វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Glossary)

តារាងខាងក្រោមជាវាក្យសព្ទស្តង់ដារដែលប្រើពេញក្នុងសៀវភៅនេះ។ ពាក្យបច្ចេកទេសនីមួយៗត្រូវបានសរសេរជា ខ្មែរ (English) នៅពេលប្រើលើកដំបូងក្នុងជំពូកនីមួយៗ រួចប្រើតែពាក្យខ្មែរនៅពេលក្រោយ។

ចំណាំសម្រាប់គ្រូបង្រៀន៖ វាក្យសព្ទ GIS ជាភាសាខ្មែរមិនទាន់មានស្តង់ដារជាតិពេញលេញនៅឡើយទេ។ ពាក្យខ្លះខាងក្រោមជាពាក្យប្រើប្រាស់ទូទៅ ពាក្យខ្លះទៀតជាពាក្យដែលសៀវភៅនេះជ្រើសរើស។ ជួរឈរ ស្ថានភាព បង្ហាញកម្រិតនៃការទទួលយក។ បើសាកលវិទ្យាល័យរបស់អ្នកប្រើពាក្យផ្សេង សូមកែក្នុងឯកសារនេះមុនគេ ព្រោះជំពូកទាំងអស់យោងតាមតារាងនេះ។

ស្ថានភាព៖ ✅ = ប្រើទូទៅ · ⚠️ = មានច្រើនបែប · 🔤 = ប្រតិលេខសូរស័ព្ទ (transliteration)

---

១. គោលគំនិតទូទៅ

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Geographic Information System (GIS)	ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ	✅	អក្សរកាត់ GIS ប្រើដដែល
Geospatial	ភូមិសាស្ត្រលំហ	⚠️	ក៏មាន "ភូមិលំហ" ដែរ
Spatial data	ទិន្នន័យលំហ	✅
Attribute data	ទិន្នន័យគុណលក្ខណៈ	✅
Layer	ស្រទាប់	✅
Map	ផែនទី	✅
Feature	លក្ខណៈ / វត្ថុ	⚠️	សៀវភៅនេះប្រើ វត្ថុ សម្រាប់ feature តែមួយ
Scale	មាត្រដ្ឋាន	✅
Georeferencing	ការកំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ	✅
Metadata	ទិន្នន័យមេតា	✅
Workflow	លំហូរការងារ	✅

២. ប្រព័ន្ធកូអរដោនេ និងចំណោល

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Coordinate	កូអរដោនេ	🔤
Coordinate Reference System (CRS)	ប្រព័ន្ធយោងកូអរដោនេ	✅	អក្សរកាត់ CRS ប្រើដដែល
Latitude	រយៈទទឹង	✅
Longitude	រយៈបណ្ដោយ	✅
Datum	ដាទុម	🔤	ពន្យល់ថា "ផ្ទៃយោង" នៅពេលណែនាំ
Ellipsoid	អេលីបសូអ៊ីត	🔤
Geoid	ជីអូអ៊ីត	🔤
Projection	ចំណោល	✅	សម្រេចប្រើតាមឯកសារ ASEAN/ADRC
Universal Transverse Mercator (UTM)	យូធីអឹម	🔤	កម្ពុជា = Zone 48N
Distortion	ការបង្ខូចទ្រង់ទ្រាយ	✅
Transformation	ការបំប្លែង	✅

៣. គំរូទិន្នន័យ

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Vector	វ៉ិចទ័រ	🔤
Raster	រ៉ាស្ទ័រ	🔤
Point	ចំណុច	✅
Line / Polyline	បន្ទាត់	✅
Polygon	ពហុកោណ	✅
Vertex / Node	កំពូល / ថ្នាំង	✅
Topology	ឋានលេខា	✅	ពាក្យបកប្រែពិត មិនមែនប្រតិលេខសូរស័ព្ទ
Topological map	ផែនទីឋានលេខា · ផែនទីតូប៉ូឡូជី	⚠️	ផែនទីគំនូសដែលរក្សាតែការតភ្ជាប់ និងលំដាប់ (ឧ. ផែនទីខ្សែឡានក្រុង) មិនរក្សាចម្ងាយ ឬទិសពិត។ ខុសពី ផែនទីទីសណ្ឋាន (Topographic map)
Cell / Pixel	ក្រឡា / ភីកសែល	✅	ក្រឡា សម្រាប់រ៉ាស្ទ័រ, ភីកសែល សម្រាប់រូបភាព
Spatial resolution	គុណភាពបង្ហាញលំហ	✅
Band	ក្រុមរលក	⚠️	ក៏មាន "បែន" (🔤)
Shapefile	ស្ហេបហ្វាល	🔤	ទុកជាឈ្មោះទម្រង់ឯកសារ
GeoPackage (.gpkg)	ជីអូផាខេច	🔤	ទុកជាឈ្មោះទម្រង់ឯកសារ
Attribute table	តារាងគុណលក្ខណៈ	✅
Field / Column	វាល / ជួរឈរ	✅
Record / Row	កំណត់ត្រា / ជួរដេក	✅

៤. ការវិភាគលំហ

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Spatial analysis	ការវិភាគលំហ	✅
Query	សំណួរ	✅
Selection	ការជ្រើសរើស	✅
Buffer	តំបន់ព័ទ្ធជុំវិញ (បាហ្វ័រ)	⚠️	ប្រើ បាហ្វ័រ ក្នុងលំហាត់ ព្រោះជាឈ្មោះឧបករណ៍
Overlay	ការត្រួតស្រទាប់	✅
Clip	ការកាត់	✅
Intersect	ការប្រសព្វ	✅
Union	ការបង្រួប	✅
Dissolve	ការរំលាយព្រំដែន	⚠️
Spatial join	ការភ្ជាប់តាមលំហ	✅
Map algebra	ពីជគណិតផែនទី	✅
Reclassify	ការចាត់ថ្នាក់ឡើងវិញ	✅
Zonal statistics	ស្ថិតិតាមតំបន់	✅
Interpolation	អាំងទែប៉ូឡាស្យុង	🔤	ពន្យល់ថា "ការប៉ាន់តម្លៃចន្លោះ"
Density	ដង់ស៊ីតេ	🔤
Proximity	ភាពជិត	✅

៥. ផ្ទៃ និងទីសណ្ឋាន

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Elevation	កម្ពស់	✅
Digital Elevation Model (DEM)	គំរូកម្ពស់ឌីជីថល	✅	អក្សរកាត់ DEM ប្រើដដែល
Slope	ជម្រាល	✅
Aspect	ទិសជម្រាល	✅
Hillshade	ស្រមោលភ្នំ	✅
Contour	ខ្សែរយៈកម្ពស់	✅	ខ្សែភ្ជាប់ចំណុចដែលមានរយៈកម្ពស់ស្មើគ្នា
Topographic map	ផែនទីទីសណ្ឋាន	✅	ផែនទីបង្ហាញទីសណ្ឋាន (ខ្សែរយៈកម្ពស់ ទន្លេ ផ្លូវ ភូមិ) ឧ. ផែនទី ១:៥០ ០០០
Watershed	អាងទឹកភ្លៀង	✅
Flow direction	ទិសលំហូរ	✅

៦. ការធ្វើផែនទី (Cartography)

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Cartography	ផែនទីវិទ្យា	✅
Symbology	និមិត្តសញ្ញា	✅
Legend	សញ្ញាសម្គាល់ផែនទី	✅	ប្រើក្នុងសៀវភៅមេរៀនអនុវត្ត QGIS របស់ដេប៉ាតឺម៉ង់
North arrow	សញ្ញាព្រួញទិស	✅	ប្រើក្នុងសៀវភៅមេរៀនអនុវត្ត QGIS របស់ដេប៉ាតឺម៉ង់
Scale bar	របារមាត្រដ្ឋាន	✅
Inset map · Overview map	ផែនទីទីតាំង	✅	ផែនទីទី២ ក្នុងប្លង់ ដែលបង្ហាញទីតាំងតំបន់សិក្សា
Choropleth map	ផែនទីពណ៌តាមតម្លៃ	⚠️
Classification	ការចាត់ថ្នាក់	✅
Label	ស្លាកឈ្មោះ	✅
Layout	ប្លង់ផែនទី	✅

៧. ទិន្នន័យ និងបច្ចេកវិទ្យាពាក់ព័ន្ធ

English	ខ្មែរ	ស្ថានភាព	កំណត់សម្គាល់
Remote sensing	ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ	✅	សម្រេចប្រើតាមឯកសារ ASEAN/ADRC
Satellite imagery	រូបភាពផ្កាយរណប	✅
Sensor	ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា	✅	ឧបករណ៍លើផ្កាយរណប ឬដ្រូនដែលទទួលសញ្ញា
Active / Passive sensor	ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាសកម្ម / អកម្ម	✅	SAR ជាសកម្ម · អុបទិកជាអកម្ម
GNSS / GPS	ជីអិនអេសអេស / ជីភីអេស	🔤
Digitizing	ការបំប្លែងទៅជាឌីជីថល	✅
Basemap	ផែនទីមូលដ្ឋាន	✅
Open data	ទិន្នន័យបើកចំហ	✅
Database	មូលទិន្នន័យ	✅
Web GIS	វេប GIS	🔤
Accuracy	ភាពត្រឹមត្រូវ	✅
Precision	ភាពជាក់លាក់	✅
Error	កំហុស	✅
Uncertainty	ភាពមិនប្រាកដប្រជា	✅

---

កំណត់ត្រាការសម្រេចលើវាក្យសព្ទ

សៀវភៅ Geographic Information System (ASEAN Secretariat · Asian Disaster Reduction Center · GeoInformatics Center, AIT) ជាឯកសារ GIS ភាសាខ្មែរដែលបានបោះពុម្ពរួច។ វាក្យសព្ទភាគច្រើនក្នុងសៀវភៅនេះត្រូវគ្នានឹងឯកសារនោះរួចទៅហើយ។ តារាងខាងក្រោមកត់ត្រាតែពាក្យដែលធ្លាប់មានជម្លោះ និងការសម្រេចចុងក្រោយ។

English	សម្រេចប្រើ	ជម្រើសផ្សេងដែលបានពិចារណា	មូលហេតុ
Geoid	ជីអូអ៊ីត	ស៊ីអូអ៊ីត · ហ្សេអូអ៊ីត	តាមការអានអង់គ្លេស (geoid)
Contour	ខ្សែរយៈកម្ពស់	ខ្សែវណ្ឌ · ខ្សែកម្ពស់ស្មើ	ពាក្យដែលប្រើទូទៅលើផែនទីទីសណ្ឋានកម្ពុជា
Projection	ចំណោល	ការព្យាករ · ការបញ្ចាំងចំណោល	ចំណោល ជាពាក្យស្តង់ដារក្នុងធរណីមាត្រខ្មែរ។ ទម្រង់ខ្លីអានស្រួលជាងក្នុងចំណងជើង
Topology	ឋានលេខា	តូប៉ូឡូស៊ី · តូប៉ូឡូជី 🔤 · ឋានលេខាវិទ្យា	ពាក្យខ្មែរពិត។ ទម្រង់ខ្លីព្រោះវាជាលក្ខណៈ មិនមែនជាមុខវិជ្ជា
Database	មូលទិន្នន័យ	មូលដ្ឋានទិន្នន័យ · ទិន្នន័យគោល	ខ្លីជាង និងច្បាស់ជាង ទិន្នន័យគោល ដែលអាចយល់ច្រឡំជា base data
Resolution	គុណភាពបង្ហាញ	កម្រិតច្បាស់	រក្សាទុកតាមដើម
Remote sensing	ការយកព័ត៌មានពីចម្ងាយ	ការស្ទង់ពីចម្ងាយ	សម្រេចតាមឯកសារ ASEAN/ADRC
Sensor	ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា	—	ពាក្យថ្មីបន្ថែម ត្រូវការសម្រាប់ជំពូក ៥ និង ៧

ពាក្យទាំងនេះត្រូវគ្នាទាំងស្រុងជាមួយឯកសារ ASEAN/ADRC រួចហើយ៖ រ៉ាស្ទ័រ · ស្រទាប់ · ពហុកោណ · ចំណុច · កូអរដោនេ · មាត្រដ្ឋាន · រយៈទទឹង · រយៈបណ្ដោយ · ផែនទី · ភាពត្រឹមត្រូវ · ការរញ្ជួយដី · ទឹកជំនន់។

អំពីសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ

ឯកសារ ASEAN/ADRC/AIT មានសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ។ សៀវភៅនេះយកតែ វាក្យសព្ទ ជាឯកសារយោងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះពាក្យបច្ចេកទេសមិនស្ថិតក្រោមសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធទេ។ មិនត្រូវចម្លងអត្ថបទ រូបភាព ឬរចនាសម្ព័ន្ធជំពូករបស់គេមកដាក់ក្នុងសៀវភៅនេះឡើយ។

ចំណាំអំពីការសរសេរកូដអក្សរ

ឯកសារ ASEAN/ADRC ត្រូវបានវាយក្នុងកូដចាស់ Limon/ABC មិនមែន Unicode ទេ។ អត្ថបទរបស់វាមិនអាចស្វែងរក ចម្លង ឬដាក់លើវេបបានទេ លុះត្រាតែបំប្លែងជាមុន។ សៀវភៅនេះប្រើ Unicode ទាំងស្រុង។

---

ការប្រើប្រាស់ក្នុងថ្នាក់

1. និស្សិតគួរចេះ ទាំងពាក្យខ្មែរ និងពាក្យអង់គ្លេស ព្រោះកម្មវិធី QGIS និងឯកសារបច្ចេកទេសភាគច្រើនជាភាសាអង់គ្លេស។
2. ក្នុងការប្រឡង សំណួរប្រើពាក្យខ្មែរ ហើយដាក់ពាក្យអង់គ្លេសក្នុងវង់ក្រចក។
3. ឈ្មោះឧបករណ៍ក្នុង QGIS (ឧ. Buffer, Clip, Field Calculator) មិនបកប្រែទេ, សរសេរជាអង់គ្លេសដើម្បីឱ្យនិស្សិតរកឃើញក្នុងកម្មវិធី។