័យ វិធីសាស្ត្រ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងទំនាក់ទំនង ដោយចាប់ផ្ដើមពីសំណួរដែលច្បាស់ មានអ្នកប្រើ និងតូចល្មម។ សំណើមួយទំព័រ ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ (CONFIG seed កំណែ README Git) និងការទំនាក់ទំនងភាពមិនប្រាកដដោយស្មោះត្រង់ ធ្វើឱ្យការងារអាចទុកចិត្តបាន។
ក្រមសីលធម៌ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រមានប្រាំគោលការណ៍៖ ឯកជនភាព គ្មានគ្រោះថ្នាក់ យុត្តិធម៌ តម្លាភាព និងការគោរព។ ទិន្នន័យឥតគិតថ្លៃនៅតែមានលក្ខខណ្ឌអាជ្ញាបណ្ណ និងការដកស្រង់។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន និងនៃសៀវភៅ
ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ និង GIS ផ្ដល់សមត្ថភាពមើលប្រទេសទាំងមូល តាមពេលវេលា។ តម្លៃរបស់សមត្ថភាពនោះ អាស្រ័យលើសំណួរដែលយើងសួរ ភាពស្មោះត្រង់ដែលយើងរាយការណ៍ចម្លើយ និងការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះមនុស្សដែលរស់នៅក្នុងផែនទីរបស់យើង។
១៥.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| សំណួរស្រាវជ្រាវ | Research question | អ្វីដែលគម្រោងចង់ឆ្លើយ |
| សំណើគម្រោង | Project proposal | ផែនការមុនចាប់ផ្ដើម |
| ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ | Reproducibility | អ្នកដទៃបានលទ្ធផលដូចគ្នា |
| ភាពមិនប្រាកដ | Uncertainty | អ្វីដែលយើងមិនដឹងច្បាស់ |
| ឯកជនភាព | Privacy | ការការពារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន |
| ក្រមសីលធម៌ទិន្នន័យ | Data ethics | គោលការណ៍ប្រើទិន្នន័យដោយទទួលខុសត្រូវ |
| អាជ្ញាបណ្ណ | Licence | លក្ខខណ្ឌប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ |
| ការដកស្រង់ | Citation | ការបញ្ជាក់ប្រភព |
១៥.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- រាយលក្ខណៈបួននៃសំណួរស្រាវជ្រាវអនុវត្តល្អ។
- ពន្យល់ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ ហើយរាយការអនុវត្តប្រាំ ក្នុង Earth Engine។
- រាយវិធីបួនដើម្បីទំនាក់ទំនងភាពមិនប្រាកដ។
- ពន្យល់គោលការណ៍ក្រមសីលធម៌ទាំងប្រាំ ជាមួយឧទាហរណ៍មួយនីមួយៗ។
- ហេតុអ្វីទិន្នន័យឥតគិតថ្លៃ នៅតែត្រូវដកស្រង់?
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- កែប្រធានបទ «ទីក្រុងភ្នំពេញ» ទៅជាសំណួរស្រាវជ្រាវដែលអាចឆ្លើយបាន។
- សរសេរ CONFIG សម្រាប់គម្រោងផែនទីស្រែ (មេរៀនទី១១)។
- ស្ថានភាព៖ ផែនទីរបស់អ្នកបង្ហាញសំណង់ក្រៅផ្លូវការ ដែលអាចត្រូវបណ្ដេញចេញ។ តើអ្នកនឹងចែករំលែកវាដោយរបៀបណា ឬមិនចែករំលែក?
- សរសេរបន្ទាត់ដកស្រង់ទិន្នន័យ សម្រាប់ផែនទីទឹកជំនន់ពីមេរៀនទី៧។
- ជ្រើសលំហាត់មួយដែលអ្នកបានធ្វើ ហើយសរសេរផ្នែក «អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន» ឡើងវិញ ឱ្យបានលម្អិតជាងមុន។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
សរសេរសំណើគម្រោងមួយទំព័រ តាមពុម្ពក្នុងរូប ១៥.២ សម្រាប់គម្រោងបញ្ចប់វគ្គរបស់អ្នក។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីដែលល្អពេក | ១៥ នាទី |
| វដ្ដគម្រោង និងសំណួរល្អ | ២៥ នាទី |
| សំណើ · ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ | ២៥ នាទី |
| ភាពមិនប្រាកដ | ២០ នាទី |
| ក្រមសីលធម៌ · ពិសោធន៍សេណារីយ៉ូ (ពិភាក្សាក្រុម) | ៤០ នាទី |
| អាជ្ញាបណ្ណ · លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ | ១៥ នាទី |
| បទបង្ហាញសំណើ ២ នាទី | ៤០ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការណែនាំគម្រោង¶
- អនុម័តសំណើនៅសប្ដាហ៍ទី១ មុននិស្សិតចាប់ផ្ដើមសរសេរកូដ។ ច្រានចោលសំណើដែលធំពេក ឬគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់។
- គម្រោងអាចធ្វើជាក្រុម ២–៣ នាក់ ប៉ុន្តែម្នាក់ៗត្រូវពន្យល់ផ្នែករបស់ខ្លួនក្នុងបទបង្ហាញ។
- លើកទឹកចិត្តប្រធានបទដែលមានអ្នកប្រើពិត (មន្ទីរ អង្គការ សហគមន៍) និងដែលភ្ជាប់ទៅខេត្តកំណើតរបស់និស្សិត។
គ. បញ្ចប់វគ្គ¶
វគ្គនេះបញ្ចប់ស៊េរីសៀវភៅទាំងបួន៖ ផែនទីវិទ្យា មូលដ្ឋានគ្រឹះ GIS មូលដ្ឋានគ្រឹះការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ និង អនុវត្តន៍ GIS និងការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ។ និស្សិតដែលចង់បន្ត អាចសិក្សាការរៀនម៉ាស៊ីន (deep learning) សម្រាប់រូបភាព Python និង geemap ឬកម្មវិធីដ្រូន និងគំរូបីវិមាត្រ។
⬅️ មេរៀនទី១៤