មេរៀនទី១០៖ និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ និងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ¶
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ១០ ក្នុងចំណោម ១៥
ពេលទិន្នន័យជា ចំនួនដុល ផែនទី Choropleth បំភាន់។ ជម្រើសពីរដ៏សំខាន់គឺ និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ ដែលទំហំសញ្ញាតំណាងចំនួន និង ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ ដែលចំណុចនីមួយៗតំណាងចំនួនថេរ។
មេរៀននេះពន្យល់ការធ្វើមាត្រដ្ឋានសញ្ញា ការរចនាសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ការដោះស្រាយសញ្ញាត្រួតគ្នា និងការជ្រើសរវាងវិធីទាំងនេះ។
១០.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- ធ្វើមាត្រដ្ឋានសញ្ញាសមាមាត្រតាមផ្ទៃ (ឫសការ៉េ)។
- បែងចែកសញ្ញាសមាមាត្របន្ត និងសញ្ញាចាត់ថ្នាក់ (Graduated)។
- រចនាសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីសម្រាប់សញ្ញាសមាមាត្រ។
- ធ្វើផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ និងជ្រើសតម្លៃចំណុច។
- ជ្រើសរវាង Choropleth សញ្ញាសមាមាត្រ និងចំណុចដង់ស៊ីតេ តាមទិន្នន័យ និងសំណួរ។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
១០.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ រង្វង់ដែលធំហួសហេតុ¶
និស្សិតម្នាក់ធ្វើផែនទីប្រជាជនតាមខេត្ត ដោយប្រើរង្វង់។ គាត់កំណត់ទំហំរង្វង់ដោយ កាំ = ចំនួនប្រជាជន ÷ ៥០ ០០០។
ភ្នំពេញ (១,៤ លាននាក់) មានកាំ ២៨ ឯមណ្ឌលគិរី (៨៤ ៦២៤ នាក់) មានកាំ ១,៧។ កាំធំជាង ១៧ ដង ប៉ុន្តែ ផ្ទៃរង្វង់ធំជាងប្រហែល ២៧៥ ដង ខណៈប្រជាជនធំជាងតែ ១៧ ដងប៉ុណ្ណោះ។ រង្វង់ភ្នំពេញលេបផែនទីទាំងមូល។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- តើត្រូវធ្វើមាត្រដ្ឋានរង្វង់យ៉ាងណា?
- ធ្វើយ៉ាងណាពេលសញ្ញាត្រួតគ្នា?
- ពេលណាគួរប្រើផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេវិញ?
១០.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶
១០.៣.១. ការធ្វើមាត្រដ្ឋានសញ្ញា¶
ភ្នែកអាន ផ្ទៃ នៃសញ្ញា មិនមែនកាំទេ។ ដូច្នេះ៖
កាំ = k × √(តម្លៃ)
ឧទាហរណ៍៖ បើតម្លៃ ១០០ ០០០ មានកាំ ៣ មម នោះតម្លៃ ៤០០ ០០០ (៤ ដង) មានកាំ ៦ មម (២ ដង) ហើយផ្ទៃធំជាង ៤ ដងពិតប្រាកដ។
ការកែតម្រូវផ្លូវចិត្ត (Flannery)៖ ការសិក្សាបានបង្ហាញថាអ្នកអានប៉ាន់ស្មានរង្វង់ធំ ទាបជាង ការពិត។ ការធ្វើមាត្រដ្ឋានខ្លះប្រើនិទស្សន្ត ០,៥៧ ជំនួស ០,៥ ដើម្បីកែ។ ក្នុងកម្រិតវគ្គសិក្សានេះ ឫសការ៉េគ្រប់គ្រាន់ ប៉ុន្តែត្រូវដឹងថាការអានទំហំមិនត្រឹមត្រូវឥតខ្ចោះទេ។
១០.៣.២. សញ្ញាសមាមាត្រ និងសញ្ញាចាត់ថ្នាក់¶
| សញ្ញាសមាមាត្របន្ត | សញ្ញាចាត់ថ្នាក់ (Graduated) | |
|---|---|---|
| ទំហំ | ខុសគ្នាសម្រាប់គ្រប់តម្លៃ | ទំហំតែប៉ុន្មានថ្នាក់ |
| គុណសម្បត្តិ | រក្សាព័ត៌មានទាំងអស់ | អានពីសញ្ញាសម្គាល់ផែនទីងាយ |
| គុណវិបត្តិ | អានតម្លៃពិតពិបាក | បាត់លម្អិតក្នុងថ្នាក់ |
| សមរម្យពេល | តម្លៃបន្ត និងជួរធំ | ចង់ប្រៀបធៀបជាក្រុម |
ពិសោធន៍៖ សញ្ញា និងចំណុច
ប្ដូររវាងវិធីបួន។ ប្រៀបធៀប «សញ្ញាសមាមាត្រ (√)» និង «មាត្រដ្ឋានកាំ» សម្រាប់ភ្នំពេញ។ បន្ទាប់មក ជ្រើសផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ ហើយប្ដូរតម្លៃចំណុច។
ការដោះស្រាយសញ្ញាត្រួតគ្នា៖ ភាពថ្លា ៦០ ទៅ ៨០% · ព្រំពណ៌សស្ដើង · គូរសញ្ញាតូចនៅលើគេ · ឬកាត់បន្ថយទំហំអតិបរមា។ ការត្រួតគ្នាបន្តិចអាចទទួលយកបាន ព្រោះវាបង្ហាញការប្រមូលផ្ដុំ។
១០.៣.៣. សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីសម្រាប់សញ្ញាសមាមាត្រ¶
សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីត្រូវបង្ហាញយ៉ាងតិច បីទំហំ៖ តូច មធ្យម និងធំ ជាមួយតម្លៃមូល។ មានពីររបៀប៖
- ជាន់គ្នា (Nested)៖ រង្វង់ដាក់ក្នុងគ្នា ចំណេញកន្លែង។
- ដាច់ពីគ្នា (Separated)៖ រង្វង់ដាក់ក្បែរគ្នា ងាយអានជាង។
តម្លៃដែលជ្រើសគួរជាលេខមូល (ឧ. ១០០ ០០០ · ៥០០ ០០០ · ១ ០០០ ០០០) ហើយរង្វង់ធំបំផុតគួរស្មើនឹងតម្លៃអតិបរមាក្នុងទិន្នន័យ។ ក្នុង QGIS ប្រើ Data-defined size legend (ផ្ទាំង Legend នៃ Layer Properties)។
១០.៣.៤. ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ¶
ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ (Dot density map) ដាក់ចំណុចក្នុងតំបន់នីមួយៗ ដោយចំណុចមួយតំណាងចំនួនថេរ (ឧ. ១ ចំណុច = ១០ ០០០ នាក់)។
- គុណសម្បត្តិ៖ បង្ហាញទាំងចំនួន ទាំងលំនាំប្រមូលផ្ដុំ ដោយមិនត្រូវការអត្រា។
- គុណវិបត្តិ៖ ទីតាំងចំណុចមិនមែនជាទីតាំងពិត · ការរាប់ចំណុចពិបាក · ចំណុចច្រើនពេកបង្កើតស្នាមខ្មៅ។
ការសម្រេចចិត្តសំខាន់៖
| ការសម្រេចចិត្ត | ការណែនាំ |
|---|---|
| តម្លៃចំណុច | ធ្វើឱ្យតំបន់ដែលមានតម្លៃទាបបំផុតមានចំណុចយ៉ាងតិច ២ ទៅ ៣ |
| ទំហំចំណុច | តូចល្មមកុំឱ្យលាយគ្នាក្នុងតំបន់ក្រាស់ |
| ការដាក់ចំណុច | ចៃដន្យក្នុងតំបន់ · ប្រសើរជាងបើកម្រិតលើតំបន់ដែលអាចរស់នៅបាន (dasymetric) |
១០.៣.៥. កាតូក្រាម៖ ឱ្យផ្ទៃខេត្តតំណាងបរិមាណ¶
ក្នុងផែនទីធម្មតា ខេត្តធំៗ ដូចជាមណ្ឌលគិរី និងព្រះវិហារ គ្របដណ្ដប់ផ្ទៃផែនទីច្រើន ទោះបីមានប្រជាជនតិចក៏ដោយ ខណៈភ្នំពេញ ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ ស្ទើរតែមើលមិនឃើញ។ កាតូក្រាម (cartogram) ដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដោយប្ដូរទំហំ (និងពេលខ្លះរាង) នៃតំបន់នីមួយៗ ឱ្យសមាមាត្រទៅនឹងតម្លៃមួយ ជាធម្មតាប្រជាជន។ វាជាការបង្ហាញសញ្ញាសមាមាត្រប្រភេទមួយ ដែលតំបន់ខ្លួនឯងក្លាយជាសញ្ញា។
| ប្រភេទ | របៀប | ចំណុចខ្លាំង | ចំណុចខ្សោយ |
|---|---|---|---|
| បន្តជាប់ (contiguous) | ទាញ និងបង្រួមព្រំដែន ឱ្យផ្ទៃសមាមាត្រ ហើយខេត្តនៅតែជាប់គ្នា | រក្សាអ្នកជិតខាង · ឃើញ «ទម្ងន់» នៃប្រទេសទាំងមូល | រាងខូចខ្លាំង · ពិបាកស្គាល់ខេត្ត |
| Olson (មិនបន្តជាប់) | បង្រួមខេត្តនីមួយៗជុំវិញចំណុចកណ្ដាល ដោយរក្សារាង | រាង និងទីតាំងនៅដដែល · ងាយធ្វើ | ខេត្តដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់បំផុតមិនអាចធំជាងខ្លួនបានទេ |
| Dorling | តំបន់ទាំងមូលក្លាយជារង្វង់ ដែលផ្ទៃសមាមាត្រទៅនឹងតម្លៃ ហើយរុញកុំឱ្យត្រួតគ្នា | ប្រៀបធៀបទំហំបានងាយ · ដាក់ចំណិត ឬចំណុចក្នុងរង្វង់បាន | បាត់រាងខេត្តទាំងស្រុង |
| ក្រឡា (tile grid) | តំបន់នីមួយៗ = ចំនួនក្រឡាស្មើៗគ្នា (ឧ. ១ ក្រឡា = ៥០ ០០០ នាក់) | រាប់បាន · ស្អាត | ត្រូវរៀបចំដោយដៃ · ទីតាំងប្រហាក់ប្រហែល |
ពេលណាគួរប្រើ? កាតូក្រាមល្អបំផុត នៅពេលសារៈសំខាន់គឺ «មនុស្សភាគច្រើននៅឯណា» ឬនៅពេលផែនទី Choropleth ធម្មតាធ្វើឱ្យតំបន់ធំដែលមានមនុស្សតិច មើលទៅសំខាន់ពេក (ឧ. លទ្ធផលបោះឆ្នោត ឬការចែកចាយធនធាន)។ ការណែនាំ៖
- បង្ហាញ ផែនទីដើមតូចមួយ ឬព្រំដើមនៅខាងក្រោយ ដើម្បីឱ្យអ្នកអានស្គាល់ទីតាំង។
- ដាក់ ស្លាក ខេត្ត ព្រោះរាងខូចធ្វើឱ្យខេត្តពិបាកស្គាល់។
- តម្លៃដែលកំណត់ទំហំ ត្រូវជា ចំនួនដុល (ប្រជាជន ផលិតកម្ម) មិនមែនអត្រាទេ។ ពណ៌ អាចបង្ហាញអថេរទីពីរដែលជាអត្រា (ដូច Choropleth)។
- រាយការណ៍ ឆ្នាំ និងប្រភពទិន្នន័យ ព្រោះទំហំខេត្តប្ដូរតាមទិន្នន័យ។
ពិសោធន៍៖ ប្រែផែនទីទៅជាកាតូក្រាម
ជ្រើសប្រភេទកាតូក្រាម ហើយរំកិល «ការប្រែរាង» ពី ០% (ផែនទីដើម) ដល់ ១០០%។ មើលចំណែកផ្ទៃរបស់ភ្នំពេញ និងមណ្ឌលគិរី ធៀបនឹងចំណែកប្រជាជន។ ប្រភេទណាមានកំហុសផ្ទៃតិចជាងគេ? ប្រភេទណារក្សារាងខេត្តបានល្អជាងគេ?
ក្នុង QGIS៖ ផ្នែកបន្ថែម (plugin) Cartogram3 បង្កើតកាតូក្រាមបន្តជាប់ពីស្រទាប់ពហុកោណ និងជួរឈរតម្លៃ។ កាតូក្រាម Olson អាចធ្វើដោយ Geometry Generator៖ scale(@geometry, k, k, centroid(@geometry)) ដែល k = ឫសការ៉េ (ដង់ស៊ីតេនៃខេត្ត ÷ ដង់ស៊ីតេខ្ពស់បំផុត)។ កាតូក្រាម Dorling និងបន្តជាប់ ក៏អាចធ្វើដោយកញ្ចប់ R cartogram (cartogram_cont cartogram_ncont cartogram_dorling) ហើយនាំចូលលទ្ធផលទៅ QGIS។
១០.៣.៦. ជ្រើសប្រភេទផែនទី¶
| ទិន្នន័យ | សំណួរ | ប្រភេទផែនទី |
|---|---|---|
| អត្រា ភាគរយ ដង់ស៊ីតេ | កន្លែងណាខ្ពស់ ឬទាប? | Choropleth |
| ចំនួនដុល (ប្រជាជន សិស្ស) | កន្លែងណាមានច្រើន? | សញ្ញាសមាមាត្រ |
| ចំនួនដុល និងលំនាំប្រមូលផ្ដុំ | មនុស្សប្រមូលផ្ដុំនៅឯណា? | ចំណុចដង់ស៊ីតេ |
| ចំនួន និងអត្រាទាំងពីរ | ទាំងពីរក្នុងផែនទីតែមួយ | Choropleth (អត្រា) + សញ្ញាសមាមាត្រ (ចំនួន) |
| ចំនួនដុល ដែលតំបន់ធំៗមានតម្លៃតិច | «ទម្ងន់» ពិតនៃតំបន់នីមួយៗ? | កាតូក្រាម (បន្តជាប់ · Olson · Dorling) |
| បាតុភូតបន្ត | តម្លៃនៅចន្លោះចំណុច? | អ៊ីសូលីន (មេរៀនទី១១) |
ការបញ្ចូល Choropleth និងសញ្ញាសមាមាត្រក្នុងផែនទីតែមួយ ដំណើរការល្អ បើពណ៌ស្រាល និងសញ្ញាច្បាស់។
១០.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ ប្រជាជនតាមខេត្តជាសញ្ញា និងជាចំណុច¶
ទិន្នន័យ៖ POP2017 ពី Kh_Province_Boundary (៤១ ១៧៧ ដល់ ១ ៤០៣ ២៩៣ នាក់)។
ជំហានទី១៖ ជ្រើសវិធីមាត្រដ្ឋាន¶
អតិបរមា ១ ៤០៣ ២៩៣ នាក់ → កាំអតិបរមា ៨ មម។ ដូច្នេះ k = ៨ ÷ √១ ៤០៣ ២៩៣ ≈ ០,០០៦៨។ កែប (៤១ ១៧៧ នាក់ · តូចជាងគេ) → ០,០០៦៨ × √៤១ ១៧៧ ≈ ១,៤ មម ដែលនៅមើលឃើញ។
ជំហានទី២៖ ប្រៀបធៀបជាមួយមាត្រដ្ឋានខុស¶
បើគុណកាំដោយផ្ទាល់ រង្វង់ភ្នំពេញនឹងមានផ្ទៃធំជាងមណ្ឌលគិរីប្រហែល ២៣០ ដង ខណៈតម្លៃធំជាងតែ ១៥ ដង។
ជំហានទី៣៖ សញ្ញាសម្គាល់ផែនទី¶
បីរង្វង់៖ ២០០ ០០០ · ៧០០ ០០០ · ១ ៤០០ ០០០ នាក់ ជាមួយកាំ ៣,០ · ៥,៧ · ៨,០ មម។
ជំហានទី៤៖ ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ¶
១ ចំណុច = ១០ ០០០ នាក់ → សរុបប្រហែល ១ ៥៧៥ ចំណុច។ កែប (តូចជាងគេ) ទទួលបានប្រហែល ៤ ចំណុច ដែលគ្រប់គ្រាន់។ បើជ្រើស ១ ចំណុច = ៥០ ០០០ នាក់ កែបទទួលបានតែ ១ ចំណុច ហើយផែនទីនឹងបង្ហាញខុស។
ជំហានទី៥៖ ជ្រើស¶
សម្រាប់របាយការណ៍បោះពុម្ព សញ្ញាសមាមាត្រអានងាយជាង។ សម្រាប់បង្ហាញលំនាំប្រមូលផ្ដុំតាមដងទន្លេ ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេល្អជាង។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶
«ទាំងសញ្ញាសមាមាត្រ ទាំងចំណុចដង់ស៊ីតេ បង្ហាញចំនួនប្រជាជនដុលបានស្មោះត្រង់ ដោយមិនប៉ះពាល់ដោយទំហំខេត្ត។ ការធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមឫសការ៉េ សំខាន់បំផុតសម្រាប់សញ្ញាសមាមាត្រ។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេមិនប្រាប់ថាមនុស្សរស់នៅត្រង់ចំណុចណាទេ។ ចំណុចត្រូវដាក់ចៃដន្យក្នុងខេត្ត ដូច្នេះការអានវាជាទីតាំងភូមិពិត ជាកំហុស។ សញ្ញាសមាមាត្រក៏មិនអាចអានតម្លៃពិតបានច្បាស់ដែរ ដូច្នេះត្រូវមានតារាងអមបើចាំបាច់។
សិក្ខាសាលារូបភាព៖ ឱ្យផ្ទៃរង្វង់តំណាងបរិមាណ¶
រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី
ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។
បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶
ទីក្រុង ក មានប្រជាជន 100000 និង ខ មាន 400000។ បើអ្នកធ្វើកាំរង្វង់ ខ ធំ 4 ដង ភ្នែកនឹងឃើញផ្ទៃធំ 16 ដង។
ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶
សម្រាប់រង្វង់ A=πr²។ ដើម្បីឱ្យផ្ទៃសមាមាត្រនឹងតម្លៃ កាំត្រូវសមាមាត្រនឹងឫសការ៉េនៃតម្លៃ។ កំណត់រង្វង់យោងមួយ រួចប្រើ r=r₀√(v/v₀)។ ត្រូវបញ្ជាក់ថាវាលទំហំក្នុងកម្មវិធីប្រើកាំ ឬអង្កត់ផ្ចិត ដើម្បីកុំបញ្ចូលលេខខុសពីរដង។
Dot density ខុសពី proportional symbols៖ ចំណុចនីមួយៗតំណាងបរិមាណថេរ ប៉ុន្តែទីតាំងចំណុចអាចជាទីតាំងសំយោគក្នុងពហុកោណ។ កុំអានចំណុចជាផ្ទះ ឬទីតាំងមនុស្សពិត។ បើដាក់ចំណុចលើទឹកដោយចៃដន្យ ត្រូវប្រើ mask តំបន់សមស្រប ឬពន្យល់ដែនកំណត់។
មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶
រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។
គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶
យោង v₀=100000 និង r₀=4 មម។ សម្រាប់ v=400000៖ r=4√4=8 មម; ផ្ទៃកើន 4 ដង។ កំហុស r=4×4=16 មម ធ្វើឱ្យផ្ទៃកើន 16 ដង។ សម្រាប់ dot value=1000 នាក់ ប្រជាជន 4500 អាចប្រើ 4.5 ចំណុចតាមរូបមន្ត ប៉ុន្តែការបង្ហាញចំណុចពេញត្រូវបង្គត់ និងប្រាប់កំហុស។
ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶
- ប្ដូរតម្លៃប្រជាជនក្នុងឧបករណ៍ខាងក្រោម ហើយព្យាករណ៍កាំ។
- បើកការគណនាខុស r∝v ហើយប្រៀបធៀបអនុបាតផ្ទៃ។
- ក្នុង symbols ដើម ប្ដូរ dot value និងសង្កេតភាពកកកុញនិងការបាត់លម្អិត។
| សាកល្បង | ការព្យាករណ៍មុនចុច | អ្វីដែលឃើញ | មូលហេតុ |
|---|---|---|---|
| លក្ខខណ្ឌដើម | សរសេរការរំពឹង | កត់តម្លៃ/លំនាំ | ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត |
| ប្ដូរអថេរមួយ | ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត | ប្រៀបធៀបនឹងដើម | ពន្យល់ដោយភស្តុតាង |
បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶
បញ្ហាប្រឈម៖ គណនាកាំសម្រាប់ 25000, 100000 និង 900000 នាក់ ដោយយោង 100000→4 មម។ គូស Legend ហើយបញ្ជាក់ថាទំហំគឺកាំ ឬអង្កត់ផ្ចិត។
QGIS៖ ប្រើ Size assistant ជាមួយវិធី Area ឬកន្សោមឫសការ៉េសម្រាប់អង្កត់ផ្ចិត។ ប្រសិនបើរង្វង់យោងមានកាំ 4 មម ត្រូវបញ្ចូលអង្កត់ផ្ចិត 8 មមក្នុង symbol size ដែលប្រើ diameter។ ពិនិត្យមួយតម្លៃដោយដៃ។
លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 10 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។
សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶
សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។
១០.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី១០។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
១០.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «កាំគួរសមាមាត្រនឹងតម្លៃ» ផ្ទៃត្រូវសមាមាត្រនឹងតម្លៃ ដូច្នេះកាំសមាមាត្រនឹងឫសការ៉េ។
២. «សញ្ញាមិនគួរត្រួតគ្នា» ការត្រួតគ្នាបន្តិចជារឿងធម្មតា និងបង្ហាញការប្រមូលផ្ដុំ។ ប្រើភាពថ្លា និងព្រំពណ៌ស។
៣. «ចំណុចក្នុងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេបង្ហាញទីតាំងពិត» ចំណុចដាក់ចៃដន្យក្នុងតំបន់។ ត្រូវសរសេរចំណាំនេះលើផែនទី។
៤. «សញ្ញាសមាមាត្រត្រូវដាក់នៅផ្ចិតធរណីមាត្រជានិច្ច» សម្រាប់តំបន់រាងវែង ឬមានរន្ធ ផ្ចិតអាចធ្លាក់ក្រៅតំបន់។ ប្រើចំណុចតំណាង (Point on surface)។
៥. «ចំណុចដង់ស៊ីតេល្អសម្រាប់ទិន្នន័យតូចៗ» បើចំនួនតូច ចំណុចតិចពេក ហើយផែនទីមើលទៅទទេ។ ត្រូវជ្រើសតម្លៃចំណុចសមរម្យ។
៦. «កាតូក្រាមបង្ខូចការពិត» វាបង្ខូចផ្ទៃដោយចេតនា ដើម្បីបង្ហាញការពិតមួយផ្សេងទៀត (មនុស្ស មិនមែនដី)។ វាត្រឹមត្រូវ លុះត្រាតែប្រើចំនួនដុល ហើយមានផែនទីដើម ឬព្រំដើម ជួយឱ្យស្គាល់ទីតាំង។
១០.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
សញ្ញាសមាមាត្របង្ហាញចំនួនដុលដោយទំហំ ដែលត្រូវធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមឫសការ៉េ ព្រោះភ្នែកអានផ្ទៃ។ សញ្ញាចាត់ថ្នាក់ងាយអានពីសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី តែបាត់លម្អិត។
ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេបង្ហាញទាំងចំនួន ទាំងលំនាំប្រមូលផ្ដុំ ដោយចំណុចមួយតំណាងចំនួនថេរ ប៉ុន្តែទីតាំងចំណុចមិនពិត។ កាតូក្រាម (បន្តជាប់ Olson Dorling និងក្រឡា) ប្ដូរទំហំតំបន់ខ្លួនឯងតាមចំនួន ដើម្បីកុំឱ្យតំបន់ធំៗដែលមានមនុស្សតិច គ្របដណ្ដប់ផែនទី។ ការជ្រើសប្រភេទផែនទីអាស្រ័យលើប្រភេទទិន្នន័យ និងសំណួរ។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
ចំនួនដុលមិនមែនជាសត្រូវទេ។ គ្រាន់តែកុំដាក់វាជាពណ៌ពេញតំបន់៖ ដាក់វាជាទំហំ ឬជាចំណុចវិញ។
១០.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ | Proportional symbol | ទំហំតាមតម្លៃ |
| សញ្ញាចាត់ថ្នាក់ | Graduated symbol | ទំហំតាមថ្នាក់ |
| ការធ្វើមាត្រដ្ឋានផ្ទៃ | Area scaling | កាំ = k × √តម្លៃ |
| ការកែតម្រូវ Flannery | Flannery adjustment | កែការប៉ាន់ស្មានរបស់ភ្នែក |
| ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ | Dot density map | ១ ចំណុច = ចំនួនថេរ |
| កាតូក្រាម | Cartogram | ផ្ទៃតំបន់សមាមាត្រទៅនឹងតម្លៃ |
| កាតូក្រាម Dorling | Dorling cartogram | តំបន់ក្លាយជារង្វង់មិនត្រួតគ្នា |
| តម្លៃចំណុច | Dot value | ចំនួនក្នុងមួយចំណុច |
| ចំណុចតំណាង | Point on surface | ចំណុចក្នុងពហុកោណ |
| ផែនទីដាស៊ីមេទ្រិក | Dasymetric map | ប្រើទិន្នន័យជំនួយកំណត់ទីតាំង |
១០.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- ហេតុអ្វីកាំសញ្ញាត្រូវគុណនឹងឫសការ៉េនៃតម្លៃ?
- បែងចែកសញ្ញាសមាមាត្របន្ត និងសញ្ញាចាត់ថ្នាក់។
- សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីសម្រាប់សញ្ញាសមាមាត្រត្រូវមានអ្វីខ្លះ?
- តើត្រូវជ្រើសតម្លៃចំណុចយ៉ាងណាក្នុងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ?
- រាយករណីបីដែល Choropleth មិនសមស្រប។
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- ខេត្តមួយមានសិស្ស ១០០ ០០០ នាក់ ហើយមានកាំសញ្ញា ៤ មម។ ខេត្តដែលមានសិស្ស ៤០០ ០០០ នាក់ គួរមានកាំប៉ុន្មាន?
- ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេមួយប្រើ ១ ចំណុច = ១០០ ០០០ នាក់ សម្រាប់ស្រុកនៅកម្ពុជា។ ផ្ដល់មតិ។
- អ្នកត្រូវបង្ហាញទាំងចំនួនសាលា ទាំងអត្រាសិស្សក្នុងមួយគ្រូ ក្នុងផែនទីតែមួយ។ រៀបរាប់ការរចនារបស់អ្នក។
- សញ្ញាសមាមាត្រក្នុងតំបន់ភ្នំពេញ និងកណ្ដាលត្រួតគ្នាខ្លាំង។ ស្នើវិធីបីដើម្បីកែ។
- ពន្យល់ថាហេតុអ្វីផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេមិនគួរប្រើសម្រាប់បង្ហាញទីតាំងអ្នកជំងឺ។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
ជ្រើសទិន្នន័យចំនួនដុលមួយសម្រាប់ស្រុកក្នុងខេត្តរបស់អ្នក។ គូសរូបព្រាងផែនទីពីរដោយដៃ ឬក្នុងកម្មវិធី៖ សញ្ញាសមាមាត្រ (ជាមួយកាំគណនាតាមឫសការ៉េ) និងចំណុចដង់ស៊ីតេ (ជាមួយតម្លៃចំណុចដែលអ្នកជ្រើស)។ សរសេរកថាខណ្ឌមួយប្រៀបធៀបផែនទីទាំងពីរ។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ រង្វង់ធំហួសហេតុ | ១៥ នាទី |
| ការធ្វើមាត្រដ្ឋានសញ្ញា | ៣០ នាទី |
| សញ្ញាសមាមាត្រ ចាត់ថ្នាក់ និងពិសោធន៍ | ៤០ នាទី |
| សញ្ញាសម្គាល់ផែនទី | ២០ នាទី |
| ផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ | ៣៥ នាទី |
| ការជ្រើសប្រភេទផែនទី និងឧទាហរណ៍ | ៣៥ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ៥ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
រហូតមកដល់ពេលនេះ ទិន្នន័យរបស់យើងភ្ជាប់នឹងតំបន់ ឬចំណុច។ ប៉ុន្តែទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព និងកម្ពស់ មានតម្លៃនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ចូរបញ្ចប់ដោយសួរ៖
«តើយើងបង្ហាញបាតុភូតដែលប្រែប្រួលជាបន្តបន្ទាប់លើផែនទីដោយរបៀបណា?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី១១៖ ផែនទីអ៊ីសូលីន និងការបង្ហាញរលកដី។