មេរៀនទី៦៖ អថេរមើលឃើញ និងការរចនានិមិត្តសញ្ញា¶

ព័ត៌មានមេរៀន

រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ៦ ក្នុងចំណោម ១៥

ផែនទីនិយាយជាមួយភ្នែក។ ភាសារបស់វាគឺ អថេរមើលឃើញ (Visual variables)៖ ទំហំ តម្លៃពន្លឺ ពណ៌ រាង ទិសដៅ និងវាយនភាព។ ការជ្រើសអថេរដែលសមនឹងប្រភេទទិន្នន័យ ធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ភ្លាមៗ។ ការជ្រើសខុស ធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស ទោះទិន្នន័យត្រឹមត្រូវ។

មេរៀននេះណែនាំអថេរមើលឃើញរបស់ Bertin ការរចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ ផ្ទៃ និងឋានានុក្រមមើលឃើញ។

៦.១. គោលបំណងសិក្សា¶

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖

រាយអថេរមើលឃើញ និងលក្ខណៈរបស់ពួកវា។
ផ្គូផ្គងអថេរមើលឃើញជាមួយកម្រិតរង្វាស់ (Nominal Ordinal Quantitative)។
រចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ ដែលច្បាស់ និងអានងាយ។
ពន្យល់ឋានានុក្រមមើលឃើញ និងរបៀបបង្កើតវា។
វិនិច្ឆ័យនិមិត្តសញ្ញាក្នុងផែនទីពិត ហើយស្នើការកែ។

ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶

ខ្លឹមសារមេរៀនទី១៖ ការធ្វើនិមិត្តសញ្ញា និងគំរូទំនាក់ទំនងផែនទី។
កម្រិតរង្វាស់ (Nominal Ordinal Interval Ratio) ពីមេរៀនទី៤ សៀវភៅទី២។

៦.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីសាលារៀនដែលបំភាន់¶

មន្ត្រីម្នាក់ធ្វើផែនទីសាលារៀនក្នុងខេត្ត។ គាត់ប្រើ រង្វង់ធំតូច តំណាង ប្រភេទសាលា៖ រង្វង់ធំសម្រាប់វិទ្យាល័យ រង្វង់តូចសម្រាប់សាលាបឋមសិក្សា។

អ្នកអានយល់ថា រង្វង់ធំ = សាលាសំខាន់ជាង ឬមានសិស្សច្រើនជាង។ តាមពិត សាលាបឋមសិក្សាមួយចំនួនមានសិស្សច្រើនជាងវិទ្យាល័យតូចៗ។ ផែនទីនិយាយរឿងមួយ ទិន្នន័យនិយាយរឿងមួយទៀត។

សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖

អថេរមើលឃើញណាដែលប្រាប់ «ច្រើនជាង» និងណាដែលប្រាប់តែ «ខុសគ្នា»?
តើត្រូវជ្រើសអថេរយ៉ាងណាតាមប្រភេទទិន្នន័យ?
តើធ្វើយ៉ាងណាឱ្យធាតុសំខាន់លេចធ្លោលើផែនទី?

៦.៣. ទ្រឹស្ដីស្នូល¶

៦.៣.១. អថេរមើលឃើញ¶

អ្នកផែនទីវិទ្យាបារាំង Jacques Bertin បានរៀបរាប់អថេរមើលឃើញ ដែលអាចប្រើតំណាងទិន្នន័យ៖

អថេរ	ឧទាហរណ៍	អ្វីដែលភ្នែកអានបាន
ទីតាំង	កន្លែងដែលសញ្ញាស្ថិតនៅ	ទាំងអស់ (ជាមូលដ្ឋាននៃផែនទី)
ទំហំ	រង្វង់ធំ ↔ តូច	លំដាប់ និងសមាមាត្រ
តម្លៃពន្លឺ	ស្រាល ↔ ដិត	លំដាប់
ពណ៌	ក្រហម ខៀវ បៃតង	ភាពខុសគ្នា (ប្រភេទ)
រាង	រង្វង់ ការ៉េ ត្រីកោណ	ភាពខុសគ្នា
ទិសដៅ	បន្ទាត់ទ្រេត ↔ ឈរ	ភាពខុសគ្នា (កម្រិតតិច)
វាយនភាព	ចំណុចក្រាស់ ↔ រង្គាស	លំដាប់ខ្លះ និងភាពខុសគ្នា

រូបទី៦.១៖ អថេរមើលឃើញ និងកម្រិតរង្វាស់ដែលវាសមស្រប។ ទំហំ និងតម្លៃពន្លឺបង្ហាញលំដាប់ ឯពណ៌ និងរាងបង្ហាញប្រភេទ។

ពិសោធន៍៖ អថេរណាសមនឹងទិន្នន័យណា

ជ្រើសអថេរ និងប្រភេទទិន្នន័យ ហើយអានការវិនិច្ឆ័យ។ សាកល្បង «ទំហំ + Nominal» ដើម្បីមើលបញ្ហាក្នុងស្ថានភាពបើកមេរៀន។

៦.៣.២. ការរចនានិមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃ¶

ធរណីមាត្រ	អថេរដែលប្រើញឹកញាប់	ការអនុវត្តល្អ
ចំណុច	ទំហំ រាង ពណ៌	សញ្ញារូបភាព (សាលា មន្ទីរពេទ្យ) ងាយចាំ · ទំហំអប្បបរមា ២ មម លើក្រដាស
បន្ទាត់	ទទឹង តម្លៃពន្លឺ ពណ៌ លំនាំ (ដាច់ៗ)	ថ្នាក់ផ្លូវតាមទទឹង · ទន្លេពណ៌ខៀវ · ព្រំដែនដាច់ៗ
ផ្ទៃ	តម្លៃពន្លឺ ពណ៌ វាយនភាព	ផ្ទៃពណ៌ស្រាល ដើម្បីកុំលាក់ធាតុផ្សេង

ក្បួនជាក់ស្ដែង៖

ចំនួនថ្នាក់តិច៖ ភ្នែកបែងចែកទំហំបានប្រហែល ៥ ដល់ ៧ ថ្នាក់ និងពណ៌ប្រភេទប្រហែល ៧ ដល់ ១២។
សញ្ញាស្រដៀងគ្នា = អត្ថន័យស្រដៀងគ្នា៖ ទន្លេ ស្ទឹង និងប្រឡាយគួរមានពណ៌តែមួយ ខុសគ្នាតែទទឹង។
សញ្ញាសម្គាល់ផែនទីត្រូវត្រូវគ្នាបេះបិទជាមួយផែនទី៖ ពណ៌ ទំហំ និងលំដាប់ដូចគ្នា។
សាកល្បងទំហំពិត៖ សញ្ញាដែលច្បាស់លើអេក្រង់ ១០០% អាចមើលមិនឃើញលើក្រដាស A4។

និមិត្តសញ្ញាស្តង់ដារ៖ ពេលដែលអ្នកមិនគួររចនាថ្មី

ផែនទីខ្លះត្រូវអានដោយមនុស្សពីប្រទេសផ្សេងៗ ក្នុងពេលប្រញាប់ ដូចជាផែនទីអាកាសចរណ៍ និងផែនទីសមុទ្រ។ ផែនទីទាំងនេះប្រើ និមិត្តសញ្ញាស្តង់ដារអន្តរជាតិ៖ ICAO Annex 4 សម្រាប់អាកាសចរណ៍ និង IHO INT 1 សម្រាប់សមុទ្រ។ ឧទាហរណ៍ ព្រលានយន្តហោះផ្លូវរត់រឹងពណ៌ខៀវ ដែនអាកាសថ្នាក់ C ជាខ្សែពណ៌ស្វាយក្រាស់ និងផ្កាត្រីវិស័យជុំវិញស្ថានីយ៍ VOR (រូបទី៣.៣)។ លើផែនទីសមុទ្រ លេខជម្រៅជាអក្សរទ្រេត ហើយតំបន់រាក់ជាងខ្សែសុវត្ថិភាពពណ៌ខៀវខ្លាំង (មេរៀនទី១១)។ ក្នុងករណីនេះ ភាពស៊ាំរបស់អ្នកអានសំខាន់ជាងភាពច្នៃប្រឌិត៖ ផែនទីវិទូធ្វើតាមស្តង់ដារ ហើយកែតែភាពច្បាស់ ទំហំ និងឋានានុក្រម។ ផែនទីទីសណ្ឋានជាតិ (មេរៀនទី៥) ក៏មានតារាងសញ្ញាស្តង់ដាររបស់វាដែរ។

៦.៣.៣. ទំហំសញ្ញាសមាមាត្រ¶

ពេលប្រើទំហំតំណាងបរិមាណ (ឧ. ចំនួនប្រជាជន) ភ្នែកអានផ្ទៃ មិនមែនកាំទេ។ ដូច្នេះត្រូវ ធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមផ្ទៃ៖

កាំ = k × √(តម្លៃ)

បើគុណកាំដោយផ្ទាល់នឹងតម្លៃ រង្វង់នៃតម្លៃ ៤ ដង នឹងមើលទៅធំជាង ១៦ ដង។ ការសិក្សាបានបង្ហាញថា អ្នកអានតែងប៉ាន់ស្មានទំហំរង្វង់ធំទាបជាងការពិត ដូច្នេះការធ្វើមាត្រដ្ឋានខ្លះកែតម្រូវបន្តិច (Flannery)។

និមិត្តសញ្ញាសមាមាត្រ និងផែនទីចំណុចដង់ស៊ីតេ នឹងសិក្សាលម្អិតក្នុងមេរៀនទី១០។

៦.៣.៤. ឋានានុក្រមមើលឃើញ¶

ឋានានុក្រមមើលឃើញ (Visual hierarchy) គឺជាលំដាប់ដែលភ្នែកមើលធាតុនានា។ ធាតុសំខាន់បំផុតត្រូវលេចធ្លោ ឯបរិបទត្រូវថយក្រោយ។

វិធីបង្កើតឋានានុក្រម៖

កម្រិតពណ៌ (Contrast)៖ ធាតុសំខាន់ដិត ឯបរិបទស្រាល។
ទំហំ និងទទឹងបន្ទាត់៖ ធាតុសំខាន់ធំជាង។
តំណែងលើក្រោម៖ ចំណុចនៅលើ បន្ទាត់កណ្ដាល ផ្ទៃនៅក្រោម។
ពណ៌ឆ្អែត ធៀបនឹងពណ៌ស្លេក៖ ពណ៌ឆ្អែតទាញភ្នែក។

រូបទី៦.២៖ ឋានានុក្រមមើលឃើញ៖ ធាតុសំខាន់បំផុត (នៅទីនេះ ចំណុចទីតាំង) ត្រូវលេចធ្លោជាងផ្ទៃបរិបទ។ ផែនទីខាងឆ្វេងធ្វើឱ្យបរិបទលេចធ្លោជាងទិន្នន័យ។

តេស្តរហ័ស

មើលផែនទីរបស់អ្នក ៣ វិនាទី រួចបិទភ្នែក។ អ្វីដែលអ្នកចាំបានមុនគេ គឺជាកំពូលនៃឋានានុក្រម។ បើនោះមិនមែនជាសាររបស់អ្នក ត្រូវកែការរចនា។

៦.៣.៥. និមិត្តសញ្ញាក្នុង QGIS¶

ប្រភេទ Symbology	ប្រើពេលណា
Single Symbol	ស្រទាប់បរិបទ (ព្រំដែន ទឹក ផ្លូវ)
Categorized	ទិន្នន័យប្រភេទ (Nominal) ដូចជា `SCHOOL_TYP` `Zone_Sch`
Graduated	ទិន្នន័យបរិមាណ (មេរៀនទី៧ និងមេរៀនទី៩)
Rule-based	លក្ខខណ្ឌស្មុគស្មាញ ឬតាមមាត្រដ្ឋាន
Data-defined override	ទំហំ ឬពណ៌មកពីវាល (សញ្ញាសមាមាត្រ)

លក្ខណៈពិសេសមានប្រយោជន៍៖ Scale-dependent visibility (បង្ហាញស្រទាប់តែនៅមាត្រដ្ឋានជាក់លាក់) និង Draw effects ដែលគួរប្រើដោយសន្សំសំចៃ។

៦.៣.៦. ផែនទីស្ថានការណ៍៖ ចំណុច ខ្សែ និងផ្ទៃ ក្នុងស្តង់ដារតែមួយ¶

ផែនទីស្ថានការណ៍ (tactical situation map ឬ operational overlay) ជាស្រទាប់សញ្ញាដែលគូសពីលើផែនទីទីសណ្ឋាន ដើម្បីបង្ហាញទីតាំងអង្គភាព ព្រំដែនទទួលខុសត្រូវ ផ្លូវចលនា និងតំបន់សំខាន់ៗ។ គេប្រើវាក្នុងយោធា ការការពារស៊ីវិល និងការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយ។ ផែនទីប្រភេទនេះជាឧទាហរណ៍ច្បាស់នៃគ្រប់គោលគំនិតក្នុងមេរៀននេះ៖

ធរណីមាត្របីប្រភេទ៖ សញ្ញាចែកជា ចំណុច (ទង់អង្គភាព ប៉ុស្តិ៍សង្កេតការណ៍ ស្ពាន) ខ្សែ (ព្រំតំបន់ លេណដ្ឋាន ទិសចលនា) និង តំបន់ (តំបន់ការពារ តំបន់ប្រមូលផ្ដុំ តំបន់ឆ្លងកាត់មិនបាន)។ កម្មវិធីជំនួយ TacMap KH របស់អ្នកនិពន្ធ មាន ៥៣ សញ្ញា៖ ចំណុច ២៥ ខ្សែ ១៨ និងតំបន់ ១០។
ពណ៌មានន័យតាមអនុសញ្ញា មិនមែនតាមធម្មជាតិទេ៖ តាមអនុសញ្ញាខ្មែរ/សូវៀត កម្លាំងយើងពណ៌ក្រហម ហើយសត្រូវពណ៌ខៀវ។ តាមស្តង់ដារ NATO APP-6 វិញ គឺផ្ទុយគ្នា (យើងខៀវ សត្រូវក្រហម)។ ផែនទីតែមួយអាចមានអត្ថន័យផ្ទុយគ្នាទាំងស្រុង ដូច្នេះ សញ្ញាសម្គាល់ត្រូវប្រាប់អនុសញ្ញាពណ៌ជានិច្ច (មេរៀនទី៨)។
រាង និងទិសមានន័យ៖ សញ្ញាខ្លះមានមុខ និងខ្នង។ ឧទាហរណ៍ សញ្ញាគូសតូចៗរបស់លេណដ្ឋាននៅម្ខាងនៃខ្សែ ហើយសញ្ញាទីតាំងអាវុធបង្វិលទៅទិសដែលវាការពារ។ ដូច្នេះ ទិសដែលគូសខ្សែ (digitising direction) ប្ដូរអត្ថន័យបាន៖ បើគូសពីស្ដាំទៅឆ្វេង សញ្ញាគូសនឹងនៅម្ខាងទៀត។
ទំហំគិតជាមិល្លីម៉ែត្រលើក្រដាស៖ ទង់អង្គភាពមានកម្ពស់ ១០ មម ទោះផែនទីមាត្រដ្ឋាន ១:២៥ ០០០ ឬ ១:១០០ ០០០។ ខ្សែរលក និងខ្សែបន្ទាយក៏គិតជាមម ដើម្បីកុំឱ្យរួញ ឬរីកពេលប្ដូរមាត្រដ្ឋាន។
ឋានានុក្រមមើលឃើញ៖ សញ្ញាស្ថានការណ៍មានពណ៌ដិត ហើយផែនទីមូលដ្ឋាន (ស្រមោលភ្នំ ខ្សែរយៈកម្ពស់ ព្រៃ ស្ទឹង) ស្លេក។ ក្រឡា UTM ១ គម ជួយឱ្យអ្នកអានរាយការណ៍ទីតាំងជាលេខ (មេរៀនទី២)។
សញ្ញាសម្គាល់មានតែសញ្ញាដែលប្រើ៖ មិនបង្ហាញសញ្ញាទាំង ៥៣ ទេ។

រូបទី៦.៣៖ ផែនទីស្ថានការណ៍សម្រាប់បង្រៀន (សេណារីយ៉ូប្រឌិត) គូសលើផែនទីមូលដ្ឋាន ២០ × ១៥ គម ក្នុង WGS 84 / UTM 48N ដោយកម្មវិធីជំនួយ TacMap KH សម្រាប់ QGIS របស់អ្នកនិពន្ធ។ អនុសញ្ញាខ្មែរ/សូវៀត៖ កម្លាំងយើងពណ៌ក្រហម សត្រូវពណ៌ខៀវ សញ្ញាទូទៅពណ៌ខ្មៅ។

ក្នុង QGIS ផែនទីប្រភេទនេះប្រើមុខងារពី §៦.៣.៥ ទាំងអស់៖ Categorized តាមវាល sym (ប្រភេទសញ្ញា) និង Data-defined override តាមវាល side (កម្លាំង) សម្រាប់ពណ៌។ ពណ៌ទាំងបីរក្សាទុកជា project variables ដូច្នេះការប្ដូរអនុសញ្ញាពណ៌ ប្ដូរពណ៌ផែនទីទាំងមូលក្នុងពេលតែមួយ។ សិមុយឡាទ័រខាងក្រោម ជាកំណែក្នុងកម្មវិធីរុករកនៃកម្មវិធីជំនួយនេះ។

សាកល្បង

ចុច បើកឧទាហរណ៍ រួចប្ដូររវាង ខ្មែរ/សូវៀត និង NATO APP-6។ អ្វីខ្លះប្ដូរ ហើយអ្វីខ្លះមិនប្ដូរ? ហេតុអ្វីសញ្ញាសម្គាល់ត្រូវប្ដូរតាម?
ជ្រើស ខ្សែ ▸ លេណដ្ឋាន ហើយគូសខ្សែមួយពីឆ្វេងទៅស្ដាំ និងមួយទៀតពីស្ដាំទៅឆ្វេង។ សញ្ញាគូសនៅខាងណា?
ពង្រីកផែនទី (＋)៖ ផ្ទៃផែនទីធំឡើង ប៉ុន្តែទង់អង្គភាពនៅតែប៉ុនដដែល។ ហេតុអ្វី?
ចុច ⬇ GeoJSON ហើយបើកឯកសារក្នុង QGIS។ វាលអ្វីខ្លះដែលអ្នកអាចប្រើសម្រាប់ Categorized និង Data-defined override?

៦.៤. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ រចនាឡើងវិញនូវផែនទីសាលារៀន¶

យើងកែផែនទីក្នុងស្ថានភាពបើកមេរៀន ដែលមានទិន្នន័យពីរ៖ ប្រភេទសាលា (Nominal) និង ចំនួនសិស្ស (Quantitative)។

ជំហានទី១៖ កំណត់ប្រភេទទិន្នន័យ¶

ប្រភេទសាលា = Nominal → ត្រូវការអថេរដែលបង្ហាញភាពខុសគ្នា៖ ពណ៌ ឬ រាង។ ចំនួនសិស្ស = Quantitative → ត្រូវការ ទំហំ។

ជំហានទី២៖ ជ្រើសនិមិត្តសញ្ញា¶

ប្រភេទសាលាតាម រាង (រង្វង់ = បឋមសិក្សា · ការ៉េ = អនុវិទ្យាល័យ · ត្រីកោណ = វិទ្យាល័យ) ហើយចំនួនសិស្សតាម ទំហំ ដោយកាំ = k × √(សិស្ស)។ ពណ៌រក្សាតែមួយ ដើម្បីកុំបន្ថែមអថេរដែលមិនចាំបាច់។

ជំហានទី៣៖ បង្កើតឋានានុក្រម¶

ព្រំខេត្តពណ៌ប្រផេះស្ដើង · ផ្លូវជាតិពណ៌ត្នោតស្រាល · សាលាពណ៌ដិត នៅស្រទាប់លើគេ។

ជំហានទី៤៖ សាកល្បង និងកែ¶

បោះពុម្ព A4 ហើយសួរមិត្តបីនាក់ថា «សញ្ញាធំមានន័យអ្វី?»។ បើពួកគេឆ្លើយថា «សាលាសំខាន់» ត្រូវកែសញ្ញាសម្គាល់ផែនទី ដោយបន្ថែមរង្វង់គំរូជាមួយលេខសិស្ស។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋានដែលសមស្រប¶

«បញ្ហានៃផែនទីដើម មិនមែនទិន្នន័យទេ ប៉ុន្តែការប្រើ «ទំហំ» សម្រាប់ទិន្នន័យប្រភេទ។ ការប្ដូរទៅ «រាង» សម្រាប់ប្រភេទ និង «ទំហំ» សម្រាប់ចំនួនសិស្ស ធ្វើឱ្យផែនទីនិយាយត្រូវនឹងទិន្នន័យ។»

អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន

ការរចនាល្អមិនធ្វើឱ្យទិន្នន័យខ្វះខាតក្លាយជាពេញលេញទេ។ បើទិន្នន័យចំនួនសិស្សមកពីឆ្នាំផ្សេងគ្នា ផែនទីនៅតែបំភាន់ ទោះនិមិត្តសញ្ញាត្រឹមត្រូវ។

សិក្ខាសាលារូបភាព៖ សញ្ញាប្រាប់ប្រភេទ ឬបរិមាណ?¶

រៀនដោយសាកល្បង · 35–45 នាទី

ផ្នែកនេះប្រើជំនួសពេលពិភាក្សា និងសកម្មភាពក្នុងម៉ោង 180 នាទី មិនមែនបន្ថែមលើម៉ោងទាំងអស់ទេ។ លេខដែលសរសេរថា «សន្មត» និងរូបប្រៀបធៀបថ្មីជាគំរូបង្រៀន មិនមែនស្ថិតិផ្លូវការ ឬផែនទីសម្រាប់នាវាចរណ៍ទេ។

បញ្ហាដែលត្រូវដោះស្រាយ¶

ផែនទីសេវាសាធារណៈមានសាលា មណ្ឌលសុខភាព និងផ្សារ។ ផែនទីមួយទៀតបង្ហាញចំនួនអ្នកប្រើសេវា។ តើគួរប្ដូររាង ពណ៌ ឬទំហំ?

ពន្យល់ឱ្យឃើញមូលហេតុ¶

ទិន្នន័យ nominal មានប្រភេទ ប៉ុន្តែគ្មានលំដាប់។ ប្រើ hue ឬ shape ដែលខុសគ្នាដោយមិនបង្កើតអារម្មណ៍ថាធំតូច។ ទិន្នន័យ ordinal មានលំដាប់ ប៉ុន្តែចន្លោះរវាងថ្នាក់មិនចាំបាច់ស្មើគ្នា។ ទំហំ និងពន្លឺអាចបង្ហាញលំដាប់បាន តែត្រូវប្រយ័ត្នការបកស្រាយជាសមាមាត្រ។

Visual hierarchy គឺការកំណត់អ្វីឱ្យអ្នកអានមើលឃើញមុន។ ផ្ទៃក្រោយពណ៌ស្រាល ផ្លូវរងស្ដើង និងសញ្ញាប្រធានបទច្បាស់ អាចធ្វើឱ្យសំណួរសំខាន់អានបានលឿន។ សញ្ញាធំ និងពណ៌ឆ្អែតគ្រប់ស្រទាប់ធ្វើឱ្យគ្មានអ្វីលេចធ្លោ។

មើល → ប្រៀបធៀប → ពន្យល់¶

បញ្ហា / Before — ផ្លូវ ព្រំ និងសេវាមានទម្ងន់មើលឃើញស្មើគ្នា។

កែលម្អ / After — សេវាដែលជាប្រធានបទលេចធ្លោ ខណៈបរិបទនៅអានបាន។

រូបថ្មីទាំងនេះជាគំនូរបង្ហាញគោលគំនិត។ ស្លាកបច្ចេកទេសខ្លីជាភាសាអង់គ្លេសមានការពន្យល់ជាភាសាខ្មែរខាងក្រោមរូបនីមួយៗ។ មុនអានចម្លើយ សរសេរភាពខុសគ្នាដែលប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយពីរចំណុច។

គណនា និងសម្រេចចិត្តមួយជំហានម្ដង¶

សន្មតថាសេវា A មានអ្នកប្រើ 100 នាក់ និង B មាន 400 នាក់។ បើប្រើរង្វង់សមាមាត្រ ផ្ទៃ B ត្រូវធំ 4 ដង ប៉ុន្តែកាំត្រូវធំតែ 2 ដង។ បើគ្រាន់តែបង្ហាញប្រភេទ A និង B កុំប្រើរង្វង់ទំហំ 4 និង 8 មម ព្រោះអ្នកអានអាចយល់ថា B មានសារៈសំខាន់ ឬបរិមាណច្រើនជាង។

ពិសោធន៍ដោយមានសំណួរណែនាំ¶

ជ្រើសទិន្នន័យប្រភេទក្នុងពិសោធន៍ visual variables ហើយប្ដូររវាងរាង ទំហំ និងពណ៌។
ប្ដូរទៅបរិមាណ ហើយកត់អថេរដែលអាចបង្ហាញច្រើន/តិចបាន។
មើលរូបប្រៀបធៀបដោយបិទភ្នែកបន្តិច ហើយបើកឡើងវិញ៖ អ្វីដែលមើលឃើញមុន?

សាកល្បង	ការព្យាករណ៍មុនចុច	អ្វីដែលឃើញ	មូលហេតុ
លក្ខខណ្ឌដើម	សរសេរការរំពឹង	កត់តម្លៃ/លំនាំ	ភ្ជាប់ទៅគោលគំនិត
ប្ដូរអថេរមួយ	ព្យាករណ៍ម្ដងទៀត	ប្រៀបធៀបនឹងដើម	ពន្យល់ដោយភស្តុតាង

បញ្ហាប្រឈមតូច និងការផ្ទេរទៅ QGIS¶

បញ្ហាប្រឈម៖ ធ្វើ Legend សម្រាប់ប្រភេទសេវា 3 និងកម្រិតចំនួនអ្នកប្រើ 3។ សាកល្បងជាមួយមិត្តម្នាក់ដោយមិនពន្យល់ ហើយកត់ការបកស្រាយរបស់គាត់។

QGIS៖ ប្រើ Categorized លើប្រភេទសេវា និង Graduated លើបរិមាណ។ កំណត់ symbol size ជាមមសម្រាប់សញ្ញាដែលត្រូវមានទំហំថេរនៅលើក្រដាស។ ពិនិត្យនៅមាត្រដ្ឋានគោលដៅ មុន Export។

លទ្ធផលត្រូវប្រគល់៖ រូបភាពមុន/ក្រោយមួយគូ តារាងតម្លៃ ឬការកំណត់ដែលបានប្ដូរ និងការពន្យល់ 3–5 ប្រយោគ។ ពិនិត្យថាអ្នកអានម្នាក់ទៀតអាចធ្វើការគណនាឡើងវិញបាន។ បន្តទៅ លំហាត់ QGIS 6 សម្រាប់ការអនុវត្តពេញលេញ។

សាកល្បងចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង¶

1. ប្រភេទសាលាគ្មានលំដាប់៖ គួរប្រើ? ទំហំដូចចំនួន Hue ឬ Shape ពន្លឺពីតិចទៅច្រើន

មើលហេតុផល / Explanation

Hue ឬ Shape — Hue និង shape អាចបែងចែកប្រភេទដោយមិនបង្កើតលំដាប់។

2. Visual hierarchy ជួយអ្វី? បង្ហាញគ្រប់ស្រទាប់ឱ្យខ្លាំងស្មើគ្នា បង្កើនចំនួនវត្ថុ នាំភ្នែកទៅប្រធានបទ

មើលហេតុផល / Explanation

នាំភ្នែកទៅប្រធានបទ — ការកាត់បន្ថយទម្ងន់បរិបទជួយឱ្យប្រធានបទច្បាស់។

3. Ordinal មានអ្វី? លំដាប់ តែចន្លោះមិនចាំបាច់ស្មើ ឯកតាម៉ែត្រជានិច្ច សូន្យពិតជានិច្ច

មើលហេតុផល / Explanation

លំដាប់ តែចន្លោះមិនចាំបាច់ស្មើ — ល្អ–មធ្យម–ខូច មានលំដាប់ តែមិនមានចន្លោះលេខថេរ។

សំណួរចាកចេញ៖ ជម្រើសណាមួយរបស់អ្នកអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានយល់ខុស? ពន្យល់ការកែ និងដែនកំណត់ដែលនៅសល់។

៦.៥. សកម្មភាពអនុវត្ត¶

លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត

ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី៦។

និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។

៦.៦. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶

១. «ពណ៌ច្រើន ធ្វើឱ្យផែនទីស្អាតជាង» ពណ៌ច្រើនពេកបំបាត់ឋានានុក្រម។ ប្រើពណ៌តិច ហើយឱ្យវាមានន័យ។

២. «ទំហំសញ្ញាគួរគុណនឹងតម្លៃដោយផ្ទាល់» ភ្នែកអានផ្ទៃ។ កាំត្រូវគុណនឹងឫសការ៉េនៃតម្លៃ។

៣. «អថេរច្រើនក្នុងសញ្ញាតែមួយ ផ្ដល់ព័ត៌មានច្រើនជាង» ទំហំ + ពណ៌ + រាងក្នុងសញ្ញាតែមួយ ធ្វើឱ្យអ្នកអានច្រឡំ។ ប្រើមួយ ឬពីរ។

៤. «សញ្ញាលំនាំដើមរបស់ QGIS គ្រប់គ្រាន់» លំនាំដើមមិនស្គាល់ទិន្នន័យ ឬអ្នកអានរបស់អ្នកទេ។ វាជាចំណុចចាប់ផ្ដើម មិនមែនលទ្ធផលទេ។

៥. «សញ្ញាដែលច្បាស់លើអេក្រង់ ច្បាស់លើក្រដាស» អេក្រង់មានពន្លឺ និងភាពច្បាស់ខុសពីក្រដាស។ ត្រូវសាកល្បងបោះពុម្ពទំហំពិត។

៦. «ពណ៌ក្រហមតែងមានន័យថាសត្រូវ ឬគ្រោះថ្នាក់» អត្ថន័យពណ៌អាស្រ័យលើអនុសញ្ញា។ លើផែនទីស្ថានការណ៍ខ្មែរ ក្រហមជាកម្លាំងយើង ប៉ុន្តែលើផែនទី NATO ក្រហមជាសត្រូវ។ គ្មានសញ្ញាសម្គាល់ទេ អ្នកអានអាចយល់ផ្ទុយទាំងស្រុង។

៦.៧. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶

អថេរមើលឃើញជាភាសានៃផែនទី។ ទំហំ និងតម្លៃពន្លឺបង្ហាញលំដាប់ និងបរិមាណ ឯពណ៌ រាង និងទិសដៅបង្ហាញភាពខុសគ្នា។ ការជ្រើសអថេរត្រូវផ្គូផ្គងនឹងកម្រិតរង្វាស់នៃទិន្នន័យ។

និមិត្តសញ្ញាចំណុច បន្ទាត់ និងផ្ទៃមានក្បួនផ្ទាល់ខ្លួន ហើយសញ្ញាសមាមាត្រត្រូវធ្វើមាត្រដ្ឋានតាមផ្ទៃ។ ឋានានុក្រមមើលឃើញធ្វើឱ្យធាតុសំខាន់លេចធ្លោ។

គំនិតស្នូលនៃមេរៀន

មុនជ្រើសពណ៌ ឬទំហំ ត្រូវសួរថា «ទិន្នន័យនេះជាប្រភេទ លំដាប់ ឬបរិមាណ?» ចម្លើយកំណត់អថេរដែលត្រឹមត្រូវ។

៦.៨. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶

ពាក្យខ្មែរ	ពាក្យអង់គ្លេស	អត្ថន័យខ្លី
អថេរមើលឃើញ	Visual variables	ទំហំ ពណ៌ រាង ...
ផែនទីស្ថានការណ៍	Tactical situation map / operational overlay	ស្រទាប់សញ្ញាលើផែនទីទីសណ្ឋាន
ខ្សែដំណាក់កាល	Phase line	ខ្សែយោងសម្រាប់គ្រប់គ្រងចលនា
អនុសញ្ញាពណ៌	Colour convention	ក្បួនកំណត់អត្ថន័យពណ៌ (ឧ. APP-6)
តម្លៃពន្លឺ	Value / lightness	ស្រាល ↔ ដិត
ពណ៌	Hue	ក្រហម ខៀវ បៃតង
វាយនភាព	Texture / pattern	លំនាំចំណុច ឬខ្សែ
ឋានានុក្រមមើលឃើញ	Visual hierarchy	លំដាប់ដែលភ្នែកមើល
សញ្ញាសមាមាត្រ	Proportional symbol	ទំហំតាមឫសការ៉េនៃតម្លៃ
និមិត្តសញ្ញាតាមប្រភេទ	Categorized symbology	ពណ៌ ឬរាងតាមថ្នាក់
និមិត្តសញ្ញាតាមច្បាប់	Rule-based symbology	តាមលក្ខខណ្ឌ

៦.៩. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶

ក. សំណួរយល់ដឹង¶

រាយអថេរមើលឃើញប្រាំមួយ និងប្រាប់ថាមួយណាបង្ហាញលំដាប់។
ហេតុអ្វីមិនគួរប្រើទំហំសម្រាប់ទិន្នន័យប្រភេទ?
សរសេររូបមន្តកាំនៃសញ្ញាសមាមាត្រ ហើយពន្យល់ហេតុផល។
រាយវិធីបីដើម្បីបង្កើតឋានានុក្រមមើលឃើញ។
ពេលណាប្រើ Categorized និងពេលណាប្រើ Graduated ក្នុង QGIS?

ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶

សម្រាប់ស្រទាប់ Kh_Main_Roads_MPWT2014 ដែលមានវាលថ្នាក់ផ្លូវ និងស្ថានភាពផ្ទៃផ្លូវ ស្នើអថេរមើលឃើញសម្រាប់នីមួយៗ។
ផែនទីមួយប្រើពណ៌ ១២ ផ្សេងសម្រាប់ប្រភេទគម្របដី ១២។ ផ្ដល់មតិ និងជម្រើសផ្សេង។
រង្វង់តំណាងភូមិ ២ ៥០០ នាក់ មានកាំ ៥ មម។ ភូមិ ១០ ០០០ នាក់ គួរមានកាំប៉ុន្មាន?
ផែនទីទឹកជំនន់មួយ ដែលព្រំខេត្តដិតជាងតំបន់ជំនន់។ ពន្យល់បញ្ហាឋានានុក្រម និងវិធីកែ។
រចនាសញ្ញាចំណុចសម្រាប់ប្រភេទសេវាសាធារណៈបួន (សាលា មណ្ឌលសុខភាព ប៉ុស្តិ៍ប៉ូលិស ផ្សារ) ហើយពន្យល់ការជ្រើសរបស់អ្នក។

គ. កិច្ចការខ្លី¶

ជ្រើសផែនទីមួយពីរបាយការណ៍ ឬកាសែត។ រាយអថេរមើលឃើញដែលវាប្រើ និងទិន្នន័យដែលអថេរនីមួយៗតំណាង។ កំណត់ថាការផ្គូផ្គងត្រឹមត្រូវឬទេ ហើយគូសរូបព្រាងផែនទីដដែល ជាមួយនិមិត្តសញ្ញាដែលអ្នកស្នើ។

កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶

ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶

សកម្មភាព	ពេលវេលា
ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផែនទីសាលា	១៥ នាទី
អថេរមើលឃើញ និងពិសោធន៍	៤០ នាទី
ការរចនានិមិត្តសញ្ញា	៣០ នាទី
សញ្ញាសមាមាត្រ	២០ នាទី
ឋានានុក្រមមើលឃើញ	២៥ នាទី
និមិត្តសញ្ញាក្នុង QGIS និងឧទាហរណ៍	៤៥ នាទី
សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់	៥ នាទី
សរុប	១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង

ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶

យើងអាចជ្រើសអថេរត្រឹមត្រូវហើយ។ ប៉ុន្តែពេលទិន្នន័យជាបរិមាណ (ដង់ស៊ីតេប្រជាជន) យើងត្រូវបែងចែកវាជាថ្នាក់មុនដាក់ពណ៌។ ចូរបញ្ចប់ដោយបង្ហាញផែនទីដដែលពីរ ដែលចាត់ថ្នាក់ខុសគ្នា ហើយសួរ៖

«ទិន្នន័យដូចគ្នា ប៉ុន្តែផែនទីមួយបង្ហាញវិសមភាពខ្លាំង មួយទៀតបង្ហាញស្មើៗគ្នា។ ហេតុអ្វី?»

សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៧៖ ការចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យសម្រាប់ផែនទី។

⬅️ មេរៀនទី៥ · ➡️ មេរៀនទី៧