មេរៀនទី២៖ គំរូទិន្នន័យវ៉ិចទ័រ និងឋានលេខា¶
ព័ត៌មានមេរៀន
រយៈពេលបង្រៀនដែលស្នើ៖ ៣ ម៉ោង · មេរៀនទី ២ ក្នុងចំណោម ១៥
នៅមេរៀនទី១ យើងបានឃើញថា GIS រៀបចំពិភពពិតជាស្រទាប់។ មេរៀននេះឆ្លើយសំណួរបន្ទាប់៖ តើកុំព្យូទ័ររក្សាទុកវត្ថុដែលមានព្រំដែនច្បាស់ដោយរបៀបណា?
ចម្លើយគឺ គំរូវ៉ិចទ័រ។ គំរូរ៉ាស្ទ័រនឹងសិក្សានៅមេរៀនទី៣។
កំណត់សម្គាល់៖ ទិន្នន័យក្នុងមេរៀននេះជា ទិន្នន័យសន្មត សម្រាប់ការបង្រៀន។
២.១. គោលបំណងសិក្សា¶
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់មេរៀន និស្សិតអាច៖
- រៀបរាប់ធរណីមាត្រចំណុច បន្ទាត់ និងពហុកោណ និងបែងចែកកំពូលពីថ្នាំង។
- ពន្យល់ពហុវត្ថុ និងរន្ធ និងផលប៉ះពាល់លើការគណនាផ្ទៃ។
- ពន្យល់ឋានលេខា និងទំនាក់ទំនងសំខាន់ទាំងបី។
- កំណត់កំហុសធរណីមាត្រទូទៅ និងពន្យល់ផលប៉ះពាល់របស់វា។
- ជ្រើសរើសទម្រង់ឯកសារវ៉ិចទ័រសមស្រប និងពន្យល់ដែនកំណត់ Shapefile។
ចំណេះដឹងមុនត្រូវមាន¶
- ខ្លឹមសារមេរៀនទី១៖ ស្រទាប់ គុណលក្ខណៈ និងការគិតតាមលំហ។
- មាត្រដ្ឋាន និងប្រព័ន្ធយោងកូអរដោនេ (សៀវភៅទី១៖ ផែនទីវិទ្យា)។
២.២. ស្ថានភាពបើកមេរៀន៖ ផ្ទៃឃុំមិនត្រូវនឹងផ្ទៃស្រុក¶
មន្ត្រីម្នាក់បូកផ្ទៃឃុំទាំង ១២ ក្នុងស្រុកមួយ។ ផលបូកចេញជា ៤៨៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប៉ុន្តែផ្ទៃស្រុកដែលកត់ត្រាផ្លូវការគឺ ៤៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
ភាពខុសគ្នា ១៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ស្មើប្រហែល ៣ ភាគរយ។ ផែនទីមើលទៅល្អឥតខ្ចោះ។ គ្មានសញ្ញាព្រមានអ្វីទេ។
សំណួរដែលមេរៀននេះឆ្លើយ៖
- តើផ្ទៃអាច «លើស» ដោយរបៀបណា បើឃុំទាំងអស់ស្ថិតក្នុងស្រុកតែមួយ?
- តើកំហុសនេះនៅត្រង់ណា ហើយហេតុអ្វីមើលមិនឃើញ?
- តើពិនិត្យរកវាដោយរបៀបណា មុនពេលរាយការណ៍?
២.៣. ធរណីមាត្រវ៉ិចទ័រ¶
២.៣.១. ធរណីមាត្រមូលដ្ឋាន¶
គំរូវ៉ិចទ័រតំណាងវត្ថុដោយ កូអរដោនេ។ វត្ថុនីមួយៗមានព្រំដែនច្បាស់លាស់ ហើយអ្វីនៅខាងក្រៅព្រំដែននោះមិនមែនជាផ្នែករបស់វត្ថុនោះទេ។
| ធរណីមាត្រ | រក្សាទុកជា | មាន | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|---|
| ចំណុច | កូអរដោនេ ១ គូ | គ្មានប្រវែង គ្មានផ្ទៃ | អណ្ដូង សាលារៀន ចំណុចប្រមូលសំណាក |
| បន្ទាត់ | បញ្ជីកូអរដោនេតាមលំដាប់ | ប្រវែង | ផ្លូវ ទន្លេ បណ្ដាញអគ្គិសនី |
| ពហុកោណ | បញ្ជីកូអរដោនេបិទជិត | ប្រវែងព្រំ និងផ្ទៃ | ក្បាលដី ព្រំដែនឃុំ ស្រះ |
កំពូល (vertex) ជាចំណុចបត់នៅតាមបណ្ដោយធរណីមាត្រ។ ថ្នាំង (node) ជាចុងនៃបន្ទាត់ ឬចំណុចដែលបន្ទាត់ជួបគ្នា។ ភាពខុសគ្នានេះមិនមែនជាពាក្យសម្ដីទេ។ នៅពេលវិភាគបណ្ដាញ កម្មវិធីរកផ្លូវតាម ថ្នាំង មិនមែនតាមកំពូលទេ។
ចំនួនកំពូល និងទំហំឯកសារ
ព្រំដែនកោងមួយត្រូវការកំពូលច្រើន។ ព្រំដែនត្រង់ត្រូវការតែពីរ។ ស្រទាប់ដែលមានកំពូលច្រើនហួសប្រមាណធ្វើឱ្យ QGIS យឺត។ បើទិន្នន័យត្រូវប្រើនៅមាត្រដ្ឋានតូច ការធ្វើឱ្យសាមញ្ញ (simplify) ជាដំណោះស្រាយ ប៉ុន្តែវាផ្លាស់ប្ដូរផ្ទៃដែលគណនាបាន។
ផែនទីអន្តរកម្ម៖ ចំណុច បន្ទាត់ ពហុកោណ ក្នុងទិន្នន័យពិត
ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង៖ ភូមិ សាលា និងមូលដ្ឋានសុខាភិបាលជាចំណុច ផ្លូវជាបន្ទាត់ ឃុំ និងទន្លេជាពហុកោណ។ ចុចលើវត្ថុ ដើម្បីមើលគុណលក្ខណៈ ហើយធ្វើកិច្ចការខាងលើផែនទី។
២.៣.២. ពហុវត្ថុ និងរន្ធ¶
ធរណីមាត្រមួយអាចមានផ្នែកច្រើន៖
- ពហុពហុកោណ (multipolygon)៖ ឃុំមួយដែលមានកោះដាច់ដោយឡែក នៅតែជាវត្ថុមួយក្នុងតារាង។
- រន្ធ (hole ឬ ring)៖ ស្រះនៅកណ្ដាលក្បាលដី។ ផ្ទៃក្បាលដីត្រូវ ដក ផ្ទៃស្រះចេញ។
បើទិន្នន័យមិនបានកំណត់រន្ធឱ្យត្រឹមត្រូវ ផ្ទៃដែលរាយការណ៍នឹងធំជាងការពិត។
ពិសោធន៍៖ គូរ និងវាស់ធរណីមាត្រ
គូរចំណុច បន្ទាត់ និងពហុកោណ។ មើលតារាងកូអរដោនេ ប្រវែង និងផ្ទៃ។ បន្ទាប់មក អូសចំណុចកំពូលមួយឆ្លងកាត់ព្រំម្ខាងទៀត ដើម្បីបង្កើតពហុកោណកាត់ខ្លួនឯង ហើយសង្កេតថាផ្ទៃប្រែប្រួលយ៉ាងណា។
២.៤. ឋានលេខា¶
ឋានលេខា (Topology) ជាការកំណត់ទំនាក់ទំនងលំហរវាងវត្ថុ ដោយមិនអាស្រ័យលើតម្លៃកូអរដោនេ។
ទំនាក់ទំនងសំខាន់បី៖
- ភាពជាប់គ្នា (adjacency)៖ ឃុំពីរចែករំលែកព្រំដែនរួម។
- ការតភ្ជាប់ (connectivity)៖ កំណាត់ផ្លូវពីរជួបគ្នានៅថ្នាំងរួម ដូច្នេះអាចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់បាន។
- ការរុំព័ទ្ធ (containment)៖ សាលារៀនស្ថិតនៅក្នុងព្រំដែនឃុំ។
នៅមេរៀនទី១ យើងបានឃើញថា V1 និង S1 នៅជិតគ្នាតាមចម្ងាយត្រង់ តែផ្ដាច់គ្នាតាមការតភ្ជាប់។ នោះជាបញ្ហាឋានលេខា មិនមែនបញ្ហាកូអរដោនេទេ។
កំហុសធរណីមាត្រទូទៅ¶
| កំហុស | អ្វីកើតឡើង | ផលប៉ះពាល់ |
|---|---|---|
| គម្លាត (gap) | ពហុកោណជាប់គ្នាមិនឆាប់គ្នាទាល់តែសោះ | ផ្ទៃសរុបតិចជាងការពិត |
| ត្រួតគ្នា (overlap) | ពហុកោណពីរគ្របលើគ្នា | ផ្ទៃរាប់ពីរដង |
| លើសចុង (overshoot) | បន្ទាត់ហួសចំណុចប្រសព្វ | បង្កើតបំណែកផ្លូវឥតប្រយោជន៍ |
| ខ្វះចុង (undershoot) | បន្ទាត់មិនដល់ចំណុចប្រសព្វ | ផ្ដាច់បណ្ដាញ · ការវិភាគផ្លូវបរាជ័យ |
| ប្រសព្វខ្លួនឯង | ព្រំដែនពហុកោណកាត់ខ្លួនឯង | ការគណនាផ្ទៃមិនអាចទុកចិត្ត |
ហេតុអ្វីកំហុសទាំងនេះសំខាន់
កំហុសឋានលេខាមិនបង្ហាញភ្លាមៗលើផែនទីទេ។ ផែនទីអាចមើលទៅល្អឥតខ្ចោះ ខណៈផ្ទៃសរុបខុស ១០ ភាគរយ។ ការពិនិត្យត្រូវធ្វើ មុន ការវិភាគ មិនមែនក្រោយទេ។
ក្នុង QGIS ឧបករណ៍ Check Validity រកកំហុស ហើយ Fix Geometries កែកំហុសសាមញ្ញមួយចំនួន។ ការកែស្វ័យប្រវត្តិមិនតែងតែត្រឹមត្រូវទេ ដូច្នេះត្រូវពិនិត្យលទ្ធផលជានិច្ច។
២.៥. ទម្រង់ឯកសារវ៉ិចទ័រ¶
| ទម្រង់ | ការណែនាំ |
|---|---|
GeoPackage (.gpkg) |
លំនាំដើមសម្រាប់សៀវភៅនេះ · ឯកសារតែមួយ · ស្រទាប់ច្រើន · គាំទ្រ UTF-8 ពេញលេញ |
Shapefile (.shp) |
នៅតែប្រើទូទៅ តែមានដែនកំណត់ច្រើន |
| GeoJSON | ល្អសម្រាប់វេប · ឯកសារធំពេលទិន្នន័យច្រើន |
ដែនកំណត់ Shapefile ដែលនិស្សិតត្រូវដឹង
- ឈ្មោះវាលវែងបំផុត ១០ តួអក្សរ ប៉ុណ្ណោះ។ ឈ្មោះវែងជាងនឹងត្រូវកាត់ខ្លីស្ងាត់ៗ។
- មិនគាំទ្រប្រភេទវាល date-time ពេញលេញទេ។
- ឯកសារ ច្រើនផ្នែក (
.shp.shx.dbf.prj)។ បាត់.prjមានន័យថាបាត់ព័ត៌មាន CRS។ - អក្សរខ្មែរក្នុងតារាងអាចខូច បើការសរសេរកូដអក្សរមិនត្រូវបានកំណត់ជា UTF-8។
សម្រាប់ការងារថ្មី សូមប្រើ GeoPackage។
២.៦. ឧទាហរណ៍ដែលបានដោះស្រាយ៖ រកកំហុស ៣ ភាគរយ¶
ត្រឡប់ទៅស្ថានភាពបើកមេរៀន។
ជំហានទី១៖ តើកំហុសទៅទិសណា?¶
ផលបូកឃុំ លើស ផ្ទៃស្រុក។ នេះកាត់បន្ថយលទ្ធភាព៖
- គម្លាត ធ្វើឱ្យផលបូក តិចជាង ការពិត ដូច្នេះមិនមែនជាមូលហេតុទេ។
- ការត្រួតគ្នា ធ្វើឱ្យផ្ទៃរាប់ពីរដង ដូច្នេះវាជាមូលហេតុទំនងបំផុត។
ការសួរថា «កំហុសទៅទិសណា» មុនពេលបើកកម្មវិធី សន្សំពេលបានច្រើន។
ជំហានទី២៖ ប៉ាន់ស្មានទំហំ¶
ភាពខុសគ្នា ១៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ បើព្រំដែនរួមរវាងឃុំមានប្រវែងសរុបប្រហែល ៣៥០ គីឡូម៉ែត្រ នោះការត្រួតគ្នាមធ្យមប្រហែល៖
១៤ គម² ÷ ៣៥០ គម = ០,០៤ គម = ៤០ ម៉ែត្រ
ការត្រួតគ្នាទទឹង ៤០ ម៉ែត្រតាមបណ្ដោយព្រំដែនទាំងមូល។ នៅមាត្រដ្ឋាន ១:៥០.០០០ នោះស្មើ ០,៨ មិល្លីម៉ែត្រលើក្រដាស។ មើលមិនឃើញ តែវាធំល្មមធ្វើឱ្យរបាយការណ៍ខុស។
ជំហានទី៣៖ ពិនិត្យ¶
- រត់
Check Validityលើស្រទាប់ឃុំ។ - ប្រើ
Intersectលើស្រទាប់ជាមួយខ្លួនឯង ដើម្បីទាញយកតំបន់ត្រួតគ្នា។ - គណនាផ្ទៃសរុបនៃតំបន់ត្រួតគ្នាទាំងនោះ។
- ប្រៀបធៀបនឹងភាពខុសគ្នា ១៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
ជំហានទី៤៖ សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន¶
«ផលបូកផ្ទៃឃុំលើសផ្ទៃស្រុក ៣ ភាគរយ ដោយសារការត្រួតគ្នារវាងពហុកោណឃុំតាមបណ្ដោយព្រំដែនរួម។ ផ្ទៃត្រួតគ្នាសរុបត្រូវវាស់ និងកែមុនពេលរាយការណ៍។»
អ្វីដែលយើងមិនអាចសន្និដ្ឋាន
យើងមិនអាចនិយាយថាផ្ទៃស្រុកផ្លូវការត្រឹមត្រូវទេ។ វាក៏អាចខុសដែរ។ អ្វីដែលយើងបានបង្ហាញគឺថា ទិន្នន័យទាំងពីរមិនស៊ីគ្នា ហើយកំហុសឋានលេខាជាការពន្យល់ទំនងបំផុត។
២.៧. សកម្មភាពអនុវត្ត¶
លំហាត់នេះស្ថិតក្នុងសៀវភៅអនុវត្ត
ការអនុវត្តលើ QGIS សម្រាប់មេរៀននេះស្ថិតក្នុង លំហាត់ទី២។
និស្សិតធ្វើលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯង នៅក្រៅម៉ោងរៀន។
២.៨. ការយល់ច្រឡំដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន¶
១. «ផែនទីមើលទៅត្រឹមត្រូវ ដូច្នេះឋានលេខាល្អ» កំហុសឋានលេខាមើលមិនឃើញនៅមាត្រដ្ឋានធម្មតា។ គម្លាតទទឹង ៥០ សង់ទីម៉ែត្ររវាងក្បាលដីពីរមើលមិនឃើញលើអេក្រង់ តែវាធ្វើឱ្យផ្ទៃសរុបខុស។
២. «Fix Geometries កែអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង» វាកែកំហុសរចនាសម្ព័ន្ធដូចជាការប្រសព្វខ្លួនឯង។ វា មិនដឹង ថាព្រំដែនពិតគួរនៅត្រង់ណាទេ ដូច្នេះវាមិនអាចកែគម្លាត ឬការត្រួតគ្នាឱ្យត្រូវនឹងការពិតបានឡើយ។
៣. «កំពូលច្រើនជាងមានន័យថាទិន្នន័យល្អជាង» កំពូលច្រើនបង្កើនទំហំឯកសារ និងធ្វើឱ្យកម្មវិធីយឺត។ បើទិន្នន័យប្រមូលនៅមាត្រដ្ឋានតូច កំពូលបន្ថែមមិនបន្ថែមភាពត្រឹមត្រូវទេ។
៤. «ថ្នាំង និងកំពូលដូចគ្នា» កម្មវិធីរកផ្លូវធ្វើដំណើរតាម ថ្នាំង។ បន្ទាត់ពីរអាចកាត់គ្នាលើផែនទីដោយគ្មានថ្នាំងរួម ហើយក្នុងករណីនោះ វាមិនតភ្ជាប់គ្នាទេ។
៥. «រន្ធក្នុងពហុកោណមិនសំខាន់» ស្រះនៅកណ្ដាលក្បាលដីត្រូវដកចេញពីផ្ទៃ។ បើមិនកំណត់ជារន្ធ ផ្ទៃដែលរាយការណ៍នឹងធំជាងការពិត។
២.៩. សេចក្ដីសង្ខេបមេរៀន¶
គំរូវ៉ិចទ័រតំណាងវត្ថុដោយកូអរដោនេ សមស្របសម្រាប់បាតុភូតដែលមានព្រំដែនច្បាស់ ហើយវាស់ផ្ទៃ និងប្រវែងបានត្រឹមត្រូវ។
ឋានលេខាកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុ ដោយមិនអាស្រ័យលើតម្លៃកូអរដោនេ។ កំហុសឋានលេខាប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលដោយ មិនបង្ហាញលើផែនទី ដូច្នេះការពិនិត្យត្រូវធ្វើមុនការវិភាគ។
គំនិតស្នូលនៃមេរៀន
អ្វីដែលមើលទៅត្រឹមត្រូវ មិនតែងតែត្រឹមត្រូវទេ។ ការពិនិត្យឋានលេខាជាទម្លាប់ មិនមែនជាជម្រើស។
២.១០. ពាក្យគន្លឹះខ្មែរ–អង់គ្លេស¶
| ពាក្យខ្មែរ | ពាក្យអង់គ្លេស | អត្ថន័យខ្លី |
|---|---|---|
| វ៉ិចទ័រ | Vector | គំរូតំណាងវត្ថុដោយកូអរដោនេ |
| កំពូល | Vertex | ចំណុចបត់តាមបណ្ដោយធរណីមាត្រ |
| ថ្នាំង | Node | ចុងបន្ទាត់ ឬចំណុចជួបគ្នា |
| ពហុកោណ | Polygon | ធរណីមាត្របិទជិតដែលមានផ្ទៃ |
| រន្ធ | Hole / Ring | ផ្ទៃខាងក្នុងដែលត្រូវដកចេញ |
| ឋានលេខា | Topology | ទំនាក់ទំនងលំហរវាងវត្ថុ |
| ភាពជាប់គ្នា | Adjacency | ការចែករំលែកព្រំដែនរួម |
| ការតភ្ជាប់ | Connectivity | ការជួបគ្នានៅថ្នាំងរួម |
| គម្លាត | Gap | ចន្លោះមិនចង់បានរវាងពហុកោណ |
| ការត្រួតគ្នា | Overlap | ផ្ទៃដែលរាប់ពីរដង |
| ការធ្វើឱ្យសាមញ្ញ | Simplify | ការកាត់បន្ថយចំនួនកំពូល |
២.១១. សំណួររំលឹក និងវាយតម្លៃ¶
ក. សំណួរយល់ដឹង¶
- តើកំពូល និងថ្នាំងខុសគ្នាដូចម្ដេច? ហេតុអ្វីភាពខុសគ្នានេះសំខាន់ក្នុងការវិភាគបណ្ដាញ?
- ចូររាយទំនាក់ទំនងឋានលេខាទាំងបី ហើយលើកឧទាហរណ៍មួយសម្រាប់នីមួយៗ។
- តើរន្ធក្នុងពហុកោណប៉ះពាល់ដល់ការគណនាផ្ទៃដូចម្ដេច?
- ចូររាយដែនកំណត់ Shapefile យ៉ាងតិចបី។
- ហេតុអ្វីកំហុសឋានលេខាមើលមិនឃើញលើផែនទី?
ខ. សំណួរអនុវត្តគោលគំនិត¶
- ផលបូកផ្ទៃឃុំ តិចជាង ផ្ទៃស្រុក ២ ភាគរយ។ តើកំហុសប្រភេទណាទំនងបំផុត? ហេតុអ្វី?
- បណ្ដាញផ្លូវមួយបង្ហាញថាភូមិពីរមិនតភ្ជាប់គ្នា ទោះបីជាមានផ្លូវពិតក៏ដោយ។ តើកំហុសអ្វី ហើយពិនិត្យដោយរបៀបណា?
- ស្រទាប់ក្បាលដីមួយមាន ២.៤០០ វត្ថុ និងកំពូលសរុប ១,២ លាន។ តើនេះសមហេតុផលទេ? តើវាប៉ះពាល់អ្វី?
- មិត្តរួមថ្នាក់ប្រើ
Fix Geometriesរួចរាយការណ៍ថាទិន្នន័យ «ស្អាតហើយ»។ តើគាត់អាចនិយាយបែបនោះបានទេ? ចូរពន្យល់។ - ចូរជ្រើសរើសបាតុភូតបីក្នុងតំបន់អ្នករស់នៅ ដែលសមស្របនឹងគំរូវ៉ិចទ័រ ហើយបញ្ជាក់ធរណីមាត្រដែលត្រូវប្រើ។
គ. កិច្ចការខ្លី¶
ជ្រើសរើសស្រទាប់វ៉ិចទ័រមួយពីប្រភពបើកចំហ។ សរសេរមួយទំព័រដែលមាន៖ ធរណីមាត្រ និងចំនួនវត្ថុ · កំហុសឋានលេខាដែលអ្នករកឃើញ ឬពិនិត្យ · ផលប៉ះពាល់លើការវិភាគ · វិធីកែ · អ្វីដែលអ្នក មិនអាច កែដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
កំណត់សម្គាល់សម្រាប់គ្រូបង្រៀន¶
ក. ការបែងចែកពេលវេលា ១៨០ នាទី¶
| សកម្មភាព | ពេលវេលា |
|---|---|
| រំលឹកមេរៀនទី១ និងស្ថានភាពបើកមេរៀន | ២០ នាទី |
| ធរណីមាត្រមូលដ្ឋាន | ៣៥ នាទី |
| ពហុវត្ថុ និងរន្ធ | ២០ នាទី |
| ឋានលេខា និងទំនាក់ទំនងទាំងបី | ៣៥ នាទី |
| កំហុសធរណីមាត្រ និងការពិនិត្យ | ៣៥ នាទី |
| ទម្រង់ឯកសារវ៉ិចទ័រ | ១៥ នាទី |
| ឧទាហរណ៍កំហុស ៣ ភាគរយ | ១៥ នាទី |
| សង្ខេប និងណែនាំលំហាត់ | ៥ នាទី |
| សរុប | ១៨០ នាទី / ៣ ម៉ោង |
ខ. ការភ្ជាប់ទៅមេរៀនបន្ទាប់¶
បញ្ចប់មេរៀនដោយសួរ៖
«វ៉ិចទ័រល្អសម្រាប់ព្រំដែនច្បាស់។ តែកម្ពស់ សីតុណ្ហភាព និងទឹកភ្លៀងគ្មានព្រំដែនទេ។ តើយើងរក្សាទុកបាតុភូតដែលប្រែប្រួលជាបន្តបន្ទាប់ដោយរបៀបណា?»
សំណួរនេះនាំទៅ មេរៀនទី៣៖ គំរូទិន្នន័យរ៉ាស្ទ័រ និងការជ្រើសរើសគំរូ។