មេរៀនទី៣៖ អន្តរកម្មជាមួយផ្ទៃដី និងសញ្ញាណស្ពិចត្រាល់

ព័ត៌មានមេរៀន

រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៣ ក្នុងចំណោម ១៥

ស្លាយបង្រៀនមេរៀននេះ

ពេលថាមពលឆ្លងកាត់បរិយាកាស ហើយប៉ះផ្ទៃដី វាបែងចែកជាបីផ្លូវ៖ មួយចំណែកចាំងផ្លាតត្រឡប់ មួយចំណែកត្រូវស្រូប ហើយមួយចំណែកទៀតឆ្លងកាត់។ សមាមាត្រនៃបីផ្លូវនេះ ប្រែប្រួលតាមរលក ហើយវាប្រែប្រួលខុសៗគ្នាសម្រាប់វត្ថុនីមួយៗ។ ក្រាបនៃការចាំងផ្លាតធៀបនឹងរលក ហៅថា សញ្ញាណស្ពិចត្រាល់ (spectral signature)។

សញ្ញាណស្ពិចត្រាល់ជាបេះដូងនៃមេរៀនទាំងអស់ដែលនៅសល់។ សន្ទស្សន៍ (មេរៀនទី១០) ការចាត់ថ្នាក់ (មេរៀនទី១១ និងទី១២) និងការរកការផ្លាស់ប្ដូរ (មេរៀនទី១៤) សុទ្ធតែផ្អែកលើគំនិតតែមួយ៖ វត្ថុខុសគ្នាចាំងផ្លាតខុសគ្នា ហើយភាពខុសគ្នានោះអាចវាស់បាន។

---

៣.១. គោលបំណងសិក្សា

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖

1. សរសេរ និងពន្យល់សមីការតុល្យភាពថាមពល៖ ការចាំងផ្លាត + ការស្រូប + ការឆ្លងកាត់ = ១។
2. បែងចែកការចាំងផ្លាតបែបកញ្ចក់ និងបែបរាយ ហើយភ្ជាប់វាទៅភាពរដុបនៃផ្ទៃ។
3. អានសញ្ញាណស្ពិចត្រាល់នៃរុក្ខជាតិ ទឹក ដី និងតំបន់សាងសង់។
4. ពន្យល់កត្តាដែលធ្វើឱ្យសញ្ញាណប្រែប្រួល៖ សំណើម រដូវ រចនាសម្ព័ន្ធ និងមុំមើល។
5. កំណត់ក្រុមរលកដែលបែងចែកវត្ថុពីរបានល្អបំផុត។

ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន

• ខ្លឹមសារមេរៀនទី២៖ រលក បង្អួចបរិយាកាស និង BOA។

---

៣.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ព្រៃ និងស្រែមើលទៅដូចគ្នា

មន្ត្រីម្នាក់ព្យាយាមបែងចែកព្រៃឈើ និងស្រែស្រូវក្នុងរូបភាព ពណ៌ពិត។ ទាំងពីរជារុក្ខជាតិបៃតង ហើយនៅមាត្រដ្ឋានផែនទី ពួកវាមើលទៅស្ទើរដូចគ្នា។ ការគូសដោយដៃចំណាយពេលច្រើន ហើយលទ្ធផលមិនស៊ីគ្នារវាងអ្នកគូសពីរនាក់។

ប៉ុន្តែពេលគាត់បើកបន្សំ SWIR (B12-B8-B4) ព្រៃឈើក្លាយជាបៃតងចាស់ ឯស្រែក្លាយជាបៃតងភ្លឺ និងផ្កាឈូកខ្លះ។ ភាពខុសគ្នាដែលភ្នែកមើលមិនឃើញក្នុងពណ៌ពិត បានលេចឡើងភ្លាម។

ហេតុអ្វី? ព្រោះព្រៃ និងស្រែមានទឹកក្នុងស្លឹក និងរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នា ហើយភាពខុសគ្នានោះលេចនៅ រលក SWIR មិនមែននៅរលកមើលឃើញទេ។

សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖

• ហេតុអ្វីរុក្ខជាតិមានរាងសញ្ញាណបែបនេះ?
• តើក្រុមរលកណាបែងចែកវត្ថុពីរបានល្អបំផុត ហើយតើយើងដឹងដោយរបៀបណា?
• ហេតុអ្វីសញ្ញាណនៃស្រែតែមួយប្ដូរតាមខែ?

---

៣.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល

៣.៣.១. តុល្យភាពថាមពលនៅផ្ទៃដី

ថាមពលដែលមកដល់ផ្ទៃដីមិនបាត់ទេ។ វាបែងចែកជាបី៖

ρ(λ) + α(λ) + τ(λ) = ១

ដែល ρ = ការចាំងផ្លាត (reflectance) · α = ការស្រូប (absorption) · τ = ការឆ្លងកាត់ (transmission)។ សូមកត់សម្គាល់ថាតម្លៃទាំងបីអាស្រ័យលើ រលក λ ដែលជាហេតុផលដែលយើងសរសេរ (λ) បន្ទាប់ពីនីមួយៗ។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងសម្រាប់ស្លឹកបៃតងមួយ៖

រលក	ρ	α	τ	អ្វីដែលកើតឡើង
ក្រហម (០,៦៦ µm)	~០,០៣	~០,៩០	~០,០៧	ក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបសម្រាប់រស្មីសំយោគ
NIR (០,៨៤ µm)	~០,៤៥	~០,០៥	~០,៥០	រចនាសម្ព័ន្ធកោសិកាឆ្លុះ និងបញ្ជូន
SWIR (១,៦១ µm)	~០,២០	~០,៦០	~០,២០	ទឹកក្នុងស្លឹកស្រូប

ចំណុចសំខាន់ដែលនិស្សិតតែងភ្លេច៖ ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាវាស់តែ ρ ប៉ុណ្ណោះ។ វាមិនឃើញ α ឬ τ ដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែយើងអាច ទាញការសន្និដ្ឋាន អំពីពួកវាពីរាងនៃខ្សែ ρ។ ឧទាហរណ៍ ការធ្លាក់ចុះនៃ ρ នៅរលកក្រហម ប្រាប់យើងថាមានក្លរ៉ូហ្វីល ព្រោះក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបនៅទីនោះ។

នៅក្នុងស្រទាប់រុក្ខជាតិពិត (canopy) ថាមពលដែលឆ្លងកាត់ស្លឹកទីមួយ អាចប៉ះស្លឹកទីពីរ រួចចាំងផ្លាតឡើងវិញ។ ដូច្នេះ ស្រទាប់ស្លឹកច្រើនធ្វើឱ្យ ρ នៅ NIR កាន់តែខ្ពស់ ដែលជាមូលហេតុដែល NIR មានប្រយោជន៍សម្រាប់វាស់ដង់ស៊ីតេស្លឹក (LAI)។

៣.៣.២. ការចាំងផ្លាតបែបកញ្ចក់ និងបែបរាយ

ផ្ទៃពីរប្រភេទចាំងផ្លាតខុសគ្នា៖

• បែបកញ្ចក់ (Specular)៖ ផ្ទៃរលោង (ទឹកស្ងប់ ដំបូងស័ង្កសីថ្មី) ចាំងផ្លាតទៅទិសតែមួយ ដូចកញ្ចក់។ ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាមិនទទួលថាមពលទេ លើកលែងតែ វាស្ថិតក្នុងទិសនោះ ដែលពេលនោះក្រឡាភ្លឺខ្លាំងហួសហេតុ។ បាតុភូតនេះហៅថា sun glint ហើយវាធ្វើឱ្យទឹកមើលទៅសភ្លឺជំនួសឱ្យខ្មៅ។
• បែបរាយ (Diffuse ឬ Lambertian)៖ ផ្ទៃរដុប (ស្មៅ ដី ស្លឹក) ចាំងផ្លាតទៅគ្រប់ទិសស្មើៗគ្នា។ ឧបករណ៍ចាប់ទទួលបានផ្នែកមួយថេរ ទោះមុំមើលប្រែប្រួលបន្តិច។ ការវិភាគភាគច្រើនសន្មតថាផ្ទៃដីជា Lambertian ព្រោះវាធ្វើឱ្យគណនាងាយ។

«រដុប» ឬ «រលោង» មិនមែនជាលក្ខណៈដាច់ខាតទេ ប៉ុន្តែ ធៀបនឹងរលក។ ផ្ទៃដែលមានភាពរដុប ១ មម មើលទៅរលោងសម្រាប់រលករ៉ាដា ៥ សម (C-band) ប៉ុន្តែរដុបសម្រាប់រលកមើលឃើញ ០,៥ µm។ នេះជាមូលហេតុដែលទឹកស្ងប់មើលទៅខ្មៅទាំងក្នុងរូបភាពអុបទិក ទាំងក្នុងរូបភាពរ៉ាដា ប៉ុន្តែដោយហេតុផលខុសគ្នាបន្តិច។

រូបទី៣.១៖ លក្ខណៈសំខាន់ៗនៃសញ្ញាណ។

អានរូបនេះ

• រុក្ខជាតិ៖ កំពូលបៃតងតូច ស្រូបក្រហម (chlorophyll) និង red-edge ចោត។
• ទឹកក្នុងស្លឹក បង្កើតរណ្ដៅស្រូបនៅ ១,៤ និង ១,៩ µm។
• ដីកើនបន្តិចម្ដងៗ ហើយងងឹតជាងពេលសើម។

រូបទី៣.២៖ ផ្ទៃរលោង និងផ្ទៃគ្រើម។

អានរូបនេះ

• ផ្ទៃរលោងចាំងពន្លឺទៅទិសតែមួយ៖ ឃើញភ្លឺខ្លាំង (sun glint) ឬងងឹតខ្លាំង។
• ផ្ទៃគ្រើមចាំងរាយគ្រប់ទិស៖ ពន្លឺមិនអាស្រ័យលើមុំមើលខ្លាំង។
• ទឹកមានខ្យល់បក់ ឬទឹកល្អក់ អាចភ្លឺជាងទឹករលោង។

៣.៣.៣. សញ្ញាណនៃរុក្ខជាតិ

សញ្ញាណរុក្ខជាតិមានរាងលក្ខណៈពិសេស ដែលអ្នកគួរស្គាល់ដោយចាំ៖

រូបទី៣.៣៖ កាយវិភាគសញ្ញាណស្ពិចត្រាល់នៃរុក្ខជាតិមានសុខភាព។ ក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបពន្លឺខៀវ និងក្រហម រចនាសម្ព័ន្ធស្លឹកឆ្លុះ NIR ខ្លាំង ហើយទឹកក្នុងស្លឹកស្រូប SWIR។

អានវាពីឆ្វេងទៅស្ដាំ៖

1. ខៀវ និងក្រហម (០,៤៥ និង ០,៦៦ µm)៖ ការចាំងផ្លាតទាប ព្រោះក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបថាមពលទាំងនេះសម្រាប់រស្មីសំយោគ។
2. បៃតង (០,៥៦ µm)៖ កំពូលតូចមួយ ព្រោះក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបបៃតងតិចជាង។ នេះជាមូលហេតុដែលស្លឹកមើលទៅបៃតង តែកំពូលនោះតូចណាស់ធៀបនឹង NIR។
3. គែមក្រហម (Red edge · ០,៦៨ ដល់ ០,៧៥ µm)៖ ការឡើងចោតខ្លាំងបំផុតក្នុងធម្មជាតិ។ ទីតាំងនៃគែមនេះរំកិលពេលរុក្ខជាតិស្ត្រេស ដែលជាមូលហេតុដែល Sentinel-2 មានក្រុមរលក B5 B6 B7 នៅទីនោះ។
4. ខ្ពង់រាប NIR (០,៧៥ ដល់ ១,៣ µm)៖ ការចាំងផ្លាតខ្ពស់ (៣០ ដល់ ៥០%) ដែលបណ្ដាលមកពី រចនាសម្ព័ន្ធកោសិកា mesophyll មិនមែនពីពណ៌ទេ។ ស្លឹកដែលក្រៀម ឬស្ងួត បាត់រចនាសម្ព័ន្ធនេះ ហើយ NIR ធ្លាក់។
5. ការធ្លាក់ចុះ SWIR (១,៤ និង ១,៩ µm)៖ ទឹកក្នុងស្លឹកស្រូបខ្លាំង។ ស្លឹកស្ងួតឆ្លុះ SWIR ខ្ពស់ជាងស្លឹកសើម។

ដូច្នេះ៖ NIR ប្រាប់អំពីរចនាសម្ព័ន្ធ · ក្រហមប្រាប់អំពីក្លរ៉ូហ្វីល · SWIR ប្រាប់អំពីទឹក។ សន្ទស្សន៍ដែលយើងនឹងសិក្សាក្នុងមេរៀនទី១០ គ្រាន់តែជាការផ្សំក្រុមរលកទាំងនេះ ដើម្បីបន្លិចលក្ខណៈមួយ។

រូបទី៣.៤៖ សញ្ញាណស្ពិចត្រាល់ពិតនៃភ្នំពេញ។

អានរូបនេះ

• ដើមឈើ៖ ទាបក្នុងក្រហម ខ្ពស់ខ្លាំងក្នុង NIR (ជញ្ជាំងក្រហម)។
• ទឹក៖ ទាបគ្រប់ក្រុមរលក ជាពិសេស NIR និង SWIR។
• សំណង់ និងដីទទេ៖ ភ្លឺ និងរាបស្មើ ពិបាកបំបែកពីគ្នា។

៣.៣.៤. សញ្ញាណនៃទឹក ដី និងតំបន់សាងសង់

ទឹក៖ ការចាំងផ្លាតទាបគ្រប់រលក ហើយធ្លាក់ចុះទៅជិតសូន្យក្នុង NIR និង SWIR។ នេះធ្វើឱ្យទឹកជាវត្ថុងាយបែងចែកបំផុត។ ប៉ុន្តែ៖ ទឹកល្អក់ (មានល្បាយដី) ចាំងផ្លាតខ្ពស់ក្នុងក្រហម · ទឹកដែលមានសារាយ ឆ្លុះបៃតងខ្ពស់ · ទឹករាក់លើដីខ្សាច់ អាចចាំងផ្លាតបានច្រើនជាងទឹកជ្រៅ។

ដី៖ ខ្សែឡើងរលោងតាមរលក ដោយគ្មានកំពូល ឬធ្លាក់ខ្លាំង លើកលែងការធ្លាក់បន្តិចនៅ ១,៤ និង ១,៩ µm បើដីសើម។ កត្តាដែលប៉ះពាល់៖ សំណើម (សើមជាង = ងងឹតជាង គ្រប់រលក) · សារធាតុសរីរាង្គ (ច្រើន = ងងឹតជាង) · មាតិកាដែក (ធ្វើឱ្យក្រហម) · និង វាយនភាព។

តំបន់សាងសង់៖ គ្មានសញ្ញាណតែមួយទេ ព្រោះវាជាល្បាយនៃដំបូល ផ្លូវជ័រ បេតុង ដើមឈើតាមផ្លូវ និងទឹក។ ជាទូទៅវាមានការចាំងផ្លាតមធ្យមរាបស្មើ ជាមួយ SWIR ខ្ពស់។ នេះជាមូលហេតុដែលការចាត់ថ្នាក់តំបន់ទីក្រុងពិបាកជាងព្រៃ ឬទឹក។

ពិសោធន៍៖ ប្រៀបធៀបសញ្ញាណ

ជ្រើសពីរ ឬបីប្រភេទ ហើយអានថាក្រុមរលកណាបែងចែកបានល្អបំផុត។ សាកល្បង ស្រែខ្ចី ធៀបនឹង ស្រែស្ងួត ដើម្បីមើលថាទឹកក្នុងស្លឹកប៉ះពាល់ SWIR យ៉ាងណា។

៣.៣.៥. កត្តាដែលធ្វើឱ្យសញ្ញាណប្រែប្រួល

សញ្ញាណក្នុងសៀវភៅជា តម្លៃធម្មតា មិនមែនតម្លៃថេរទេ។ វត្ថុតែមួយអាចមានតម្លៃខុសគ្នាដោយសារ៖

កត្តា	ឥទ្ធិពល
រដូវ និងដំណាក់កាលដំណាំ	ស្រែទំនេរ · ស្រែស្ទូងថ្មី (ទឹកលេច) · ស្រែបៃតងពេញ · ស្រែទុំ ផ្ដល់សញ្ញាណខុសគ្នាទាំងស្រុង
សំណើម	ដីសើម និងស្លឹកសើម ធ្លាក់ការចាំងផ្លាត ជាពិសេស SWIR
រចនាសម្ព័ន្ធស្រទាប់រុក្ខជាតិ	ស្រទាប់ក្រាស់ = NIR ខ្ពស់ · ដីលេចក្រោមស្រទាប់ស្ដើង = សញ្ញាណចម្រុះ
មុំពន្លឺ និងមុំមើល (BRDF)	ផ្ទៃភាគច្រើនមិន Lambertian ពិតទេ ដូច្នេះតម្លៃប្រែប្រួលតាមទិសមើល
ជម្រាល និងស្រមោល	ជម្រាលបែរចេញពីព្រះអាទិត្យ មើលទៅងងឹតជាង ទោះគម្របដីដូចគ្នា
ក្រឡាចម្រុះ	ក្រឡាមួយអាចមាន ៦០% ស្រែ និង ៤០% ដី ដែលផ្ដល់សញ្ញាណចម្រុះ

ផលវិបាកសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្ត៖ គំរូបណ្ដុះបណ្ដាល (training samples) ត្រូវយកពីរូបភាពដដែល ដែលអ្នកចង់ចាត់ថ្នាក់ មិនមែនពីឆ្នាំ ឬរដូវផ្សេងទេ (មេរៀនទី១២)។

ពិសោធន៍៖ អានសញ្ញាណក្រឡាពិត

ចុចលើរូបភាព ដើម្បីអានតម្លៃទាំង ៦ ក្រុមរលកនៃក្រឡានោះ ព្រមទាំងគម្របដីពិត។ រូបភាពជា Landsat 8 ពិតលើភ្នំពេញ។ សាកល្បងចុចលើទន្លេមេគង្គ ចម្ការដើមឈើភាគខាងកើត ប្លុកផ្ទះក្នុងទីក្រុង និងដីទំនេរក្បែរមាត់ទន្លេ ហើយប្រៀបធៀបរាងខ្សែ។ សង្កេតថាទន្លេល្អក់មានក្រុមរលកក្រហមខ្ពស់ជាងទឹកស្អាតក្នុងក្រាបធម្មតាខាងលើ។

រូបទី៣.៥៖ រុក្ខជាតិ ទឹក និងដី ក្នុងលំហក្រហម–NIR។

អានរូបនេះ

• ថ្នាក់ផ្សេងៗកាន់កាប់តំបន់ខុសគ្នាក្នុងលំហលក្ខណៈ។
• ការត្រួតគ្នារវាងសំណង់ និងដីទទេ ពន្យល់ពីកំហុសចាត់ថ្នាក់ក្រោយ។
• NDVI (មេរៀនទី១០) វាស់ចម្ងាយពីបន្ទាត់ដីទទេ។

រូបទី៣.៦៖ សញ្ញាណផ្លាស់ប្ដូរតាមពេលវេលា។

អានរូបនេះ

• ឆ្នាំ ២០២១ មានក្រឡា NDVI ទាប (ដីឈូសឆាយ សំណង់) ច្រើនជាងឆ្នាំ ២០១៥។
• ព្រៃដដែលអាចមាន NDVI ខុសគ្នាតាមរដូវ និងលក្ខខណ្ឌបរិយាកាស។
• ដូច្នេះប្រៀបធៀបរូបភាពពីរដូវដូចគ្នា (មេរៀនទី១៤)។

៣.៣.៦. ភាពបែងចែក និងបណ្ណាល័យស្ពិចត្រាល់

ការវិភាគរូបភាពជោគជ័យ ពឹងលើ ភាពបែងចែក (separability)៖ តើថ្នាក់ពីរមានតម្លៃខុសគ្នាគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងក្រុមរលកណាមួយ ឬក្នុងបន្សំណាមួយឬទេ?

វិធីពិនិត្យជាក់ស្ដែងមុនចាត់ថ្នាក់៖

1. យកគំរូក្រឡាប្រហែល ៣០ ទៅ ៥០ សម្រាប់ថ្នាក់នីមួយៗ។
2. គណនាមធ្យម និងគម្លាតគំរូនៃថ្នាក់នីមួយៗក្នុងក្រុមរលកនីមួយៗ។
3. បើចន្លោះ «មធ្យម ± ២ គម្លាតគំរូ» នៃថ្នាក់ពីរមិនត្រួតគ្នាក្នុងក្រុមរលកណាមួយ នោះថ្នាក់ទាំងពីរបែងចែកបានល្អ។
4. បើត្រួតគ្នាទាំងអស់ ត្រូវរកក្រុមរលកបន្ថែម ប្រើសន្ទស្សន៍ ឬបញ្ចូលថ្នាក់ទាំងពីរជាមួយគ្នា។

បណ្ណាល័យស្ពិចត្រាល់ (spectral library) គឺជាសំណុំសញ្ញាណដែលវាស់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬនៅទីវាលដោយ ស្ពិចត្រូរ៉ាឌីអូម៉ែត្រ។ បណ្ណាល័យល្បីៗមាន USGS Spectral Library និង ECOSTRESS។ ពួកវាមានប្រយោជន៍សម្រាប់យល់រូបរាងខ្សែ ប៉ុន្តែ មិនអាចប្រើដោយផ្ទាល់ ជំនួសគំរូពីរូបភាពរបស់អ្នកបានទេ ព្រោះក្រឡាផ្កាយរណបជាក្រឡាចម្រុះ ហើយលក្ខខណ្ឌបរិយាកាស និងមុំមើលខុសគ្នា។

---

រូបទី៣.៧៖ ភាពបែងចែករវាងថ្នាក់។

អានរូបនេះ

• តម្លៃខ្ពស់ = ថ្នាក់ពីរដាច់ពីគ្នាល្អក្នុងក្រុមរលកនោះ។
• ក្រុមរលកដែលល្អបំផុតខុសគ្នាតាមគូថ្នាក់ដែលចង់បំបែក។
• ការរួមក្រុមរលកច្រើន (ឬសន្ទស្សន៍) ជាទូទៅបំបែកបានល្អជាងក្រុមរលកតែមួយ។

៣.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ បែងចែកព្រៃ ស្រែ និងទឹកដោយលេខ

ប្រើតម្លៃធម្មតាពីពិសោធន៍សញ្ញាណ (ការចាំងផ្លាតជាភាគរយ)។

ជំហានទី១៖ តារាងតម្លៃ

ថ្នាក់	B4 ក្រហម	B8 NIR	B11 SWIR
ទឹកស្អាត	២,៨	១,២	០,៦
ព្រៃឈើ	២,៨	៣៤,០	១៥,០
ស្រែខ្ចី	៤,៥	៤០,០	២១,០
ដីទទេ	២១,០	២៧,០	៣៣,០

ជំហានទី២៖ ទឹក ធៀបនឹងរុក្ខជាតិ

ក្នុង B4 ទឹក និងព្រៃមានតម្លៃដូចគ្នា (២,៨%) ដូច្នេះក្រុមរលកក្រហមតែម្នាក់ឯង មិនអាច បែងចែកបានទេ។ ក្នុង B8 ភាពខុសគ្នាធំសម្បើម៖ ១,២% ធៀបនឹង ៣៤%។ ដូច្នេះ NIR ជាក្រុមរលកបែងចែកទឹកបានល្អបំផុត។

ជំហានទី៣៖ ព្រៃ ធៀបនឹងស្រែ

ក្នុង B4 និង B8 ភាពខុសគ្នាតូច (២,៨ ធៀបនឹង ៤,៥ និង ៣៤ ធៀបនឹង ៤០)។ ក្នុង B11 ភាពខុសគ្នា ១៥% ធៀបនឹង ២១% ពោលគឺ ៦ ពិន្ទុ ដែលធំជាងគេ។ នេះជាមូលហេតុដែលបន្សំ SWIR ធ្វើឱ្យព្រៃ និងស្រែបែកពីគ្នាភ្លាមក្នុងស្ថានភាពបើកមេរៀន។

ជំហានទី៤៖ គណនា NDVI

NDVI = (NIR − Red) / (NIR + Red)៖

• ទឹក៖ (១,២ − ២,៨) / (១,២ + ២,៨) = −០,៤០
• ព្រៃ៖ (៣៤ − ២,៨) / (៣៤ + ២,៨) = +០,៨៥
• ស្រែខ្ចី៖ (៤០ − ៤,៥) / (៤០ + ៤,៥) = +០,៨០
• ដីទទេ៖ (២៧ − ២១) / (២៧ + ២១) = +០,១៣

NDVI បែងចែកទឹក រុក្ខជាតិ និងដីបានល្អ ប៉ុន្តែ មិនបែងចែកព្រៃ និងស្រែ បានទេ (០,៨៥ ធៀបនឹង ០,៨០)។

ជំហានទី៥៖ ការសម្រេចចិត្ត

សម្រាប់ផែនទីដែលមានថ្នាក់ ទឹក · រុក្ខជាតិ · ដី យើងអាចប្រើ NDVI តែម្នាក់ឯង។ សម្រាប់ផែនទីដែលបែងចែក ព្រៃ និងស្រែ យើងត្រូវការ SWIR (B11 ឬ B12) និងជួនកាលព័ត៌មានពេលវេលា (ស្រែប្ដូរតាមរដូវ ព្រៃមិនប្ដូរច្រើន) ដែលនាំទៅការវិភាគស៊េរីពេលវេលាក្នុងមេរៀនទី១៤។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប

«ការបែងចែកថ្នាក់ពឹងលើក្រុមរលកដែលភាពខុសគ្នាធំបំផុត។ NIR បែងចែកទឹក និងរុក្ខជាតិបានល្អបំផុត ឯ SWIR បែងចែកព្រៃ និងស្រែ។ NDVI តែម្នាក់ឯងមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បែងចែករុក្ខជាតិពីរប្រភេទទេ។»

អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន

តម្លៃក្នុងតារាងជាតម្លៃធម្មតា។ ស្រែដែលទើបស្ទូង (មានទឹក) នឹងមានសញ្ញាណជិតទឹក ហើយព្រៃដែលកំពុងជ្រុះស្លឹក នឹងមាន NIR ទាបជាង។ ដូច្នេះមិនអាចយកលេខទាំងនេះទៅប្រើជាព្រំថ្នាក់ថេរសម្រាប់គ្រប់រូបភាព និងគ្រប់រដូវបានទេ។

---

៣.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត

លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត

ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី៣។

និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។

---

៣.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន

១. «សញ្ញាណស្ពិចត្រាល់ថេរសម្រាប់វត្ថុនីមួយៗ» វាប្រែប្រួលតាមរដូវ សំណើម រចនាសម្ព័ន្ធ និងមុំមើល។

២. «រុក្ខជាតិបៃតង ព្រោះវាឆ្លុះបៃតងខ្លាំង» កំពូលបៃតងតូចណាស់។ អ្វីដែលធំគឺខ្ពង់រាប NIR ដែលភ្នែកមើលមិនឃើញ។

៣. «NDVI ខ្ពស់ = ព្រៃឈើ» ស្រែ ចម្ការ និងស្មៅក៏អាចមាន NDVI ខ្ពស់ដែរ។ NDVI វាស់ភាពបៃតង និងរចនាសម្ព័ន្ធ មិនមែនប្រភេទរុក្ខជាតិទេ។

៤. «បណ្ណាល័យស្ពិចត្រាល់អាចប្រើជំនួសគំរូបណ្ដុះបណ្ដាល» ក្រឡាផ្កាយរណបជាក្រឡាចម្រុះ ហើយលក្ខខណ្ឌខុសគ្នា។ ត្រូវយកគំរូពីរូបភាពខ្លួនឯង។

៥. «ទឹកតែងតែខ្មៅ» ទឹកល្អក់ ទឹករាក់ និង sun glint អាចធ្វើឱ្យទឹកភ្លឺ។

---

៣.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន

ថាមពលដែលប៉ះផ្ទៃដីបែងចែកជាការចាំងផ្លាត ការស្រូប និងការឆ្លងកាត់ ដែលអាស្រ័យលើរលក។ ឧបករណ៍វាស់តែការចាំងផ្លាត ប៉ុន្តែរាងនៃខ្សែប្រាប់យើងអំពីរចនាសម្ព័ន្ធ ពណ៌ និងសំណើម។

រុក្ខជាតិមានក្លរ៉ូហ្វីលស្រូបក្រហម ខ្ពង់រាប NIR ខ្ពស់ និងការធ្លាក់ SWIR ដោយសារទឹក។ ទឹកទាបគ្រប់រលក ដីឡើងរលោង ឯតំបន់សាងសង់ជាល្បាយ។ សញ្ញាណប្រែប្រួលតាមរដូវ សំណើម និងមុំមើល ដូច្នេះការបែងចែកត្រូវពិនិត្យលើរូបភាពជាក់ស្ដែង។

គំនិតស្នូលនៃមេរៀន

សួរជានិច្ចថា «ក្រុមរលកណាដែលថ្នាក់ទាំងពីរខុសគ្នាច្រើនបំផុត?» ចម្លើយកំណត់ទាំងបន្សំពណ៌ដែលអ្នកមើល ទាំងសន្ទស្សន៍ដែលអ្នកគណនា។

---

៣.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស

ពាក្យខ្មែរ	ពាក្យអង់គ្លេស	អត្ថន័យខ្លី
សញ្ញាណស្ពិចត្រាល់	Spectral signature	ការចាំងផ្លាតតាមរលក
ការចាំងផ្លាត	Reflectance (ρ)	ភាគរយថាមពលដែលឆ្លុះ
ការស្រូប	Absorption (α)	ថាមពលដែលវត្ថុទទួល
ការឆ្លងកាត់	Transmission (τ)	ថាមពលដែលឆ្លងកាត់
ការឆ្លុះបែបកញ្ចក់	Specular reflection	ទៅទិសតែមួយ
ការឆ្លុះបែបរាយ	Diffuse / Lambertian	ទៅគ្រប់ទិសស្មើ
គែមក្រហម	Red edge	ការឡើងចោតរវាងក្រហម និង NIR
ខ្ពង់រាប NIR	NIR plateau	ការឆ្លុះខ្ពស់ពីរចនាសម្ព័ន្ធស្លឹក
Sun glint	Sun glint	ការឆ្លុះកញ្ចក់ពីទឹក
BRDF	BRDF	ការឆ្លុះអាស្រ័យលើមុំពន្លឺ និងមុំមើល
ភាពបែងចែក	Separability	ថ្នាក់ពីរខុសគ្នាគ្រប់គ្រាន់ឬទេ
បណ្ណាល័យស្ពិចត្រាល់	Spectral library	សំណុំសញ្ញាណយោង

---

៣.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ

ក. សំណួរយល់ដឹង

1. សរសេរសមីការតុល្យភាពថាមពល ហើយពន្យល់ថាឧបករណ៍វាស់អ្វី។
2. ពន្យល់មូលហេតុរូបវិទ្យានៃខ្ពង់រាប NIR និងការធ្លាក់ SWIR ក្នុងសញ្ញាណរុក្ខជាតិ។
3. បែងចែកការឆ្លុះបែបកញ្ចក់ និងបែបរាយ ព្រមទាំងឧទាហរណ៍មួយសម្រាប់នីមួយៗ។
4. រាយកត្តាបួនដែលធ្វើឱ្យសញ្ញាណនៃស្រែតែមួយប្រែប្រួល។
5. ហេតុអ្វីមិនគួរប្រើបណ្ណាល័យស្ពិចត្រាល់ជាគំរូបណ្ដុះបណ្ដាលដោយផ្ទាល់?

ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត

1. ក្នុងពិសោធន៍សញ្ញាណ ចូរប្រៀបធៀបស្រែខ្ចី និងស្រែស្ងួត ហើយប្រាប់ក្រុមរលកដែលបែងចែកបានល្អបំផុត ព្រមទាំងហេតុផលរូបវិទ្យា។
2. ក្រឡាមួយមាន B4 = ៦% និង B8 = ២០%។ គណនា NDVI ហើយស្នើថាវាជាគម្របដីប្រភេទណា។
3. ស្រែមួយថតក្នុងខែឧសភា (ទើបស្ទូង) និងខែសីហា (បៃតងពេញ)។ ពិពណ៌នាភាពខុសគ្នានៃសញ្ញាណ។
4. ទឹកក្នុងបឹងមួយមើលទៅភ្លឺក្នុងរូបភាព។ រាយមូលហេតុដែលអាចកើតបីយ៉ាង។
5. អ្នកត្រូវបែងចែកចម្ការកៅស៊ូ និងព្រៃធម្មជាតិ។ តើអ្នកនឹងប្រើព័ត៌មានអ្វីខ្លះ ក្រៅពីសញ្ញាណនៅថ្ងៃតែមួយ?

គ. កិច្ចការខ្លី

ក្នុងពិសោធន៍ «អានសញ្ញាណក្រឡាពិត» ចូរចុចយ៉ាងតិច ៨ ក្រឡា គ្របដណ្ដប់គ្រប់ប្រភេទគម្របដី។ កត់ត្រាតម្លៃទាំង ៦ ក្រុមរលក NDVI និងគម្របដីពិត ក្នុងតារាង។ រួចសរសេរ៖ ក្រុមរលកណាបែងចែកបានល្អបំផុតរវាងគូនីមួយៗ និងហេតុអ្វី។

---

កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន

ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី

សកម្មភាព	ពេលវេលា
ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ព្រៃ និងស្រែ	១៥ នាទី
តុល្យភាពថាមពល	២៥ នាទី
ការឆ្លុះកញ្ចក់ និងរាយ	២០ នាទី
សញ្ញាណរុក្ខជាតិ	៣៥ នាទី
ទឹក ដី និងតំបន់សាងសង់ · ពិសោធន៍	៣០ នាទី
កត្តាប្រែប្រួល · ពិសោធន៍ក្រឡា	៣០ នាទី
ភាពបែងចែក និងឧទាហរណ៍	២៥ នាទី
សរុប	១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង

ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់

យើងយល់ហើយថាផ្ទៃដីចាំងផ្លាតយ៉ាងណា។ ឥឡូវយើងត្រូវយល់ពី ឧបករណ៍ដែលវាស់វា៖ វាស្កេនយ៉ាងណា ហេតុអ្វីក្រឡាមានទំហំនោះ ហើយហេតុអ្វីផ្កាយរណបខ្លះមកម្ដងទៀតរាល់ ៥ ថ្ងៃ ខ្លះរាល់ ១៦ ថ្ងៃ។

សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៤៖ ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា និងគន្លងផ្កាយរណប។

⬅️ មេរៀនទី២ · ➡️ មេរៀនទី៤