មេរៀនទី៧៖ ការចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យសម្រាប់ផែនទី¶
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៧ ក្នុងចំណោម ១៥
ផែនទីប្រធានបទភាគច្រើនមិនបង្ហាញតម្លៃរាល់ខេត្ត ឬរាល់ឃុំដោយឡែកទេ។ វាបែងចែកតម្លៃជា ថ្នាក់ មួយចំនួន រួចផ្ដល់ពណ៌មួយឱ្យថ្នាក់នីមួយៗ។ ការជ្រើសវិធីចាត់ថ្នាក់ និងចំនួនថ្នាក់ ប្ដូរ សារ នៃផែនទី ទោះទិន្នន័យដដែល។
មេរៀននេះពន្យល់វិធីចាត់ថ្នាក់សំខាន់ៗ របៀបជ្រើសចំណុះថ្នាក់ និងសីលធម៌នៃការចាត់ថ្នាក់។
៧.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- ពន្យល់វិធីចាត់ថ្នាក់៖ ចន្លោះស្មើ ចំនួនស្មើ ចន្លោះធម្មជាតិ គម្លាតគំរូ និងព្រំកំណត់ដោយដៃ។
- អានក្រាបចែកចាយទិន្នន័យ ហើយកំណត់ថាវិធីណាសមស្រប។
- ជ្រើសចំនួនថ្នាក់ និងសរសេរព្រំថ្នាក់ឱ្យអ្នកអានយល់។
- ពន្យល់ថាការចាត់ថ្នាក់អាចប្ដូរសារនៃផែនទីយ៉ាងដូចម្ដេច។
- ជៀសវាងកំហុសទូទៅ៖ ថ្នាក់ត្រួតគ្នា ថ្នាក់ទទេ និងការលាក់តម្លៃខ្លាំង។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី៦៖ អថេរមើលឃើញ និងកម្រិតរង្វាស់។
- ស្ថិតិមូលដ្ឋាន៖ មធ្យម មធ្យមភាគ គម្លាតគំរូ។
៧.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីពីរ សារពីរ¶
អ្នកសារព័ត៌មានពីរប្រើទិន្នន័យដដែល៖ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនតាមខេត្តឆ្នាំ ២០១៧។
- ផែនទីទីមួយប្រើ ចន្លោះស្មើ។ ខេត្ត ២៤ ក្នុងចំណោម ២៥ ធ្លាក់ក្នុងថ្នាក់ទាបបំផុត ហើយផែនទីមើលទៅ «ស្ងាត់» ដោយមានតែភ្នំពេញលេចធ្លោ។
- ផែនទីទីពីរប្រើ ចំនួនស្មើ។ ខេត្តចែកជាប្រាំថ្នាក់ស្មើៗគ្នា ហើយផែនទីមើលទៅ «មានវិសមភាព» ច្បាស់រវាងតំបន់។
គ្មានផែនទីណាមួយភូតទេ។ ប៉ុន្តែពួកវាប្រាប់រឿងខុសគ្នា។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- វិធីចាត់ថ្នាក់នីមួយៗធ្វើការយ៉ាងដូចម្ដេច?
- តើវិធីណាសមនឹងទិន្នន័យបែបណា?
- តើត្រូវប្រាប់អ្នកអានយ៉ាងណា ដើម្បីកុំឱ្យបំភាន់?
៧.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
៧.៣.១. ហេតុអ្វីត្រូវចាត់ថ្នាក់¶
ភ្នែកមនុស្សបែងចែកកម្រិតពណ្ណរាយបានត្រឹមប្រហែល ៥ ដល់ ៧ កម្រិត។ ការចាត់ថ្នាក់៖
- ធ្វើឱ្យផែនទីអានបាន និងចាំបាន
- បង្ហាញលំនាំ ជំនួសឱ្យលេខរាប់សិប
- អនុញ្ញាតឱ្យសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីខ្លី
តម្លៃដែលត្រូវបង់៖ ព័ត៌មានបាត់។ ខេត្តពីរដែលមានតម្លៃ ៩៩ និង ១០១ អាចធ្លាក់ក្នុងថ្នាក់ពីរផ្សេងគ្នា ហើយមើលទៅខុសគ្នាខ្លាំង។ ផែនទីដែលមិនចាត់ថ្នាក់ (unclassed choropleth) រក្សាព័ត៌មានទាំងអស់ ប៉ុន្តែពិបាកអានពីសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី។
៧.៣.២. វិធីចាត់ថ្នាក់¶
| វិធី | របៀបគណនា | សមស្របពេល | ប្រុងប្រយ័ត្ន |
|---|---|---|---|
| ចន្លោះស្មើ (Equal interval) | ចែកចន្លោះពីអប្បបរមាដល់អតិបរមាជាផ្នែកស្មើ | ទិន្នន័យចែកចាយស្មើ · ភាគរយ ០–១០០ | តម្លៃខ្លាំងមួយ ធ្វើឱ្យថ្នាក់ភាគច្រើនទទេ |
| ចំនួនស្មើ (Quantile) | ចំនួនវត្ថុស្មើគ្នាក្នុងមួយថ្នាក់ | ចង់បង្ហាញលំដាប់ និងប្រៀបធៀបចំណាត់ថ្នាក់ | អាចបំបែកតម្លៃស្រដៀងគ្នា ឬបញ្ចូលតម្លៃខុសគ្នាឆ្ងាយ |
| ចន្លោះធម្មជាតិ (Natural breaks · Jenks) | រកព្រំដែលកាត់បន្ថយវ៉ារ្យង់ក្នុងថ្នាក់ | ទិន្នន័យលម្អៀង ឬមានក្រុមធម្មជាតិ | ព្រំមិនមូល · ប្រៀបធៀបផែនទីពីរពិបាក |
| គម្លាតគំរូ (Standard deviation) | ថ្នាក់តាមចម្ងាយពីមធ្យម | ទិន្នន័យចែកចាយធម្មតា · បង្ហាញលើស/ក្រោមមធ្យម | មិនសមនឹងទិន្នន័យលម្អៀង |
| ព្រំកំណត់ដោយដៃ (Manual) | អ្នកជ្រើសខ្លួនឯង | មានស្តង់ដារ ឬគោលនយោបាយ (ឧ. ៥ គម) | ត្រូវពន្យល់ហេតុផល |
ពិសោធន៍៖ ប្ដូរវិធីចាត់ថ្នាក់
ប្ដូរវិធី និងចំនួនថ្នាក់ ហើយសង្កេតទាំងផែនទី ទាំងក្រាបចែកចាយ។ រាប់ខេត្តក្នុងថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត។ វិធីណាដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាមើលទៅ «ស្មើគ្នា» ជាងគេ?
៧.៣.៣. មើលទិន្នន័យមុនចាត់ថ្នាក់¶
មុនជ្រើសវិធី ត្រូវមើល ការចែកចាយ (Distribution) ជាមុនសិន៖
- ចែកចាយស្មើ → ចន្លោះស្មើ ធ្វើការល្អ។
- លម្អៀង (Skewed) ដូចដង់ស៊ីតេប្រជាជនកម្ពុជា → ចន្លោះធម្មជាតិ ឬចំនួនស្មើ ឬចន្លោះលោការីត។
- មានក្រុមច្បាស់ → ចន្លោះធម្មជាតិ។
- មានតម្លៃខ្លាំង (Outlier) ដូចភ្នំពេញ → ពិចារណាដាក់ថ្នាក់ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់វា ហើយប្រាប់អ្នកអានក្នុងចំណងជើង ឬកំណត់សម្គាល់។
ក្នុង QGIS ក្រាបចែកចាយមាននៅ Layer Properties → Histogram និងក្នុងផ្ទាំង Graduated (ប៊ូតុង Histogram)។
៧.៣.៤. ចំនួនថ្នាក់ និងការសរសេរព្រំថ្នាក់¶
ចំនួនថ្នាក់៖ ៣ ដល់ ៧ ជាធម្មតា។ តិចពេក បាត់លម្អិត។ ច្រើនពេក ភ្នែកបែងចែកពណ៌មិនបាន ជាពិសេសលើផែនទីតូច ឬលើអេក្រង់ទូរស័ព្ទ។
ការសរសេរព្រំថ្នាក់ ត្រូវច្បាស់ និងមិនត្រួតគ្នា៖
| មិនល្អ | ល្អ |
|---|---|
| ០–១០០ · ១០០–២០០ (១០០ នៅថ្នាក់ណា?) | ០–៩៩ · ១០០–១៩៩ |
| ៦,០–៨២,៣៤៥ (ខ្ទង់ច្រើនពេក) | ៦–៨២ |
| «ទាប មធ្យម ខ្ពស់» តែម្នាក់ឯង | «ទាប (០–៤៩ នាក់/គម²)» |
បញ្ចូលឯកតាក្នុងចំណងជើងសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ហើយប្រើលេខមូល ពេលវិធីអនុញ្ញាត។ បើផែនទីពីរត្រូវប្រៀបធៀបគ្នា (ឧ. ឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០១៩) ត្រូវប្រើ ព្រំថ្នាក់ដូចគ្នា ទាំងពីរ បើមិនដូច្នោះទេ ការប្រៀបធៀបគ្មានន័យ។
៧.៣.៥. សីលធម៌នៃការចាត់ថ្នាក់¶
ការចាត់ថ្នាក់អាចប្រើដើម្បីបំភាន់ ដោយមិនកុហកលេខសោះ៖
- ជ្រើសព្រំដើម្បីបង្កើតរឿង៖ ផ្លាស់ព្រំបន្តិច ដើម្បីឱ្យតំបន់មួយចូលថ្នាក់ «ខ្ពស់»។
- លាក់តម្លៃខ្លាំង ក្នុងថ្នាក់ធំមួយ។
- ប្ដូរព្រំរវាងផែនទីពីរ ដែលគេរំពឹងថាប្រៀបធៀបបាន។
- ប្រើចំនួនដុល ជំនួសអត្រា (មេរៀនទី៩)។
ការអនុវត្តស្មោះត្រង់៖ បង្ហាញវិធីចាត់ថ្នាក់ និងចំនួនថ្នាក់ក្នុងកំណត់សម្គាល់ · បង្ហាញក្រាបចែកចាយបើអាច · រក្សាព្រំដូចគ្នាពេលប្រៀបធៀប · ពិចារណាបង្ហាញផែនទីពីរវិធី ពេលលទ្ធផលប្រែប្រួលខ្លាំង។
៧.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនតាមខេត្ត៖ វិធីណាស្មោះត្រង់?¶
ទិន្នន័យ៖ Density ក្នុង Kh_Province_Boundary (ប្រជាជន ២០១៧ ÷ ផ្ទៃ)។ អប្បបរមា ៦ (មណ្ឌលគិរី) · អតិបរមា ២ ០៤៩ (ភ្នំពេញ) · មធ្យម ១៩៩ · មធ្យមភាគ ១០៤ នាក់/គម²។
ជំហានទី១៖ មើលការចែកចាយ¶
ខេត្ត ២០ មានតម្លៃក្រោម ២០០ ហើយភ្នំពេញនៅឆ្ងាយពីគេ។ ការចែកចាយលម្អៀងខាងស្ដាំខ្លាំង។
ជំហានទី២៖ សាកល្បងចន្លោះស្មើ¶
ព្រំថ្នាក់៖ ៦ · ៤១៥ · ៨២៣ · ១ ២៣២ · ១ ៦៤០ · ២ ០៤៩។ ខេត្ត ២៤ ធ្លាក់ក្នុងថ្នាក់ទាបបំផុត ហើយបីថ្នាក់កណ្ដាល ទទេ។ ផែនទីបង្ហាញតែថា «ភ្នំពេញខុសពីគេ» ដែលយើងដឹងស្រាប់។
ជំហានទី៣៖ សាកល្បងចំនួនស្មើ¶
ព្រំថ្នាក់ប្រហែល៖ ៦ · ៣១ · ៧៥ · ១២៥ · ២៤៦ · ២ ០៤៩ ដោយមានខេត្ត ៥ ក្នុងមួយថ្នាក់។ លំនាំតំបន់លេចឡើង៖ ខេត្តជុំវិញទន្លេសាប និងតំបន់មេគង្គក្រោមមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ជាងខេត្តភ្នំភាគឦសាន។ ប៉ុន្តែភ្នំពេញ (២ ០៤៩) និងខេត្តតម្លៃ ២៥០ នៅក្នុងថ្នាក់តែមួយ។
ជំហានទី៤៖ សាកល្បងចន្លោះធម្មជាតិ¶
ព្រំថ្នាក់ប្រហែល៖ ៦ · ២៦ · ៩២ · ១៩៤ · ១ ២១៧ · ២ ០៤៩ ដោយភ្នំពេញនៅក្នុងថ្នាក់របស់ខ្លួនឯង។ ព្រំធ្លាក់ត្រូវនឹងគម្លាតធម្មជាតិក្នុងទិន្នន័យ។
ជំហានទី៥៖ សម្រេចចិត្ត¶
សម្រាប់ផែនទីទូទៅ ចន្លោះធម្មជាតិ ៥ ថ្នាក់ ស្មោះត្រង់បំផុត ព្រោះវាបង្ហាញទាំងលំនាំតំបន់ ទាំងភាពពិសេសនៃភ្នំពេញ។ សម្រាប់ការប្រៀបធៀបជាមួយឆ្នាំផ្សេង ប្រើ ព្រំកំណត់ដោយដៃ (៥០ · ១០០ · ២០០ · ៥០០) ដែលជាលេខមូល និងថេររវាងផែនទី។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶
«ទិន្នន័យដង់ស៊ីតេប្រជាជនកម្ពុជាលម្អៀងខ្លាំង ដូច្នេះចន្លោះស្មើលាក់លំនាំតំបន់ទាំងស្រុង។ ចន្លោះធម្មជាតិ ៥ ថ្នាក់ ឬព្រំកំណត់ដោយដៃដែលមានលេខមូល បង្ហាញលំនាំបានច្បាស់ជាង ហើយត្រូវប្រាប់វិធីចាត់ថ្នាក់នៅលើផែនទី។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
ការចាត់ថ្នាក់ល្អមិនកែបញ្ហាទិន្នន័យទេ។ ដង់ស៊ីតេខេត្តជាតម្លៃមធ្យមលើផ្ទៃធំ ដែលលាក់ភាពខុសគ្នាខ្លាំងក្នុងខេត្ត។ ការវិភាគកម្រិតឃុំ នឹងផ្ដល់រូបភាពខុសពីនេះ។
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ ព្រំថ្នាក់បង្កើតរឿងខុសគ្នា¶
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶
ដង់ស៊ីតេខេត្តភាគច្រើនទាប ប៉ុន្តែមានតម្លៃខ្ពស់ខ្លាំងមួយ។ ពេលអ្នកប្ដូរវិធីចាត់ថ្នាក់ ពណ៌ផែនទីអាចផ្លាស់ប្ដូរទោះបីគ្មានតម្លៃណាត្រូវបានកែ។
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶
Equal interval បែងចែកជួរលេខជាចន្លោះស្មើ។ Quantile ផ្ដោតលើចំនួនវត្ថុក្នុងថ្នាក់ ហើយអាចដាក់តម្លៃជិតគ្នាក្នុងថ្នាក់ផ្សេង។ Jenks ស្វែងរកការបែងចែកដែលកាត់បន្ថយផលបូកគម្លាតការ៉េក្នុងថ្នាក់។ គ្មានវិធីណាឈ្នះសម្រាប់គ្រប់សំណួរ៖ ត្រូវមើល histogram និងអត្ថន័យទិន្នន័យ។
បើប្រៀបធៀបឆ្នាំ ត្រូវរក្សាព្រំថ្នាក់ដដែលដើម្បីឱ្យពណ៌មានន័យដូចគ្នា។ ការគណនា Jenks ថ្មីរាល់ឆ្នាំអាចប្ដូរពណ៌ដោយសារព្រំថ្នាក់ប្ដូរ។ តម្លៃស្មើគ្នាគួរទទួលថ្នាក់ដូចគ្នា ដូច្នេះ Quantile មិនតែងមានចំនួនវត្ថុស្មើគ្នាពិតៗទេ។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶
ទិន្នន័យសាកល្បង 10, 12, 13, 15, 16, 18, 20, 22, 24, 100។ Equal interval 3 ថ្នាក់មានទទឹង (100−10)/3=30៖ [10,40), [40,70), [70,100]។ ចំនួនវត្ថុ = 9, 0, 1។ ថ្នាក់កណ្ដាលទទេជាសញ្ញាថាត្រូវពិចារណាវិធីផ្សេង ឬពន្យល់ការចែកចាយ មិនមែនលាក់តម្លៃ 100 ចេញទេ។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶
- កំណត់ 3 ថ្នាក់ ហើយប្ដូរ Equal interval / Quantile / Jenks។
- កត់ចំនួនខេត្តក្នុងថ្នាក់ខ្ពស់ និងព្រំលេខនៃថ្នាក់នោះ។
- ប្ដូរទៅ 7 ថ្នាក់ ហើយវាយតម្លៃថា Legend នៅអានងាយឬអត់។
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|---|---|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶
បញ្ហាប្រឈម៖ ជ្រើសវិធីពីរដែលធ្វើឱ្យលំនាំខុសគ្នាច្បាស់។ បង្ហាញ histogram និងតារាងព្រំថ្នាក់ជាមួយផែនទី ហើយការពារជម្រើសរបស់អ្នកដោយភ្ជាប់ទៅសំណួរ។
QGIS៖ Layer Properties → Symbology → Graduated។ ប្រើវាលដង់ស៊ីតេដដែល និងពណ៌ដដែល សម្រាប់ Equal Interval, Equal Count និង Natural Breaks។ រក្សាទុក Style បី ហើយកត់ព្រំថ្នាក់មុនប្ដូរ។
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 7 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
៧.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី៧។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
៧.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «ចន្លោះស្មើជាវិធីអព្យាក្រឹតបំផុត» វិធីនីមួយៗជាការសម្រេចចិត្ត។ ចន្លោះស្មើលើទិន្នន័យលម្អៀង លាក់ព័ត៌មានច្រើនជាងវិធីដទៃ។
២. «ចន្លោះធម្មជាតិជាវិធី «ត្រឹមត្រូវ» ជានិច្ច» វាល្អសម្រាប់ផែនទីតែមួយ ប៉ុន្តែព្រំប្ដូរតាមទិន្នន័យ ដូច្នេះមិនល្អសម្រាប់ប្រៀបធៀបរវាងផែនទី។
៣. «ថ្នាក់ច្រើន ផ្ដល់ព័ត៌មានច្រើនជាង» លើសពី ៧ ថ្នាក់ ភ្នែកបែងចែកពណ៌មិនបាន ហើយសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីវែងពេក។
៤. «ព្រំថ្នាក់ត្រូវសរសេរតាមលេខពិតគ្រប់ខ្ទង់» ខ្ទង់ច្រើនពេកបង្កើតការជឿជាក់ក្លែងក្លាយ។ ប្រើលេខមូល ហើយរក្សាភាពច្បាស់សមរម្យ។
៥. «ផែនទីពីរដែលមានព្រំខុសគ្នា អាចប្រៀបធៀបបាន» ការប្រៀបធៀបត្រូវការព្រំដូចគ្នា និងឈុតពណ៌ដូចគ្នា។
៧.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
ការចាត់ថ្នាក់បម្លែងតម្លៃបន្តទៅជាថ្នាក់មួយចំនួន ដើម្បីឱ្យផែនទីអានបាន។ វិធីសំខាន់ៗគឺចន្លោះស្មើ ចំនួនស្មើ ចន្លោះធម្មជាតិ គម្លាតគំរូ និងព្រំកំណត់ដោយដៃ។
ការជ្រើសវិធីត្រូវផ្អែកលើការចែកចាយទិន្នន័យ។ ចំនួនថ្នាក់ ៣ ដល់ ៧ ព្រំថ្នាក់មិនត្រួតគ្នា និងមានឯកតា។ ការប្ដូរព្រំថ្នាក់អាចប្ដូរសារនៃផែនទី ដូច្នេះត្រូវប្រាប់វិធីចាត់ថ្នាក់ និងរក្សាព្រំថេរពេលប្រៀបធៀប។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
ការចាត់ថ្នាក់មិនមែនជាជំហានបច្ចេកទេសទេ ប៉ុន្តែជាការសម្រេចចិត្តផែនទីវិទ្យា។ មុនចុច Classify ត្រូវមើលក្រាបចែកចាយជាមុនសិន។
៧.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| ការចាត់ថ្នាក់ | Classification | បែងចែកតម្លៃជាថ្នាក់ |
| ចន្លោះស្មើ | Equal interval | ចន្លោះតម្លៃស្មើគ្នា |
| ចំនួនស្មើ | Quantile | ចំនួនវត្ថុស្មើគ្នា |
| ចន្លោះធម្មជាតិ | Natural breaks (Jenks) | ព្រំត្រង់គម្លាតធម្មជាតិ |
| គម្លាតគំរូ | Standard deviation | ចម្ងាយពីមធ្យម |
| ព្រំថ្នាក់ | Class break | តម្លៃព្រំរវាងថ្នាក់ |
| ការចែកចាយ | Distribution | រូបរាងនៃទិន្នន័យ |
| តម្លៃខ្លាំង | Outlier | តម្លៃឆ្ងាយពីគេ |
| ផែនទីមិនចាត់ថ្នាក់ | Unclassed choropleth | ពណ៌បន្តតាមតម្លៃ |
៧.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- ហេតុអ្វីផែនទីត្រូវចាត់ថ្នាក់ ជំនួសឱ្យបង្ហាញតម្លៃទាំងអស់?
- ពន្យល់ភាពខុសគ្នារវាងចន្លោះស្មើ និងចំនួនស្មើ។
- ពេលណាដែលចន្លោះធម្មជាតិសមស្របជាងគេ?
- ហេតុអ្វីគម្លាតគំរូមិនសមនឹងទិន្នន័យដង់ស៊ីតេប្រជាជនកម្ពុជា?
- រាយក្បួនបីសម្រាប់សរសេរព្រំថ្នាក់ក្នុងសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី។
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- ទិន្នន័យអត្រាអក្ខរកម្មឃុំ ៨០% នៃឃុំស្ថិតចន្លោះ ៦០ ដល់ ៩០%។ ជ្រើសវិធីចាត់ថ្នាក់ និងចំនួនថ្នាក់ ព្រមទាំងហេតុផល។
- អ្នកត្រូវធ្វើផែនទីពីរ (២០០៨ និង ២០១៩) ដើម្បីប្រៀបធៀប។ តើត្រូវប្រើវិធីចាត់ថ្នាក់ណា ហើយហេតុអ្វី?
- សរសេរសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ៥ ថ្នាក់សម្រាប់ដង់ស៊ីតេ ដោយប្រើលេខមូល និងឯកតា។
- នាយកម្នាក់សុំឱ្យអ្នកប្ដូរព្រំថ្នាក់ ដើម្បីឱ្យស្រុករបស់គាត់ចូលថ្នាក់ «អភិវឌ្ឍខ្ពស់»។ តើអ្នកឆ្លើយយ៉ាងណា?
- ផែនទីមួយប្រើ ១០ ថ្នាក់លើទំហំ A5។ ផ្ដល់មតិ។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
យកទិន្នន័យតារាងមួយអំពីខេត្ត ឬស្រុករបស់អ្នក (ប្រជាជន សាលារៀន ឬផ្ទៃស្រែ)។ គណនាអប្បបរមា អតិបរមា មធ្យម និងមធ្យមភាគ គូសក្រាបចែកចាយដោយដៃ ឬក្នុង Excel រួចស្នើវិធីចាត់ថ្នាក់ និងចំនួនថ្នាក់ ព្រមទាំងព្រំថ្នាក់ជាក់ស្ដែង ជាមួយហេតុផល។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីពីរ សារពីរ | ១៥ នាទី |
| ហេតុអ្វីត្រូវចាត់ថ្នាក់ | ១៥ នាទី |
| វិធីចាត់ថ្នាក់ និងពិសោធន៍ | ៤៥ នាទី |
| មើលការចែកចាយ | ២៥ នាទី |
| ចំនួនថ្នាក់ និងព្រំថ្នាក់ | ២៥ នាទី |
| សីលធម៌ និងឧទាហរណ៍ដង់ស៊ីតេ | ៤៥ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ១០ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
យើងមានថ្នាក់ហើយ។ ឥឡូវត្រូវផ្ដល់ពណ៌ឱ្យវា។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីដដែលពីរ ដែលមួយប្រើឈុតពណ៌ឥន្ធនូ មួយប្រើឈុតពណ៌តគ្នា ហើយសួរ៖
«មួយណាដែលអ្នកអានដឹងភ្លាមថាតំបន់ណាច្រើនជាង?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៨៖ ពណ៌ក្នុងផែនទីវិទ្យា។